Zuma’s kabinet is ondertussen in brede kring positief ontvangen. Hier in Zuid-Afrika staat het inmiddels bekend als ‘Zuma’s Dream Team’. De door hem en het ANC aangezochte ministers zijn in meerderheid verstandige mensen die een bewezen staat van dienst hebben als het gaat om ‘delivery’. Investeerders geven het kabinet volgens Moody’s het voordeel van de twijfel. De wisseling van de wacht op Financiën (Trevor Manuel ingeruild voor Pravin Gordhan) heeft vooralsnog niet tot zorgen geleid.

Wel werd Zuma’s verkiezingsbelofte dat corruptie en nepotisme tot het verleden moeten behoren direct afgelopen week getest toen de kersverse minister van Transport Ndebele op een afscheidsfeestje van de provincie KwaZulu-Natal (waar hij premier was) van een groot aannemingsbedrijf waarmee hij samenwerkte een dure Mercedes, twee koeien en nog wat andere cadeaus accepteerde.

Zuma en Ndebele (Foto: Peter Vermaas)

Volgens Ndebele had president Zuma geen moeite met de giften – zolang Ndebele ze maar transparant aangaf – maar na alle commotie in de media en binnen het ANC besloot hij de geschenken te retourneren. De minister werd deze week gevierd als held. ‘Ndebele shows some S-Class’ kopte The Times.

Ondertussen is één prangende vraag die tijdens de campagnes speelde nog altijd onbeantwoord: wíe betaalde de tenminste 200 miljoen rand kostende campagne van het ANC? Verschillende media meenden voldoende bewijs te hebben dat opkomende landen als China, India en zelfs Angola geld bijgedragen zouden hebben, maar het bewijs is nog steeds niet geleverd. Eerdere ANC-campagnes werden onder andere mede betaald door Libië.

Tijdens zijn laatste persconferentie vóór de verkiezingen suggereerde Zuma dat hij geen idee had waar het geld vandaan kwam. “Ik houd me niet met dit soort dingen bezig”, zei hij volgens mijn aantekeningen van vorige maand. “Ik ben niet de penningmeester van het ANC.”

Dat citaat deed erg denken aan Zuma’s verdediging in de corruptiezaak waarin zijn financieel adviseur Schabir Shaik veroordeeld werd. Zuma had geen idee waar zijn geld vandaan kwam – hij had alles overgelaten aan Shaik. Maar ook Mathews Phosa, die wél penningmeester van het ANC is, heeft zich over de kwestie nog niet uitgelaten.

De discussie over partijfinanciering gaat dus door. Lees hier bijvoorbeeld een aardige bijdrage van politicoloog Judith February, die gepubliceerd is in de krant Business Day. Benieuwd of Zuma, die zich deze dagen presenteert als Mr Clean, de komende vijf jaar iets aan de onduidelijke regels voor de financiering van politieke partijen wil doen. Ik blijf het voor u volgen.

Wie profiteren er allemaal van de luxe ontvangst in Pretoria? Met andere woorden: wie komen er morgen?

De Soedanese president Omar al-Bashir was wel uitgenodigd, maar komt niet, zei een hoge ambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren. Daarmee is Zuid-Afrika in ieder geval één diplomatiek fiasco bespaard gebleven.

Bashir wordt door het Internationaal Strafhof in Den Haag tenslotte gezocht voor oorlogsmisdaden in Darfur. En Zuid-Afrika had als een van de deelnemende landen in het Statuut van Rome, Bashir moeten oppakken.

De leiders van Guinee-Bissau, Madagaskar en Mauretanië werden voor de inauguratie expliciet niet uitgenodigd omdat die landen wegens ondemocratische machtsovernames uit de Afrikaanse Unie zijn gezet. Soedan is gewoon lid van de AU en moest dus uitgenodigd worden, vonden de Zuid-Afrikanen.

Maar met de afmelding van Bashir zijn de problemen van de Zuid-Afrikanen niet voorbij. President Robert Mugabe van Zimbabwe zal namelijk wel zijn opwachting maken. In Pretoria hangen inmiddels al her en der affiches met de tekst ‘Mugabe go Home’, opgehangen door de Afrikaner actiegroep AfriForum. Die vindt het een schande dat de Dalai Lama onlangs door Zuid-Afrika een visum geweigerd is, terwijl Mugabe gewoon mag komen.

Andere omstreden gasten: koning Mswati III van Swaziland en de Libische leider Gaddafi, op het moment voorzitter van de AU. (Interessant trouwens dat Cosatu, een steunpilaren van Zuma, hier groot bezwaar tegen maakt maar blijkbaar nu al het luisterend oor van Zuma kwijt is.

Als persoonlijke gasten van Zuma komen onder andere oud-president Kaunda van Zambia, de voormalige Mozambikaanse leider Chissano en de Amerikaanse burgerrechtendominee Jesse Jackson. Zuma, die vijf keer getrouwd is, wordt vergezeld door liefst drie first ladies.

Morgen wordt Jacob Zuma in Pretoria geïnaugureerd als president. Maar wie wordt zijn plaatsvervanger? Dat is nog steeds niet duidelijk. Zuma en het ANC oefenen volgens bronnen in het ANC-hoofdkwartier zware druk uit op Kgalema Motlanthe, de huidige interim-president van het land, om de post te bekleden.

 Maar Motlanthe wil eigenlijk niet. Hij zou het liefst terugkeren naar het partijkantoor, waar hij tot vorig jaar secretaris-generaal was. Of zou hij nog steeds denken aan die ambassadeurspost in Papoea-Nieuw-Guinea?

 De huidige vice-president Baleka Mbete dacht dat ze voor de baan in aanmerking kwam, maar het ANC heeft hij blijkbaar te verstaan gegeven dat ze op zoek moet naar iets anders.

Ze stond gewoon op de lijst voor het parlement, maar afgelopen woensdag toen nieuwe parlementsleden de eed of belofte aflegden, bleef ze stoïcijns in haar bankje zitten toen haar naam werd afgeroepen. Ze weigerde als parlementslid beëdigd te worden – kennelijk vond ze dat beneden haar stand.

Ze wil naar verluidt als troostprijs wel het ministerie van Buitenlandse Zaken krijgen, maar het is de vraag of het ANC Mbete nog wel zo gunstig gezind is. Je doet nu eenmaal wat de partij vraagt je te doen, zoals Motlanthe en Zuma regelmatig hebben gezegd.

Zondag maakt Zuma zijn definitieve kabinet bekend. Het is inmiddels zo goed als zeker dat de populaire minister van Financiën Trevor Manuel plaatsmaakt voor Pravin Gordham, die de Zuid-Afrikaanse belastingdienst succesvol opgeschoond heeft. De Mail & Guardian heeft een aardig overzichtje van ‘the president’s men’.

Nadat hij eerst als parlementslid was beëdigd, vroeg ‘chief justice’ Pius Langa wie er voor het presidentschap van de republiek beschikbaar waren. Winnie Mandela hield namens het ANC een lofrede op Jacob Zuma.

Over Zuma is al veel gezegd, oreerde Winnie. “Maar what’s in a name? That which we call a rose by any other name would smell as sweet.”

Ondanks de roemloze aftocht van oud-president Thabo Mbeki is dankzij Winnie Shakespeare gelukkig voor de Zuid-Afrikaanse politiek behouden gebleven. Er ging geen toespraak voorbij of Mbeki kwam met een citaat uit MacBeth of, zoals Winnie, Romeo & Julia op de proppen.

Vervolgens zou Zuma als enige kandidaat bij acclamatie tot president worden uitgeroepen. Maar het mocht niet zo zijn. Oppositiepartij Cope droeg enigszins onverwacht zijn leider Mvuma Dandala voor als tegenkandidaat. Boegeroep uit de ANC-bankjes, gejoel elders in de zaal.

Terwijl een geheime stemming werd voorbereid, verzorgde de ANC-fractie zang en dans. ‘Umshine Wami’ ofwel ‘Breng me mijn machinegeweer’, het lijflied van Jacob Zuma, klonk voor het eerst nu ook in het parlement van de Republiek Zuid-Afrika.

Geen parlementair taalgebruik, vond Vryheidsfront-leider Pieter Mulder, de zitting was net geschorst dus zijn protest maakte weinig indruk. Zuma zelf bleef er, anders dan tijdens de campagne, rustig presidentieel bij zitten.

Zuma krijgt applaus in het parlement. (Foto Reuters)

De Democratic Alliance onthield zich van stemmen, waardoor Dandala bleef steken op 47 stemmen. Zuma kreeg 277 stemmen en mag zich nu president-elect noemen. Minister van Financiën Trevor Manuel was een van de eersten die hem allerhartelijkst feliciteerde.

Later deze week wordt duidelijk of Manuel aanblijft of, zoals verondersteld wordt, aantreedt als hoofd van een commissie die het overheidsbeleid moet monitoren en waar nodig bijsturen.

Zuma zelf herhaalde in een toespraak dat hij het ideaal van Mandela van een “non-sexist and non-racial South Africa” zal voortzetten. Ambtenaren kunnen hun borst vast nat maken, zei hij, want “het wordt niet business as usual”. Ze zullen “hard moeten werken”, lachte hij.

Aanstaande zaterdag wordt Zuma in Pretoria met veel toeters en bellen geïnaugureerd. Het feestje kost 75 miljoen rand – nauwelijks meer dan de inauguratie van Thabo Mbeki in 2004, maar genoeg om de oppositie op de achterste benen te krijgen.

Wel duidelijk is dat de verkiezingen van woensdag veel kleinere partijen in het nauw hebben gebracht. De oppositie is samengeklonterd rond de Democratic Alliance van Helen Zille en het Congress of the People.

Op nationaal niveau heeft vooral de Inkatha Freedom Party van Zulu-leider Prince Mangosutho Buthelezi stevig ingeleverd. De voormalige minister van Binnenlandse Zaken staat nu op ongeveer 3 procent van de stemmen. In 2004 haalde de IFP nog bijna 7 procent nationaal. Ook in de thuisbasis, de provincie KwaZulu-Natal, was het verlies fors.

IFP-parlementslid Koos van der Merwe weet wel hoe dat komt. Ik sprak hem gisteren kort in het door de kiescommissie ingerichte uitslagencentrum in Pretoria. Het ANC heeft volgens hem Zulu’s tegen elkaar uitgespeeld. “Onze kiezers kregen te horen dat [de verkiezing van de Zulu] Jacob Zuma voor Zulu’s de eerste kans is sinds koning Shaka Zulu om Zuid-Afrika te domineren. Tegen zo’n emotionele oproep waren de meeste inwoners van KwaZulu-Natal niet opgewassen.”

IFP-poster in Nkandla, Zumaland

Ook de Independent Democrats van Patricia de Lille en de UDM van generaal Bantu Holomisa hebben het minder goed gedaan dan in 2004. Ze komen wel terug in het parlement, beide waarschijnlijk met vier zetels. In 2004 haalde Holomisa nog negen zetels en De Lille zeven zetels.

Of het Pan Africanist Congress (PAC) nog terugkeert in het parlement is onzeker. Een roemrucht einde voor de partij die voortkomt uit de Black Consciousness Movement van Steve Biko en in 1960 een belangrijke rol speelde bij de protesten tegen de pasjeswetten in Sharpeville.

De Lille, die als PAC-parlementslid in 1999 als eerste de corruptie rondom de grote wapenaankoop van de ANC-regering openbaarde, maakte vandaag bekend een grote vergadering te willen beleggen over de toekomst van de partij. Mogelijk zoekt ze aansluiting bij een andere oppositiepartij.

Wat die jonge kiezers gaan doen is bepalend voor de uitslag, zeggen analisten hier. En niemand die het weet. Veel mensen hebben zich geregistreerd na de oprichting van de nieuwe oppositiepartij Cope. Zijn dat mensen die enthousiast zijn over de afsplitsing van het ANC of mensen die het ANC in het nieuwe politieke landschap juist een duwtje in de rug willen geven?

De opkomst tot nu toe is in ieder geval erg hoog. De kiescommissie verwacht dat vanavond om negen uur, als de stembureaus sluiten, 80 procent van de geregistreerde kiezers hun stem hebben uitgebracht. Bij alle stembureaus waar ik vanmorgen en vanmiddag langsgereden ben, stonden lange rijen die deden denken aan die eerste vrije verkiezingen, op 27 april 1994. 

Het enthousiasme is veel groter dan in 2004 en 1999, zegt iedereen. En als inderdaad een opkomst van 80 procent wordt bereikt, dan is de dalende lijn van politieke participatie in ieder geval een halt toegebracht. Volgens kiezers die ik vanmorgen in de wijk Hillbrow sprak, heeft dat onder andere te maken met het enthousiasme over Barack Obama, ook in Afrika. “We hebben gezien dat verkiezingen wel degelijk tot verandering kunnen leiden”, zei iemand.

Als vanavond en morgen de eerste uitslagen binnenkomen zijn twee dingen belangrijk: haalt het ANC opnieuw een tweederde meerderheid en welke partij wordt de officiële oppositiepartij?

Wat de eerste vraag betreft: vooral de DA van Helen Zille heeft fel campagnegevoerd tegen het idee dat het ANC weer tweederde van de parlementszetels zou binnenhalen. Dan kan de partij namelijk de grondwet veranderen.

Niet dat het ANC dat de laatste vijf jaar geprobeerd heeft – Zuma zegt altijd: “Wij hebben die grondwet gemaakt, waarom zouden we ‘m nu dan al willen veranderen?” – maar het zou het ANC niet ongelegen komen als in de grondwet een artikel over de juridische onschendbaarheid van de president zou worden opgenomen. Nu loopt Zuma nog altijd het risico dat de corruptiezaak tegen hem heropend wordt en dat hij als president voor de rechter moet verschijnen.

De strijd om de oppositie gaat natuurlijk tussen Cope en de Democratic Alliance. Helen Zille van de DA zou al zeer tevreden zijn als ze premier van de West-Kaap kan worden. Na het burgemeesterschap van Kaapstad wil de DA nu op iets hoger niveau laten zien waar Zille toe in staat is. Maar ook Cope heeft in de West-Kaap een populaire gegadigde voor het premierschap: voormalige ANC-activist Alan Boesak.

Op nationaal niveau is de verwachting dat de DA de op een na grootste partij blijft. Maar opiniepeilingen in Zuid-Afrika zijn notoir onbetrouwbaar, dus Cope zou het onverwacht ook opeens veel beter kunnen doen.

De eerste uitslag die vanavond in Pretoria verwacht wordt is die van Robbeneiland. Daar wonen tegenwoordig zo weinig mensen dat de stemmen waarschijnlijk voor tien uur geteld zijn.

Bekijk deze foto’s in een groter formaat (verschijnt in nieuw venster).

Het was het speciaal in opdracht van het ANC geschreven nummer ‘Mina Ngo hlala nginje’, wat zoveel betekent als ‘Ik zal mijn hele leven ANC’er blijven’. Beluister hieronder het nummer.

var so = new SWFObject(’http://media.nrc.nl/podcast/nrc.nu/player.swf’,'mpl’,'390′,’20′,’9′);
so.addParam(’allowscriptaccess’,'always’);
so.addParam(’allowfullscreen’,'true’);
so.addParam(’flashvars’,'&file=http://www.myanc.org/Downloads/?f=Mina_ngo_hlala_nginje_MP3.mp3′);
so.write(’player’);

Hier is het als mp3 te downloaden. (En, voor de liefhebber, hier ook als ringtone voor de mobiele telefoon.)

Het nummer doet in de verte een beetje denken aan de grote hit ‘Vulindlela’ van de in 2004 op 39-jarige leeftijd overleden zangeres Brenda Fassie. Het nummer van de ‘Township Madonna’ werd door de Mbeki-campagne gebruikt in 1999.

Deze dagen wordt veel geschreven over Mbeki’s wereldvreemdheid en de grote afstand tussen hem en de kiezer. Eigenlijk was zijn enthousiasme over Fassie een van de weinige dingen die hem met de gewone ANC-stemmer bond. Maar de relatie tussen de zo betamelijke president en de drugs- en alcoholverslaafde sterartiest is altijd onbegrepen gebleven.

The Sowetan, een van de grootste kranten van Zuid-Afrika, publiceerde een paar maanden terug een portretje van Khumalo, de nieuwe Fassie. Wat blijkt? Ze zong ooit in het achtergrondkoortje van de betreurde zangeres.

Vergelijk het nummer van Khumalo maar eens met Fassie:

Overigens heeft Zuma, zoals bekend, meer succes met zijn militante Zulu-klassieker ‘Breng me mijn machinegeweer’. Dat strijdlied kan eigenlijk niet meer, vinden de meeste ANC’ers, maar het zingt zo lekker mee. Ook zondag kreeg hij het stadion in Johannesburg er weer mee plat.

DA-lijsttrekker Helen Zille heeft wat dat betreft ook een lied dat ‘eigenlijk’ niet kan, maar wel lekker meezingt. ‘Koekie Loekie met jou stywe broekie’ (’Koekie Loekie met je strakke broekje’) zingt ze dansend op campagnebijeenkomsten.

Helaas is het nummer van de zanger Whani Jansen en zijn band Stofpad op het internet nog nergens terug te vinden, maar weekblad de Mail & Guardian noemde Koekie Loekie “a more un-Zille, sexist, Cape Flats tongue-in-cheek tune you can’t imagine”. Daar moeten we het dan maar even mee doen.

Zuma in Limpopo (Foto: Peter Vermaas)

Het ANC heeft geen gelukkige keuze van woordvoerders. Eerst moest oud-ambassadeur in Den Haag Carl Niehaus zijn biezen pakken nadat duidelijk werd welk spoor aan leugens hij in de afgelopen jaren heeft achtergelaten en nu ligt hoofd communicatie Jessie Duarte onder vuur.

In een telefonisch interview met journalist Philani Nombembe van The Sunday Times haalt Duarte fel uit. “Als je niet zwart was geweest, dan zou ik zeggen dat je een racist bent” fulmineert ze. De clip is inmiddels her en der op internet te horen.

Maar wat had Nombembe dan wel niet gezegd? Dat blijkt nogal mee te vallen. Hij vroeg of Jacob Zuma wel eens reageerde op de opmerkingen die op de ANC-blog worden achtergelaten. Daaruit maakte Duarte blijkbaar op dat Nombembe zich afvroeg of Zuma, die volgens sommige bronnen pas in gevangenschap op Robbeneiland heeft leren lezen en schrijven, überhaupt wel eens las.

Vooral de Zuid-Afrikaanse Times zelf is in alle staten en meent dat dit de wijze is waarop een Zuma-regering met de pers zal omgaan. Zuma’s rechtszaken tegen de Britse krant The Guardian (die nu geschikt lijkt te worden) en cartoonist Zapiro beloofden ook al niet veel goeds, menen de critici.

Oordeel zelf over het geluidsfragment.

“Honesty is always the best policy”, zei Zuma in 2006 in een interview over zijn vele vrouwen. “I don’t feel comfortable if I’m not honest. There are plenty of politicians who have mistresses and children that they hide so as to pretend they’re monogamous. I prefer to be open. I love my wives and I’m proud of my children.”

In Zuid-Afrika wordt over de kwestie al sinds Zuma’s verkiezing tot ANC-voorzitter in december 2007 gespeculeerd. Maar na een relletje rondom interim-president Kgalema Motlanthe kwam het gesprek helemaal op gang. Motlanthe is een van die ‘vele politici’ uit bovenstaand citaat van Zuma: in januari bleek dat hij een aantal intensieve buitenechtelijke affaires had die hij liever stil wilde houden.

Grote kans maakt de 33-jarige Nompumelelo Ntuli, met wie Zuma in januari 2008 in zijn geboortedorp Nkandla een traditioneel huwelijk aanging. Maar bij zijn installatie tot vice-president in 1999 kwam hij in het gezelschap van zijn jeugdliefde Sizakele Khumalo. Met haar is hij dit jaar vijftig jaar getrouwd. Dat zou overigens, zoals R.W. Johnson al eens in The Guardian opmerkte, “een nachtmerrie voor feministen” zijn.

Volgens dit recente artikel uit The Star is het voor Zuma zaak snel een eenduidige keuze te maken. Terwijl dit verhaal uit The Times suggereert dat Zuma ook wel eens zijn populaire dochter Duduzile bij staatszaken zou kunnen meebrengen. Ook Nelson Mandela liet zich na zijn scheiding van Winnie wel eens vergezellen door een dochter.

Toen Zuma ruim een jaar vice-president was, pleegde zijn vrouw Kate, de moeder van Duduzile, zelfmoord. Ze liet een bittere brief na, waaruit in dit verhaal geciteerd wordt.