Dit gaat dus helemaal nergens over
Sinds vorige week kunnen we stemmen op het irritantste woord van 2009. Ik zeg: doen!
Het kan altijd erger. Schreef ik vorige week nog dat er mensen zijn die als begroeting hallootje of hallootjes gebruiken, er zijn ook mensen – zo verzekerden mij diverse lezers – die besluiten met tot zientjes. Zo schreef een lezeres: ,,Sinds jaar en dag ben ik bekend met de uitdrukking hallootjes. In de jaren negentig woonden wij in Rotterdam en daar hadden wij een heel vriendelijke buurman die een gesprek steevast afsloot met: nou, tot zientjes hè. Dit vonden wij zo’n bizarre uitdrukking dat we tegen elkaar hallootjes begonnen te roepen, later uitgebreid tot hallootjes de klootjes.”
Hallootje is trouwens internationaal verbreid: in Duitsland zeggen ze vaak Hallöchen of Hallöchen Popöchen (zoiets als ‘hallootjes de pootjes’). In Vlaanderen kennen ze saluukes, een begroeting die bij sommigen veel ergernis wekt.
Sinds vorige week is het trouwens mogelijk om te stemmen op het irritantste woord van 2009 (op http://irritantstewoord.nl/). Dit is een initiatief van Ben van Balen. Van Balen schrijft in een weblog getiteld Irritaal wekelijks over ergerniswekkend taalgebruik. Hij heeft ook een boek uitgebracht met die titel.
Was de winnaar van vorig jaar – met ruim drieduizend stemmen – ik heb zoiets van, als irritantste woorden en uitdrukkingen van 2009 zijn onder meer genomineerd: ‘ik zeg: doen’, ‘uitrollen’, ‘een stukje’, ‘ik irriteer mij aan’, ‘zeg maar’, ‘dat gaat helemaal nergens over’, ‘helemaal leuk/goed’, ‘dat is (niet) mijn ding’, ‘de kids/kiddoos’, ‘(ja) duh’, ‘naar de mensen toe’, plus de trits ‘doei, doeidoei’ en ‘doedoei’.
Stemmen kan tot 1 december.
Lang niet alle door Van Balen genomineerde woorden en uitdrukkingen zijn overigens nieuw. Een stukje gaat bijvoorbeeld al ruim een halve eeuw mee. Zo had Daan van der Vat het al in 1955 over ,,een stukje primitief proza” en schreef Anne H. Mulder in hetzelfde jaar in een roman: ,,Ook dit is een stukje vrijheid.”
Ook de fout zich ergens aan irriteren is al zo oud als wat.
Maar veel doet dit er niet toe. Talloze mensen ergeren zich nu eenmaal groen en geel aan het taalgebruik van anderen, en in Ben van Balen hebben zij een medestander. ,,Aanvankelijk was ik bang over te komen als een zeikerd of door alle irritaties te verzuren”, schrijft Van Balen in het ontwapende voorwoord bij zijn boek. ,,Ik vind dat ik nog niet verzuurd ben, maar er zijn wel mensen die me een zeikerd vinden, of vinden dat ik me druk maak om niets. Daar heb ik geen probleem mee, want ieder ervaart taal op zijn eigen subjectieve manier en ieder mag daar zijn mening over geven.”
Mij lijkt op zijn eigen subjectieve manier een beetje dubbelop, maar erg storend is het niet.
Het zou trouwens onzin zijn om te beweren dat het taalgebruik van anderen mij nooit stoort of ergert. Over het algemeen probeer ik mij zo min mogelijk te ergeren – want zonde van de tijd -, maar soms is er geen houden aan. Zo heb ik, met Van Balen, een uitgesproken hekel aan woorden als demonstructie (een mengeling van demonstratie en instructie) en concullega (concurrent en collega). Ook aan woorden als oudkomers (gevormd naar het voorbeeld van nieuwkomers), consuminderen en nakeurspelling heb ik een uitgesproken hekel.
Niet dat het ook maar iets helpt, maar ik denk dat ik dit jaar maar eens ga stemmen.
Ewoud Sanders
Bij Uitgeverij Van Dale is vorige week van Ewoud Sanders het Modern Bargoens woordenboek verschenen (240 blz., € 22,90).
maandag 12 oktober 2009, 12:43 uur
Het valt mij op dat de door jou benoemde Ben van Balen “een uitgesproken hekel [heeft] aan woorden als demonstructie (een mengeling van demonstratie en instructie) en concullega (concurrent en collega)”. Zijn eigen weblog durft hij vervolgens wel “irritaal” te noemen!
Ik kan een hoop van zijn ergernissen over taalgebruik wel begrijpen. Zelf erger ik me echter meer aan inconsequent gedrag.
maandag 12 oktober 2009, 16:05 uur
Popöchen is een verkleinwoord van “popo”. Dat kun je vertalen met “kont” of “achterste”. Dus popöchen kun als “kontje” vertalen…
maandag 12 oktober 2009, 16:31 uur
Dit gaat nergens over, vind ik eigenlijk wel goed passen bij veel hedendaagse rapporten, die aan die kwalificatie voldoen. Ik zou niet eens weten hoe ik het korter zou moeten zeggen om mijn tijdverspilling van het lezen uit te drukken. Dat zich irriteren een oud werkwoord zou zijn is nieuw voor me. Ook veel andere voorbeelden zijn inderdaad ergerniswekkend.
maandag 12 oktober 2009, 16:43 uur
Ja, hallo ! Het meest irritante woord is mijn naam. Uitzendbureau “Nou, Menno, wat hebben we hier een fantastiese baan voor jou !” “Ja, maar Menno, vergeet je niet om even het gras te maaien ?”
Een goede tweede is de oorlogstaal van Wilders en Bush: “prevail”, “strijd”, “gehakt van maken”, “keihard aanpakken”. Daar word ik zo kwaad van dat ik bijna een persoonlijke strijd tegen dergelijke lui wil beginnen ?
Haat kan geen haat verdrijven, alleen liefde kan dat volgens Martin Luther King.
maandag 12 oktober 2009, 17:49 uur
Vroeger hadden we een minister of staatssecretaris die zich er druk over maakte dat we het woord timmerman nog steeds gebruikten, terwijl dit, volgens haar, timmermens moest zijn. Misschien kan de schrijver nagaan van welke partij zij was en bij die partij gelijkdenkenden vinden.
maandag 12 oktober 2009, 19:02 uur
Beste Ewoud,
Ik denk dat het Duitse “Hallöchen Popöchen” niet vertaald moet worden met “Hallootjes de pootjes” maar met “Hallootjes de billetjes”. Natuurlijk rijmt dat niet zo mooi, maar het is wel de betekenis van “Popo”: achterste
maandag 12 oktober 2009, 23:26 uur
De irritatie is kennelijk groot: voor het tweede jaar wordt ook de ‘vaagtaal’-verkiezing (www.vaagtaal.nl)gehouden. Ook verschijnt er onder dezelfde titel in november een boek over het onderwerp.
maandag 12 oktober 2009, 23:37 uur
Beste Ewoud,
Eind jaren ’60, ik zat toen nog op de middelbare school, hadden wij een inwoonster die ‘tot zienejses’ wist te zeggen. Ik was verbijsterd maar antwoordde toch bijna meteen ‘tot cosinusjes’, in de vergeefse hoop dat ze het nooit meer zou gebruiken.
Overigens ben ik er voor 99% zeker van dat ‘demonstructie’ en ‘consuminderen’ door Koot (en mogelijk Bie) bedacht zijn. Misschien maakt dat ze iets minder abject.
Groet,
Martin Spanjaard
dinsdag 13 oktober 2009, 09:24 uur
Beste heer Sanders,
Ik lees uw berichten altijd met veel plezier. Een kleine aanvulling. Mijn zestienjarige dochter begroet mij tegenwoordig met: ‘Lootjes!’. U ziet hallootjes kan nog lelijker en de jeugd is onverbeterlijk.
Met hartelijke groet
Henk Prevaes
dinsdag 13 oktober 2009, 22:08 uur
Ik “besef mij” terdege dat “kindjes” een dubbele verkleining is van kind.
De kreet “ik zie u graag” die door een presentator van Netwerk regelmatig wordt gebezigd komt uit het Vlaams en heeft als betekenis: “ik houd van u (jou)”.
En dat is vast niet wat er bedoeld wordt in dit geval.
Wat mij betreft zijn dit de meest irritante woorden/uitdrukkingen van 2009.
Ach, je moet je toch ergens aan kunnen ergeren…!?
woensdag 14 oktober 2009, 00:02 uur
Goedendag,
Was het met opzet of per ongeluk???
In de ‘Woordhoek’ van gisteren passeerden enkele 2009-termen en -uitdrukkingen de revue, maar (ongemerkt?) gebruikte u ook een typische zinswending van deze tijd, n.l. de bijzin met het voegwoord ‘want’ waarbij een gezegde ontbreekt: “Over het algemeen probeer ik mij zo min mogelijk te ergeren – want zonde van de tijd -, maar soms is er geen houden aan”.
Dit hoort voor mij helemaal niet bij http://irritantstewoord.nl/ ,hoor, maar ik vind het wel leuk om er even op te reageren.
Met vriendelijke groet,
@nnelies
donderdag 15 oktober 2009, 14:24 uur
In het rijtje (afscheids)groeten heb ik ook nog wel eentje die bij mij de nekharen doet rijzen.
Ik ben geboren en getogen in Friesland en het is in mijn omgeving geheel niet ongewoon om mensen als afscheid “de hulde” te horen roepen. Dit bijna altijd voorafgegaan door het nietszeggende woordje “nou”. In het Fries dus: “No, de hulde!”. Wie wenst nou iemand zomaar hulde toe?? Raar…
donderdag 15 oktober 2009, 21:54 uur
In het kader van de afscheidstermen heb ik het woord ‘hoi’ nooit begrepen aan het eind van bijvoorbeeld een telefoongesprek.
Bij mijn weten gebruik je ‘hoi’ als je iemand begroet.
vrijdag 16 oktober 2009, 00:52 uur
Is dat voorwoord echt ontwapend (door de censuur?) of ontwapenend (doordat het ergernis bij de lezer op voorhand wegneemt)?
zondag 18 oktober 2009, 00:45 uur
En dan lees ik dezelfde dag in het hoofdartikel ‘een momentum’, wat niet alleen ergerlijk, maar ook fout is. (Voor wie het niet weet: het engelse momentum betekent niet ‘ogenblik’, maar is de technische term ‘impuls’, de beste vertaling is nog wel ‘vaart’).
zondag 25 oktober 2009, 14:56 uur
Provisorische lijst van ergernissen:
a) inflatie van de vergrotende of alles overtreffende trap, zoals het al in reactie 4 genoemde ‘keihard aanpakken’, alsof gewoon ‘aanpakken’ niet toereikend zou zijn.
Zo hoor je standaard op het Journaal: ‘Burgemeester X van dorpje Y is de overlast van hangjongeren nu echt spuugzat en gaat deze zaak (vul aan: na veel kritiek op zijn slappe houding, eindelijk dan toch) keihard aanpakken.’
Spuugzat zijn, keihard aanpakken…
Alsof woorden en uitdrukkingen die zichzelf niet overschreeuwen geen betekenis meer hebben! Het effect is natuurlijk averechts.
(De uitdrukking ‘het effect is natuurlijk averechts’ wordt inmiddels ook te pas en te onpas gebruikt)
b) onkritisch gebruik van het achtervoegsel ‘-fobie’, of ‘-bashing’
Gemakzuchtige variant van het aloude in diskrediet brengen van de inhoud van iemands boodschap door deze persoon al bij voorbaat vooringenomenheid toe te dichten.
Zo kan de ‘dialoog’, het ‘debat’ (langzamerhand ook kwetsbare termen, evenals het woord ‘kwetsbaar’ zelf) gemakkelijk ontaarden in parallel langs elkaar draaiende cirkels (songtekst van Joni Mitchell, John Lennon en vele anderen)
Verwant is – in vele gedaanten – de misplaatste relativering:
Spreker A: ‘In land X gebeuren ontoelaatbare zaken.’
Spreker B somt vervolgens een reeks landen op waar ook ontoelaatbare zaken gebeuren.
Ontsnappingsmogelijkheid voor Spreker A: ‘Wil je zeggen dat je land X onvoorwaardelijk steunt?’
Spreker B: ‘Natuurlijk niet, maar ik hoor jou nooit over…(etc)’
c) (laatste stelling voor vandaag:) onnodig veel mensen ergeren zich al hun gehele leven aan taal en presentatie van de vaste radiorubriek: ‘lekker weg in eigen land’
Uitgerekend een van de ergerlijkste programma’s
qua toonzetting wordt maar nooit eens rigoureus aangepakt en in een nieuw jurkje gehesen. Ons medelijden gaat uit naar de ongetwijfeld zeer brave mensen die zijn aangewezen op deze lusteloos opgelepelde opsomming toeristische uitjes. Van
a-tot-z niet om aan te horen. Sorry hoor, maar het is niet anders…
Oeps, time is up! Deze lijst is dus allesbehalve volledig en zeker niet waterdicht of ‘idiot proof’.
Zoals u ziet heb ik ook zelf expres zo veel mogelijk ergerniswekkende woorden en ‘Readymades’ gebruikt.
Er moet overigens wel heel wat aan de hand zijn, voordat ik me zelf nog ergens aan erger. Zijn ergernissen geen luxeproblemen? Duiden ze niet op een verontrustend onvermogen om hoofd- en bijzaken te scheiden?
En nu ga ik ‘lekker weg in eigen stad’.
O ja, wat ook heel erg is, is een ambtenaar of politicus die – voor de zoveelste keer – de dichter Lucebert citeert: ‘Alles van waarde is weerloos.’
Een dodelijk antwoord is luid terugroepen: ‘Ja ja, dat moet jij zeggen!’ Idem met Dante, of Rilke, al die schandalig misbruikte dichtregels!