Laatste weblog van WoordHoek: morgen activeert koningin Beatrix de online-editie van het Woordenboek der Friese taal. 

Onlangs hield uitgeverij Van Dale een bijeenkomst voor redacteuren en medewerkers. Aan het begin van die bijeenkomst werd gevraagd wie er nog weleens papieren woordenboeken gebruikte. De vraag werd gesteld door de uitgever van de meeste Nederlandse woordenboeken op papier (Koenen en Van Dale), maar bijna niemand stak zijn vinger op. Ik was er zelf niet bij, maar ik kan me voorstellen dat dit een pijnlijk en veelzeggend moment was.

De eerste voorspellingen dat het papieren woordenboek zijn langste tijd had gehad, dateren bij mijn weten al van eind jaren tachtig. Toen was het idee dat woordenboeken vooral nog op cd-rom zouden verschijnen. Inmiddels heeft iedereen zijn pijlen op internet gericht. Maar hier geldt het bekende probleem: mensen willen wel van alles raadplegen op internet, maar ze willen er niet of nauwelijks voor betalen.

In dit geval kun je ze moeilijk ongelijk geven. Het aanbod aan goede, degelijke en interessante gratis woordenboeken op internet groeit met de dag – wat uitgevers als Van Dale natuurlijk in een lastig parket brengt.

Morgen komt er weer een interessant naslagwerk bij. Zoals bekend worden er in Nederland officieel twee talen gesproken: Nederlands en Fries (daarnaast zijn er nog twee officieel erkende en beschermde minderheidstalen, namelijk het Limburgs en het Nedersaksisch). Het grote wetenschappelijke woordenboek voor het Nederlands, het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT), staat al enkele jaren online. Vanaf morgen is ook het 25-delige Wurdboek fan de Fryske taal (WFT) via internet te raadplegen. Dit woordenboek beschrijft het Fries van 1800 tot omstreeks 1975; het telt zo’n 118.000 trefwoorden en is gebaseerd op ruim 1.200 bronnen.

Is dit naslagwerk ook interessant voor mensen die geen Fries spreken? Ja, want anders dan bij het papieren woordenboek kun je de digitale versie ook doorzoeken op de Nederlandse woordvorm.

Stel, je wilt weten of er in het Fries andere spreekwoorden over vrouwen voorkomen dan in het Nederlands. Via het zoekwoord ‘vrouw’ kom je vanzelf bij het Friese frou terecht, waar je onder meer leest: in sunige frou is de bêste sparpot (‘een zuinige vrouw is de beste spaarpot’), een uitdrukking die ik zelf in ieder geval niet ken in het Nederlands. De volgende kende ik wel, maar niet in deze vorm: Gjin mâlder guod as froulju, men kin der net mei oer wei en men kin der net bûten (‘geen vreemder goedje dan het vrouwvolk: men kan er niet mee overweg en men kan er niet buiten’), een volkswijsheid die in het Fries dateert van 1896.

Het Woordenboek der Friese taal wordt morgen online gezet door koningin Beatrix. Dat is toepasselijk, want Beatrix nam in 1984 ook het eerste deel van dit werk in ontvangst.

Het Friese woordenboek maakt deel uit van de zogenoemde Geïntegreerde Taalbank van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden (http://gtb.inl.nl). Daar kon je al vier grote wetenschappelijke woordenboeken tegelijk doorzoeken: het WNT en woordenboeken voor het Oudnederlands, Vroegmiddelnederlands en Middelnederlands. Het Fries is daar nu bijgekomen.

Op papier moet deel 25 van het Friese woordenboek nog verschijnen, eind 2010. De digitale versie is al voltooid en verschilt zelfs van de papieren editie: er zijn correcties en citaten toegevoegd. Alles bij elkaar zou het mij niet verbazen als met het Woordenboek der Friese taal het laatste grote wetenschappelijke woordenboek op papier is verschenen. Althans, in Nederland.

In de krant verschijnt de volgende WoordHoek op 9 augustus. De weblog stopt met deze aflevering. Ik dank alle lezers van deze blog voor hun aandacht en vooral ook voor de vele reacties.

Ewoud Sanders

Dit verhaal is geplaatst op maandag 5 juli 2010 om 11:01 uur.