Aanvullingen van lezers, taalobservaties van lezers, vragen van lezers.

Aanvullingen van lezers

Praatje pot

Ik ben er bijna van overtuigd dat de oorspronkelijke uitdrukking ‘Praatje Pot’ is geweest. Het is een term die bij het kaartspel pandoeren wordt gebruikt, voor zover dit spel nog gespeeld wordt. Het spel heeft met bridge gemeen dat na het verdelen van de kaarten door de deelnemers ‘geboden’ wordt. Ieder geeft aan op welke manier de gedeelde kaarten moeten worden gespeeld. ‘Praatje’ is er B.V. een van en als de (geld)pot meebepaald hoe er moet worden gespeeld, heet het ‘Praatje Pot’. In tegenstelling tot de andere manieren van spelen moet er worden overlegd, vandaar ‘Praatje’.

(F. Kesteloo)

**

Klaverjas

Ik las je woordhoek zonet over de uitdrukking: praatje poep. Eerst dacht ik dat je het laatste woord verkeerd verstaan had, wij kennen binnen onze familie namelijk de uitdrukking: ‘praatje pot’… Deze wordt gebruikt tijdens het klaverjassen waar wij als gezin vele uren ontzettend veel plezier aan beleefden (mijn vader, vijf broers en twee zussen) en dit betekende dat je verkapte aanwijzingen zat te geven aan je klaverjas-maat waardoor deze wist met welke kaart hij/zij uit moest komen of er bij moest leggen. Dit lokte altijd luidkeelse protesten uit van de tegenstanders. Ik weet niet of de uitdrukking verder bekend is, in ieder geval in onze klaverjas/familie/vriendenkring wel!

(Emmy de Jeu-Beukers)

**  Je praat poep

Niet alleen ‘een praatje poep’. Als ik iets zeg wat mijn kinderen (18, 21 en 23) niet welgevallig is, dan  zeggen ze: ‘Je praat poep’, m.a.w. : ‘klets niet zo; je praat onzin’. Dat is het mooie van het vaderschap en de lexicografie: je hoeft geen enkele moeite te doen om op de hoogte te blijven, tenminste… als je kinderen in een bepaalde leeftijd hebt. En als je het kunt opbrengen naar ze te luisteren, zonder kwaad te worden.  Dat laatste is soms wel moeilijk, want zoals je zult begrijpen praat ik nooit poep..

(Rob T.)
**

Praatje pot

Zowel mijn vrouw als ik gebruiken van oudsher wel eens de uitdrukking ‘praatje pot’. Van praatje poep hadden wij nog nooit gehoord. Ik kan overigens beamen dat het woord beamer voor verwarring kan zorgen. Zeker als je het in Amerika gebruikt. In de (foutieve) veronderstelling dat het een Engels woord was vroeg ik enkele jaren geleden bij een Amerikaans zakencontact om een beamer voor mijn presentatie. Hilariteit alom. Waarom zou ik een beamer voor een presentatie willen. Bleek dat voor de Amerikanen Beamer staat voor een automerk, nl. BMW.

(Ton Horrevorts)

**

Beamen

Leuk stukje. beamen: het omgekeerde gebeurt ook. Mijn oud-chef vroeg eens waar de be-amer was.

(Reinier Spreen)

**

Beamen

De spraakverwarring over het werkwoord ‘beamen’ werkt overigens ook andersom. Zo liep ik een jaartje terug rond tienen ‘s ochtends met een groep collega’s een vergaderzaal binnen met de volgende conversatie:

‘We hebben geen beamer…’

‘Wat?!? Hebben we geen bier meer?!?’

(Adriaan)

**

Beamer

,,Een opmerking na.v. de column van vandaag: Beamen en beamer zijn in onze ogen een Engels woorden. Groot was echter de verwarring toen ik het in de VS over een bemaer had. Zoiets bleek gewoon een projector te heten.

Nee, beamer is een populair woord voor BMW. Misschien interessant eens op te letten welke Engelse woorden door Englesen en Amerikanen niet worden begrepen.”

(Wim)

**

Projector

Beamer is een ‘Engels’ woord dat alleen maar in Nederland bestaat. Staat inmiddels zelfs in de gratis on-line editie van de van Dale… In de rest van de Engels sprekende wereld wordt zo’n apparaat met ‘projector’ aangeduid.

Beamer/beemer/bimmer is buiten Nederland straattaal voor BMW.”

(M)

**

Mobiel

De verwarring omtrent het woordje beamen deed mij ergens aan denken. Een tijdje geleden hoorde ik mezelf enthousiast tegen mijn kinderen roepen: “Kijk wat een mooie mobiel”. Deze hing in de etalage van een speelgoedwinkel, waar men nog mooi houten speelgoed kan kopen. Ik bedoelde “mobile/mobiel: lichte, aan dunne draden opgehangen figuurtjes, plaatjes of buisjes van kleurig materiaal bewegend en al of niet geluid gevend bij luchtverplaatsing” (bron: Nederlands woordenboek Koenen, 1974). Ik moest het mijn verbaasd kijkende kinderen helemaal uitleggen.

(Bridget Peeck)

**

Op stront uitdraaien

Uw  uitleg van “Praatje poep” deed mij aan iets dergelijks denken. In onze kindertijd zaten we ‘s zondags meestal iets langer na te tafelen dan gewoonlijk en dan werden de praatjes er ook niet mooier op. Mijn moeder maakte er dan een einde aan met de woorden “we zijn er weer, het Dordtse besluit ….  De volledige tekst is “het Dordtse besluit draait op stront uit”.  Ik ben een Dordtenaar, vandaar het Dordtse besluit, geen connecties met de naam van Dort.

(E.J. van Dort)

**

Praatje Pot

,,Wij zeggen praatje Pot. Ben 81 jaar , 41 jaar Amsterdammer , rest Rotterdammer. Geboren in Nieuwendam , Amsterdam-Noord.Moeder kwam uit de Hoeksche Waard en heb ik ook nooit praatje poep horen gebruiken.”

(P.S. de Boorder)

**

Praatje pot

,,U hebt het in uw rubriek Woordhoek over een ‘praatje poep’. Mijn zusje, die in de regio Rotterdam woont, spreekt steeds over een ‘praatje pot’. Zou dit soms een variatie op de uitdrukking van uw moeder zijn? Van beide uitdrukkingen had ik nog nooit eerder gehoord. Ik kom van oorsprong uit Nijmegen.”

(L. Bruggeman-Lecluse)

**

Praatje pot

,,Vanavond las ik in NRC Handelsblad uw bijdrage over o.m. ‘Praatje poep’. Ik moet erkennen dat ik die uitdrukking niet ken, maar ze deed me denken aan wat ik wel eens een vriendin hoor zeggen als zij wil aangeven dat ze een luchtig, nietszeggend babbeltje met iemand had – ze noemt dat een ‘praatje pot’. Vreemd genoeg heb ik haar nooit gevraagd waar die uitdrukking vandaan kwam, maar uit het zinsverband viel altijd de genoemde betekenis op te maken. Mogelijk is er verwantschap tussen die twee uitdrukkingen?”

(Elly Groenenboom-Draai)

**

Allemaal poepetroep

,,Toeval of niet, maar vandaag kregen we bezoek van een vroegere overbuurvrouw, net als mijn vrouw afkomstig uit Zeeland. Uit haar mond hoorden we de uitdrukking: allemaal poepetroep. Navraag: gewoon op Noord-Beveland voor ‘rommel op het erf’, een ‘onopgeruimd erf’. Dat kan een verbinding betekenen met praatje poep, maar voor een erf, zeker een boeren- is poepetroep begrijpelijker dan praatje poep.”

(H.G. van de Poll)

**

Poppestront

Zo zei mijn grootvader tot onze verbijstering over een schijnheilige oom: ‘Die is zo fijn als gemalen poppestront’.

(Angela van der Burght)

**

To shoot the shit

Ik schrijf in reactie op ‘praatje poep’. Ik had deze uitdrukking nog nooit gehoord, en ik vind het, net als u, ‘nogal smerig’ klinken. Het grappige is, echter, dat het mij meteen aan een Amerikaanse uitdrukking deed denken: een die even smerig zou moeten zijn maar die die reactie niet bij mij oproept, omdat ik zelf uit de VS kom. De uitdrukking is ‘to shoot the shit’ (variatie op ‘to shoot the breeze’), met de betekenis, ‘over koetjes en kalfjes praten’ – ofwel: een praatje poep. Ik kan niet anders denken dat deze uitdrukkingen ergens iets met elkaar te maken hebben, hoewel ik dat eigenlijk vergezocht vind klinken.

(Diane schaap)

**

Praatje pot

‘Praatje poep’ herken ik ook niet, maar wel ‘praatje pot’ waarmee volgens mij op hetzelfde, zeer informele gesprek wordt gedoeld. Op internet scoort het behoorlijk. Gezellig kletsen bij een pot koffie. Maar uit mijn studententijd (40 jaar geleden) herken ik het ook. Al werd daar eerder gedoeld op ‘pot bier’ dan op een pot koffie.

(Bert Vahl)

**

Emaille

,,Ik wou even ingaan op e-mail/email. Sinds 2002 hebben de leden van de Vereniging van nederlandse Emailleurs het woord emaille weer ingevoerd, ondanks het ontbreken van dit woord in Van Dale. Als emailleurs werden we zo gehinderd door het verkeerd geschreven e-mail, dat we vonden dat wij als gebruikers van emaille en makers van emailles dit woord moesten invoeren in de hoop dat het (weer) in de Van Dale komt. Ook het in 2005 opgerichte Museum voor vlakglas- en emaillekunst gebruikt alleen emaille .

(Gré Dubbeldam, emailleur)

**

Le Jardin D’Émail

,,Ik lees net je stukje in de krant en ik heb nog een leuk voorbeeld van email en e-mail. In het Kröller-Müller museum, waar ik werk, staat in de beeldentuin, ‘Le Jardin D’Émail’, van Dubuffet. Ik ben wel eens door een leerling, die voor school een opdracht moest maken gevraagd, waar de E-mail Tuin was. Deze leerling, tienerleeftijd, had nog nooit van email gehoord. Maar zo had ik de Jardin nog nooit bekeken!!

(Nellie Mietes)

**

Iemelen

,,Mijn achter-achter-achterneef Leo Vroman gebruikt in zijn (dag)boek ‘Misschien tot morgen’ Querido Amsterdam 2006 de term iemelen voor het begrip electronische mail. Ik heb daar een aantal pagina´s over gedaan voordat ik het door had!”

(B.J. Kam)

Taalobservaties van lezers

Kankerlakken

,,Vorige week zaterdag (toevallig (?) het weekend dat Ajax tegen Feyenoord speelde) liep ik bij de Centrale bibliotheek bij het IJ langs een groepje Marokkaanse jongens die het hadden over ‘kankerlakken’. Ik weet niet of een woord als dit interessant is voor u of voor uw werk, maar ik wilde het u niet onthouden. Wij moesten er thuis erg om lachen in elk geval. Het is weer een mooi voorbeeld van het feit dat taal nooit stilstaat.”

(Mareline F.)

**

Spil

Ook ik kende de uitdrukking ‘een praatje poep’ nog niet. Wel bekend is me de uitdrukking ‘een praatje pot’, die ik heb opgevangen in douane- en politiekring. Dan heb ik een contaminatie te melden. Onlangs was ik getuige van een toespraak waarin een scheidend collega werd geroemd als ‘een spil in het web’.

(Henk Streng)

**

Laaif streejam

Bij het zoeken naar een live uitzending van kamerdebatten hoorde ik op de website van de Tweede Kamer een vriendelijke dame voorlezen wat er al op het scherm stond. De term ‘live-stream’ sprak zij uit als ‘laaif streejam’. Keek net nog even en hoorde haar lezen: ‘moskwieto’ (mosquito) en ‘wijs’

voor de afk. ‘wijz.’ ‘Tranche’ ging overigens foutloos.

(Martin Lodewijk)

**

Kostwinnaar

Op 2 februari wees u op het verhaspelingsverschijnsel bij ‘je hoofd boven het maisveld uitsteken’. Het staat mij bij dat u nog meer van dat soort verkeerd uitgesproken woorden heeft gesignaleerd. Vanochtend hoorde ik er nog een bij Radio 1, in het Nieuwsjournaal. Een man en vader ging een tijdje alleen op een eiland in de Stille Oceaan zitten om het een of ander aan te tonen. De verslaggever vroeg: ‘Hoe moet dat thuis, want u bent de kostwinnaar.’ I.p.v. kostwinner.

 Mijns inziens worden hier ‘winnen’ in de zin van verwerven, ‘ertsen winnen’ en ‘winnen’ in de zin van: ‘de wedstrijd winnen’ door elkaar gehaald.

(O.L.E. Jongmans)

**

Vragen van lezers

**

Biekwammer

,,Mijn moeder gebruikte vroeger een woord dat ik al lange tijd niet meer gehoord heb, nl.: biekwammer. Zij gebruikte dit woord in de betekenis van ‘een hele grote’. Een grote sinaasappel was bijvoorbeeld een biekwammer. Ik kan dit woord nergens terugvinden, misschien is er een verband met het (17e eeuwse?) woord bequaam. Weet u hierover iets meer?

(Theo Dekker)

ES: Zou dit niet een verhaspeling kunnen zijn voor a big one?

Grietenprikker

Lezend in de biografie Weest manlijk, zijt sterk – Pim Boellaard (1903 – 2003) – Het leven van een verzetsheld’ van Jolanda Withuis kwam ik het woord ‘grietenprikker’ tegen. Van Google werd ik niet veel wijzer. Ik vermoed, dat er de baton van een legerofficier mee bedoeld wordt. Misschien kunt u uw woordenkennis erop los laten.

Context. Pim Boelaard groeide op in het milieu van het Haagse patriciaat, waarin stand en familie, Koningin en Vaderland de belangrijkste waarden waren. Zijn voorvaderen waren voor het merendeel generaal. Hij werd opgeleid tot reserveofficier en studeerde economie aan de Handels-Hoogeschool te Rotterdam. Hij kreeg een belangrijke baan bij ‘De Nederlanden van 1845′ in Utrecht.

Toen Duitsland Nederland bezette, sloot hij zich uit plichtsbesef en volle overtuiging aan bij de Ordedienst, een verzetsorganisatie die was opgezet door legerofficieren met als belangrijkste doel ordehandhaving tijdens de bevrijding. Vanaf september 1941 moest Pim Boellaard zich schuilhouden voor de Duitsers acht maanden lang van het ene naar het andere onderduikadres vluchtend. In mei 1942 werd hij in Amsterdam na verraad gearresteerd. Via het Oranjehotel, gevangenis Haaren (v/h grootseminarie), kamp-Amersfoort kwam hij in het Nacht und Nebel-kamp Natzweiler in de Elzas terecht, waar hij met andere Nederlanders aankwam in oktober 1943 en vanwaar hij in september 1944 naar het concentratiekamp Dachau werd getransporteerd. In beide kampen werd Boellaard als de natuurlijke leider en vertegenwoordiger van de Nederlanders door hen aanvaard, uit welke sociale laag zij ook maar kwamen. Zijn krachtige, bemoedigende en evenwichtige optreden was voor veel mannen een morele steun om op de been te blijven. Het sprak vanzelf dat hij na de bevrijding van Dachau door de Amerikanen betrokken was bij de repatriëring der Nederlandse gevangenen

Hij zorgde voor transport naar huis, waarvan ook krijgsgevangen officieren uit Nederland, die in een naburig kasteel de oorlog hadden doorgebracht, deel uit maakten. Zij gedroegen zich arrogant en bot tegenover de sterk ondervoede, uitgeputte en zieke kampgevangenen. Tijdens het transport liett Skippy de Vaal, een arbeider uit de Amsterdamse Jordaan die Boellaard in Natzweiler had leren kennen, de reisleider weten, ‘dat een van de ‘goudvinken’ hem met zijn ‘grietenprikker’ op zijn schouders had geprikt en had bevolen een boodschap voor hem te doen.’ (pg. 194)

(Mees Hartog)

**

Die krabde nie bloot

Graag lees ik uw rubriek over de Nederlandse taal; zoals uitdrukkingen en gezegden. Ik ben 82 jaar en herinner me een gezegde van mijn moeder: Die krabde nie bloot. En dan in het Brabants. Dit betekende dat iemand goed in de ‘slappe was’ zat. Komt dat voor als een bekende uitdrukking?

(A Thomassen)

**

Ewoud Sanders

Dit verhaal is geplaatst op dinsdag 24 februari 2009 om 17:20 uur.