Taalboeken voor Sinterklaas (2)

Sint staat weer voor de deur en dus is het tijd om te kijken naar de leukste en nuttigste taalboeken van 2009.

 Geen uitgeverij heeft dit jaar zo veel taalproducten uitgegeven als uitgeverij Van Dale. Op zich is dat niet verwonderlijk – Van Dale is een gespecialiseerde taaluitgeverij –, maar dit jaar was de productie wel heel erg groot: ruim negentig boeken en digitale producten (zowel voor de iPhone als online). Veel te veel om op te noemen dus, maar er zitten een paar uitschieters tussen, zoals het Basiswoordenboek Nederlandse Gebarentaal (gebonden, 560 blz., €39,95), het Modern uitroepenwoordenboek van Ton den Boon (‘Van aanvallûh tot ziezo, en 848 andere uitroepen’; gebonden, 224 blz., €22,95) en het Wielersportwoordenboek (gebonden, 235 blz., €22,95) van Jan Luitzen.

Nederland behoort stellig tot de dichtstbewoordenboekte landen ter wereld. Er waren al minstens drie wielersportwoordenboeken, en dit jaar kwamen er twee bij: het bovengenoemde boek van Jan Luitzen plus het Groot wielerwoordenboek (gebonden, 404 blz., €24,90) van de Vlaamse lexicograaf Marc De Coster. Luitzen is bij Van Dale zelfs met een ‘sportwoordenbibliotheek’ begonnen. Van zijn hand verscheen eveneens het Van Dale Golfsportwoordenboek (‘Van afterswing tot zandbunker, en 1948 andere woorden uit de golfsport’; gebonden, €22,50).

Een ander serieus naslagwerk, dat pas twee weken geleden verscheen, is het Prima Handwoordenboek Nederlands van W. Martin en W. Smedts, uitgegeven door Het Spectrum (gebonden, 1.535 blz., €34,95). Niet alleen geeft dit woordenboek een adequate inventarisatie van het hedendaagse Nederlands, maar dit is het eerste naslagwerk waarin je kunt opzoeken welke woorden en uitdrukkingen alleen in Nederland worden gebruikt (circa 4.500) en welke alleen in Vlaanderen (circa 3.500). Eén voorbeeld: Nederlanders hebben het over een chipknip, terwijl Vlamingen het over een protonkaart hebben. De Grote Van Dale geeft wel aan wat typisch Vlaamse woorden zijn, maar niet wat typisch Nederlandse woorden zijn – eigenlijk nogal eenzijdig dus.

Voor wie zich wil verdiepen in correct schrijven en spellen zijn de uitgaven van het Genootschap Onze Taal onontbeerlijk. Ook dit genootschap brengt zeer geregeld nieuwe taalboeken op de markt. In samenwerking met Sdu uitgevers verschenen onlangs: Spelling geregeld (paperback, 122 blz., €11,95), Leestekens geregeld (paperback, 126 blz., €11,95) en Taal-top-100. De meest gestelde vragen over het Nederlands (paperback, 222 blz., €14,95). In het laatste boekje lees je antwoorden op vragen als ,,Hoe noem je een inwoner van Barcelona?’’ (Barcelonees) en ,,Krijgen Jood en Joods altijd een hoofdletter?’’ (nee). De antwoorden en toelichtingen zijn altijd met benijdenswaardige helderheid geschreven. Onze Taal is weliswaar het grootste taalgenootschap ter wereld, maar het ledenaantal daalt, dus u kunt ook nog overwegen een lidmaatschap cadeau te doen; u krijgt er een lezenswaardig taaltijdschrift voor retour.

De Leidse taalkundige Piet van Sterkenburg schreef nog twee boeken die niet ongenoemd mogen blijven: Een kleine taal met een grote stem (gebonden, 253 blz., €19,90), een onderhoudende studie over het hedendaagse Nederlands, en Moenie mounie, niet mekkeren. Zuid-Afrikaans met een glimlach (paperback, 220 blz., €17,50), een rijk geïllustreerd boek over de geschiedenis, de kenmerken en de woordenschat van het Afrikaans. Bij woorden als plaasjapie, smoelneuker en vingeralleen schrijft hij korte historische toelichtingen.

Tot slot een leuk leesboekje over 26 woorden uit de christelijke woordenschat: Van Ambt tot Zonde van Rolf H. Bremmer (gebonden, 128 blz, €14,95). Bremmer zet bijvoorbeeld uiteen dat coetus (vergadering, samenkomst van geestelijken) en coïtus lang hetzelfde betekenden. Er is altijd meer, maar de woorden zijn op voor vandaag.

Ewoud Sanders


Dit bericht heeft 2 reacties op “Taalboeken voor Sinterklaas (2)”

  1. herma van weel-mulder zegt:

    Dit is geen reactie op een bepaald stuk, maar ik heb een vraag en die is de volgende;
    Iedere keer als ik lees of hoor dat iets een misdaad is tegen de menselijkheid denk ik, klopt die zin wel?
    Betekent menselijkheid niet, humaniteit of menslievendheid en zou het dan niet moeten zijn; misdaden tegen de mensheid?
    Ik ben zeer benieuwd naar uw reactie1
    met vriendelijke groet, Herma van Weel-Mulder.
    ==
    Ewoud Sanders: zie hier het antwoord:

    bron: http://taaladvies.net/taal/advies/vraag/551/

    Misdaden / misdrijven tegen de mensheid / menselijkheid
    Vraag
    Is het misdaden tegen de mensheid, misdaden tegen de menselijkheid, misdrijven tegen de mensheid of misdrijven tegen de menselijkheid?
    Antwoord
    De officiële juridische term in Nederland is misdrijven tegen de menselijkheid. Het Belgische Strafwetboek spreekt van misdaden tegen de mensheid, in enkele andere Belgische juridische teksten staat misdaden tegen de menselijkheid. In de journalistieke praktijk worden de termen menselijkheid en mensheid in deze context door elkaar gebruikt, zowel in Nederland als in België.
    Toelichting
    Het begrip ‘misdaden / misdrijven tegen de mensheid / menselijkheid’ was voor het eerst aan de orde in de context van het handvest van het Tribunaal van Neurenberg, gehecht aan het Verdrag van Londen van 8 augustus 1945, waarin afspraken werden vastgelegd over de vervolging en bestraffing van oorlogsmisdadigers. Het handvest werd oorspronkelijk opgesteld in het Engels, Frans en Russisch. Zowel het Engelse humanity als het Franse humanité kan op twee manieren vertaald worden: zowel metmenselijkheid als met mensheid. Die twee mogelijkheden hebben geleid tot inconsequent gebruik van deze termen in Belgische en Nederlandse officiële documenten.
    Bij de Nederlandse vertaling van het handvest van Neurenberg (in september 1945) is gekozen voor de term misdrijven tegen de menselijkheid. Ook in de hedendaagse jurisprudentie in Nederland is consequent sprake van misdrijven tegen de menselijkheid. In de Belgische wetgeving wordt vaak misdaden tegen de mensheid gebruikt. Dat is bijvoorbeeld zo in het Belgische Strafwetboek. Toch wordt er in sommige documenten ook misdaden tegen de menselijkheid gebruikt, bijvoorbeeld in de Belgische vertaling van het Europees verdrag betreffende uitlevering.
    In de journalistieke praktijk worden de termen menselijkheid en mensheid door elkaar gebruikt. Zowel voor het gebruik van mensheid als van menselijkheid zijn er voor- en tegenstanders. Sommige taalgebruikers geven de voorkeur aan de uitdrukking misdaden/misdrijven tegen de mensheid. De redenering is daarbij dat het misdrijven betreft die zo ernstig zijn dat ze de hele internationale gemeenschap aangaan. De voorstanders van menselijkheid voeren aan dat deze misdaden moeten gezien worden als een ernstige aantasting van de menselijke waardigheid, niet als een misdaad tegen de hele mensheid.
    Naast de keuze tussen menselijkheid en mensheid speelt bij deze uitdrukking nog een tweede keuzemogelijkheid: is de juiste term in dit verband misdaden of misdrijven? Ook op dit punt is er verschil tussen de Nederlandse en de Nederlandstalige Belgische juridische terminologie. In het Nederlandse strafrecht heet een strafbaar feit delict en is misdrijf de term voor een ernstig delict (een overtreding is een minder ernstig vergrijp). Misdaad is in Nederland geen officiële juridische term. In het Belgische strafrecht ligt het anders: daar is misdrijf de algemene term voor ‘strafbaar feit’ en is misdaad de aanduiding voor een zwaar misdrijf (naast overtreding en wanbedrijf, de aanduidingen voor lichtere misdrijven). Dat betekent dat volgens de Nederlandse juridische terminologie misdrijven tegen de menselijkheid de officiële term is, terwijl volgens Belgische normen juist misdaden tegen de menselijkheid / mensheid de meest accurate omschrijving is. Het woord misdrijf is als algemene aanduiding ook in Belgisch strafrecht een correcte aanduiding. In het algemene (niet-juridische) taalgebruik kan zowel misdrijven als misdadengebruikt worden: de term misdaden is gebruikelijker en minder formeel dan misdrijven. In de dagelijkse omgangstaal is ook het woord oorlogsmisdaden gebruikelijker dan de officiële term oorlogsmisdrijven. Bovendien is de betekenis van misdaden zo algemeen dat het woord in het gewone taalgebruik ook gebruikt kan worden voor wat de jurist misdrijven noemt.

  2. Reinier Scheele zegt:

    Een boeiende vraag van Helma. Oorspronkelijk werd in elk geval hier vele jaren ‘humanity’ gebruikt in de zin van ‘mankind’ – dus een misdaad tegen de mens of de mensheid. Het meest fundamentele vergrijp dat volgens mij denkbaar is. Zo voelde ik dat ook toen ik er voor het eerst over hoorde. Later is dat kennelijk in het Nederlands verzacht tot het veel minder ernstige ‘menselijkheid’. Ben je wel of niet menselijk geweest. Niet de slachtoffers staan meer centraal, maar de dader.
    Nu kent het Engels inderdaad hetzelfde woord ‘humanity’ ook voor het ‘aardig zijn voor mens of dier’. Dus mag het zonder bezwaar worden uitgelegd als ‘niet onaardig doen tegen andere mensen of je huisdier’.
    Als we het over mensenrechten hebben denk ik echter dat de meeste mensen toch nog steeds denken in termen van ‘de mens’ of ‘de mensheid’, alhoewel dat niet meer nodig lijkt na de alternatieve vertaling. Jammer genoeg heb ik het nooit aan de orde gesteld met internationale rechtsgeleerden, toen ik daar de gelegenheid toe had. Dat spijt me nog steeds. Wellicht dat een lezer wel in die situatie verkeert. Ik heb namelijk het sterke vermoeden dat er internationaal toch minder gemakkelijk over wordt gedacht dan, blijkens de gewijzigde uitleg, hier in Nederland.

Reageren op dit bericht is niet meer mogelijk.