De vader van bloesjesdag
Wie heeft het woord rokjesdag verzonnen? En wie bloesjesdag?
Citaat uit een mailtje dat een lezer mij vorige week stuurde: ,,Vandaag is het ‘rokjesdag’. Het werd gisteravond vermeld door Margot Ribberink, de weervrouw van RTL4. De term schijnt bedacht te zijn door Martin Bril. Het is de dag in het jaar waarop voor het eerst alle vrouwen (naar het schijnt) een rokje dragen, zonder panty’s daaronder, vanwege het mooie weer! Ik noem dat sandalendag, want het is de eerste dag dat ik mijn sandalen weer aandoe!”
Is rokjesdag inderdaad verzonnen door Martin Bril? Eerst maar even kijken of de Grote Van Dale dit woord kent. Jawel, het staat erin, met als definitie ‘bloesjesdag’.
Wat betekent rokjesdag? Van Dale: bloesjesdag. Dergelijke definities zouden verboden moeten worden – desnoods van overheidswege.
Bij bloesjesdag zegt Van Dale gelukkig wel meer. Dit is de ‘eerste warme lentedag (waarop de vrouwen voor het eerst in hun bloesje op straat lopen)’. Zo’n dag hadden we dus vorige week – een paar achter elkaar zelfs.
Martin Bril wordt wel aangehaald in de Grote Van Dale (één keer, samen met Dirk van Weelden, bij het lemma nieuwsgierigheid), maar noch bij rokjesdag, noch bij bloesjesdag staat wie dit woord heeft verzonnen.
Is daar dan niks over bekend? Jawel, we weten dat Theodor Holman bloesjesdag in 1997 heeft gedeponeerd in verband met een reclameactie van de Bijenkorf. Ik heb Holman indertijd op de radio horen beweren dat hij de bedenker was van dit woord, maar later verklaarde hij dat dit een grap was; hij wist dat het ouder was.
Holman is het dus niet. Wie dan wel? In Giphtaal, een boekje van Wim Daniëls over het typische woordgebruik van Ronald Giphart, lezen we bij broekjesnacht: ,,Moment (meestal ‘s avonds of ‘s nachts) waarop iedereen tijdens een aangenaam en broeierig samenzijn de slip of het slipje uittrekt, meestal met een zwembad in de buurt. Broekjesnacht is een variant op het door Remco Campert geïntroduceerde bloesjesdag.”
Ah, het is dus van Remco Campert. Of toch niet? In 1999 schreef Marc De Coster in zijn Woordenboek van neologismen: ,,bloesjesdag, de eerste warme lentedag, waarop iedereen op een terrasje gaat zitten. Term voor het eerst gebruikt door Piet Grijs in de jaren zestig.”
En bij een van de eerste warme lentedagen van vorig jaar meldde De Limburger: ,,Het copyright van Bloesjesdag berust geloof ik bij Koos Koets, de onvergetelijke creatie van Kees van Kooten.”
We hebben nu dus vier potentiële vaders in beeld: Martin Bril voor rokjesdag en Remco Campert, Kees van Kooten en Hugo Brandt Corstius (alias Piet Grijs) voor bloesjesdag.
Rokjesdag is in 2002 voor het eerst aangetroffen, in de Volkskrant. Niet in een column van Martin Bril, maar in een anoniem stukje, in de zin: ,,Iedereen heeft het in zijn leven weleens gehad: de gedachte verslaafd te zijn aan seks. Meestal blijkt het dan te gaan om een voorbijgaande fase in het leven: de puberteit bijvoorbeeld, of de eerste rokjesdag in een nieuwe lente.”
Ik heb geen spoor van bewijs kunnen vinden dat Remco Campert of Kees van Kooten bloesjesdag heeft verzonnen; wel komt dit woord al in 1982 voor in het werk van Hugo Brandt Corstius. Volgens De Coster zou Brandt Corstius het al in de jaren zestig hebben verzonnen, maar daarvoor levert hij geen bewijs. Ik heb de afgelopen jaren wel vaker onderzoek gedaan naar woorden die door velen worden geclaimd, en vrijwel nooit bleef zo’n claim overeind. Tot het tegendeel bewezen is, zeg ik: wie bloesjesdag verzonnen heeft is niet bekend.
Ewoud Sanders
maandag 6 april 2009, 18:06 uur
Zo’n luchtig onderwerp en dan zo’n saaie tekst. Een aardige, vrolijke, opbeurende, zonnige term kapot gezeurd. Soms moet je gewoon je mond houden, de dop op je pennetje houden en er van genieten.
maandag 6 april 2009, 18:50 uur
Het gebruik van het begrip “bloesjesdag” herinner ik me uit de tweede helft van de jaren zeventig van de vorige eeuw. Ik was toen een jong docent aan een Amsterdamse school voor voortgezet onderwijs. Er zijn vast wel oudere vermeldingen. Groet, Joost Bergisch
maandag 6 april 2009, 19:05 uur
Koos Koets bezong het vrouwelijk schoon in 1992. Op de Simpelsite is het terug te vinden onder de naam Bleusjesdag:
http://www.kootenbie.nl/index.asp?http://www.kootenbie.nl/telegrafie/aflevering.asp?ID=103
Op youtube kon ik hem niet terug vinden, maar heb hem wel nog ergens op video staan. Fijn, jeugdsentiment.
dinsdag 7 april 2009, 10:07 uur
Eind jaren zestig: steevast op de eerste zonnige dag kwam collega-corrector Breukelman terug van zijn pauzewandelingetje in het centrum van Rotterdam en constateerde dan: Het is weer springtime in de rokkies.
Hij was van de generatie die de film ‘Springtime in the Rockies’(met Betty Grable en Carmen Miranda, 1942) kan hebben gezien en of bekend was met het lied ‘When it’s springtime in the rockies’ van Slim Witman.
Of het in andere kringen in Rotterdam of omstreken een staande uitdrukking was is mij niet bekend.
dinsdag 7 april 2009, 10:18 uur
Volgens mij was het Simon Carmiggelt in een gelijknamige Kronkel (jaren ’50?)
dinsdag 7 april 2009, 19:55 uur
In de jaren 50 was bloesjesdag al een bekende term. Ik heb altijd gedacht dat de uitdrukking al ouder was.
De term rokjesdag is in ieder geval niet zo oud. In diezelfde jaren 50 was het namelijk normaal dat vrouwen en meisjes in jurken of rokken liepen. Broeken waren zo ongeveer verboden. Pas in 1965 “mocht” je een zogenaamde ski-broek dragen, met de rits aan de zijkant. (Daarvoor wel eens als het erg koud was een drollenvanger met een rokje eroverheen.) Er was daarmee niets lenteachtigs aan een rokje, dus ook geen speciale dag.
De bloesjesdag was inderdaad de eerste dag dat het lente werd, plotseling droeg elke vrouw een bloesje.
woensdag 8 april 2009, 07:06 uur
Ik moet toch onherroepelijk altijd denken aan Adriaan Morrien, die ofwel in een interview ofwel in een soort column in NRC beschreef hoe de jonge meisjes en vrouwen de eerste lentedag door Amsterdam flaneerden.
woensdag 8 april 2009, 17:28 uur
In de digitale archief van de Leeuwarder Courant (http://www.archiefleeuwardercourant.nl) komt het woord bloesjesdag viermaal voor, waarvan driemaal in 1994 en eenmaal in 2001. Het woord rokjesdag komt tienmaal voor met als eerste attestatie 5 april 2002 in het volgende citaat: “Ik wil wel, maar ik kan en durf niet. Helemaal niet als ik de gedachten van Martin Bril lees, in de Volkskrant. De rokjesdagen komen weer, schrijft hij verlekkerd. En hij ging speciaal op een terrasje zitten om van voorbij wandelende blote damesbenen te genieten.” Ik weet niet van welke datum jouw attestatie uit 2002 dateert, maar volgens dit artikel in de Leeuwarder Courant is het dus wel degelijk Martin Bril die het verzonnen zou hebben en waarschijnlijk dus in een column van eind maart/begin april 2002.
Bloesjesdag is voor het eerst opgenomen in de 11e druk van Van Dale uit 1984, rokjesdag voor het eerst in de druk van 2005. Andere woordenboeken heb ik (nog) niet ingekeken.
donderdag 9 april 2009, 15:00 uur
In de jaren ’70 was er bij de tennisclub in Sassenheim al een “rokjesdag”. Op die dag speelden uitsluitend de damesleden. Voor de heren was er de overeenkomstige “petjesdag”. Waarom heren en petjes geassocieerd werden is mij niet bekend.
In elk geval kan de vermelding in de Volkskrant van rokjesdag niet de eerste zijn.
vrijdag 24 april 2009, 15:28 uur
Sinds wanneer en door wie de term “Rokjesdag” is geïntroduceerd lijkt mij niet ter zake doende. Volgens mij gebruikten mijn vrienden en ik deze term in het begin van de jaren ’90 ook al tijdens mijn middelbare schooltijd. En ongetwijfeld zullen ook wij niet de eerste zijn geweest. Enfin.
Wat veel belangrijker lijkt is de persoon die de term op grotere schaal heeft geïntroduceerd en verspreid en die er voor heeft gezorgd dat deze uitdrukking uiteindelijk in de Van Dale is opgenomen: Martin Bril.
En ongetwijfeld zal ook hij de term al in het dagelijks leven hebben gebruikt alvorens hij hem aan het papier toevertrouwde en er (meerdere) complete columns aan wijdde.
Rokjesdag is van Martin en het zou dan ook een aardig gebaar zijn om naast de “Traditionele Rokjesdag” (de eerste lentedag dat de dames zich op straat in een rokje met ontblote benen vertonen) ook een “Officiële Rokjesdag” te bepalen. En die valt dan, uiteraard, op 22 april.
donderdag 9 juli 2009, 13:04 uur
Bloesjesdag is een smoesjesdag.
het bloesje heus wel wat verder open mag.
de duizenddichter