Kun je een vis omkatten?
Vorige week stond er een opmerkelijke kop in deze krant: ‘Aziatische vis op Urk omgekat tot schol’. Kan dat, een vis omkatten?
Ja, dat kan. Het staat alleen een beetje raar, vanwege de combinatie vis + kat. Zonder twijfel hadden we hier te maken met een opzettelijke woordspeling – een verschijnsel dat je wel vaker ziet in krantenkoppen. Deze hoort thuis in de serie: ‘Papegaai nageaapt’, ’Kat honds behandeld’ en ‘Leeuwendeel voor tijger’.
Wat betekent omkatten? De oorspronkelijke betekenis luidt, aldus de Grote Van Dale ‘(gestolen auto’s) voorzien van het kentekenbewijs en het chassisnummer van een sloopauto’. Vervolgens werd het woord breder toegepast in de betekenis ‘anders maken, een nieuw uiterlijk geven’.
Ik denk niet dat men in Urk die Aziatische vissen een ander uiterlijk geeft; dat lijkt me nogal bewerkelijk. Maar die vissen werden wel onder een andere naam verkocht, zo luidde de beschuldiging, dus het woord omkatten is hier op z’n plaats.
Waar komt omkatten vandaan? Over de herkomst is niet veel bekend. In 1990 schreef Leo van Heijningen in het boekje Politietaal: ,,Omkatten komt uit het jargon van de autodieven. Met het woord ‘kat’ heeft het niets van doen. Men vermoedt dat het woord uit het Amerikaans komt: to cat a car betekent een auto met spoilers, sierstrips en dergelijke ‘mooier’ maken. Een gestolen auto wordt omgekat door er het chassisnummer, het typeplaatje en dergelijke van een autowrak van hetzelfde merk, type en bouwjaar in te bouwen. Zo verkrijgt de gestolen auto schijnbaar een legale identiteit.´´
In het Woordenboek van platte taal (2007) zeggen Heidi Aalbrecht en Pyter Wagenaar over de herkomst van dit woord: ‘mogelijk verwant met katvanger’. Katvanger betekent ‘stroman’, en zou van kat + ontvanger komen. Diezelfde verklaring lezen wij in het Etymologisch woordenboek van Van Dale uit 1997.
Wie er gelijk heeft weet ik niet – van veel woorden kunnen we slechts naar de geschiedenis gissen.
Sinds wanneer kennen wij omkatten? In deze krant debuteerde het in 1995, in een artikel over succesvolle televisieprogramma’s van John de Mol. ,,In het “omkatten” van Nederlandse programma’s” voor het buitenland”, zo lezen we hier, ,,heeft Endemol pionierswerk verricht.”
We zien het hier dus eerder in de overdrachtelijke dan in de oorspronkelijke betekenis. In de oorspronkelijke betekenis duikt het in 1996 voor het eerst in deze krant op, in een bericht over een inval in een woonwagenkamp: ,,De politie had aanwijzingen dat op het kamp door twee mannen gestolen auto’s werden gedemonteerd, het zogeheten ‘omkatten’. In een woonwagen werden naast omkat-gereedschap, twee vuistvuurwapens en een Uzi gevonden.”
Dateert omkatten inderdaad pas van het laatste kwart van de 20ste eeuw? Daar lijkt het wel op. De vroegste vindplaats is vooralsnog het tijdschrift Onze Taal. In 1988 dook omkatten daar op in een lijstje met nieuwe woorden, met als betekenis: ‘Het ombouwen van twee of drie gestolen auto’s tot één onherkenbare andere.”
Ewoud Sanders
woensdag 27 februari 2008, 19:53 uur
Omkatten ken ik uit de Wolf-boeken van Jan Postma (http://www.kluitman.nl/view.php?pn=posj&s=1), waarvan een aantal nog van voor 1988 dateren. Een snelle bladersessie door de acht boeken die ik hier heb staan (eerste druk tussen 1980 en 1995) levert alleen zo snel geen vindplaats op, maar ik weet vrijwel zeker dat het woord daar heb geleerd.
donderdag 28 februari 2008, 08:36 uur
Suggestie (< Wikipedia)
A copycat (also copy-cat or copy cat) is a person (or animal, or computer program) that mimics or repeats the behavior of another. The expression may derive from kittens that learned by imitating the behaviors of their mothers. It has been in use since at least 1896, in Sarah Orne Jewett’s “The Country of the Pointed Firs”. The term is often derogatory, suggesting a lack of originality.
donderdag 28 februari 2008, 09:38 uur
Moshe-Mordechai van Zuiden [via ewoud sanders]
1. Geen relatie met “een kat in de zak kopen”: van binnen anders dan van buiten?
2. En hoe zit het met catzen in Het lot van de Sweepstake van Louis Davids / Jacques van Tol:
En toen men kwam vertellen, dat hij rijk was als een vorst,
Toen had hij voor een deel uit angst en voor een deel van dorst,
Voor zeven lichte catzen en een stukkie leverworst,
Zijn lot juist aan den kroegbaas afgegeven.
Toen hij een halve beroerte kreeg,
Toen speelde het orgel in de steeg:
Ome Arie heeft een lot gekocht
Van de Sweepstake! Van de Sweepstake!
etc.?
donderdag 28 februari 2008, 12:20 uur
Omkatten: Het veranderen van de layout van een website.
bron: http://wiki.retecool.com/index.php/Omkatten
Ook bekend van het tot een paar jaar geleden jaarlijks terugkerende fenomeen Omkatdag. (http://www.aboutblank.nl/omkatdag/)
donderdag 28 februari 2008, 12:21 uur
[...] Kun je een vis omkatten? Woordhoek – Ewoud Sanders This entry was written by admin and posted on February 28, 2008 at 1:22 pm and filed under link. Bookmark the permalink. Follow any comments here with the RSS feed for this post. Both comments and trackbacks are currently closed. « Previous Post [...]
donderdag 28 februari 2008, 13:29 uur
Ik denk dat Van Doveren (2) op het goede spoor zit. Immers: bij omkatten en katvangen draait alles om het vervalsen van de identiteit. Best mogelijk dat het na verloop van tijd – maar vrij recent, wed ik – ook voor het verfraaien (‘pimpen’) werd en wordt gebruikt.
Dus jij kat een auto om door de identificatienummers (chassis, motor) te veranderen of te verwisselen. En Jij vangt de kat (jij ‘bent’ hem) zodra er belasting of boetes moeten worden betaald.
Zwart heb jij van degene(n) voor wie jij de kat vangt al zoveel gebeurd dat dit loont. Of niet, dus, want katvangers zijn doorgaans schlemielen in nood. Sedentaire bolletjesslikkers a.h.w.
donderdag 28 februari 2008, 14:13 uur
Volgens mij is Jeroen Bosch er verantwoordelijk voor. Blogt nu op Trendbeheer.nl
vrijdag 29 februari 2008, 09:27 uur
In de (Nederlandstalige) weblogwereld heeft men een paar jaar achter elkaar een ‘omkatdag’ georganiseerd: een dag waarop zo veel mogelijk weblogs van uiterlijk wisselden. Er werden door weblogautoriteit ‘about:blank’ zelfs prijzen aan verbonden. Zie ook http://www.omkat.net.
vrijdag 29 februari 2008, 18:22 uur
[...] moeilijk om een geheim te bewaren? Belastingdienst vergeet backup te maken van digitale aangiftes Waar komt het woord ‘omkatten’ vandaan? Transavia vindt muizen in Boeings (maar ze hadden nog genoeg te [...]