Konijnen bouten
Tot mijn verbazing kreeg onze jongste zoon (11) onlangs de bof. De bof komt bijna niet meer voor in Nederland, want kinderen worden ertegen ingeënt. Hiermee gaat ook een kleine begripsverwarring verloren, die bij het bezoek aan de dokter meteen de kop opstak.
Huisarts: Hmm, laat eens even kijken. Dat is een lelijke zwelling. Heb jij al eens de bof gehad?
Totale verbazing bij mijn zoontje: huh, de bof? Zoals in boffen? Ja, hij had weleens geboft, bij een loterij op school bijvoorbeeld (klok gewonnen). En geregeld bofte hij bij voetbal, want hoe hard je ook traint, je hebt altijd een portie mazzel nodig. Maar hij begreep wel dat de dokter dit allemaal niet bedoelde.
,,Waarom heet dat nou de bof?” vroeg hij toen we buiten stonden. ,,Dat is toch stom! Je boft toch helemaal niet als je dat krijgt.”
Voorheen, toen de bof nog algemeen was, moeten heel veel kinderen dit verband hebben gelegd, zoals er ook geregeld wordt opgemerkt dat leukemie helemaal niet leuk is, integendeel zelfs.
Voorheen, toen de bof nog algemeen was, moeten heel veel kinderen dit verband hebben gelegd, zoals er ook geregeld wordt opgemerkt dat leukemie helemaal niet leuk is, integendeel zelfs. Maar met het verdwijnen van de bof, waarvan de naam is ontleend aan boffe in de betekenis ‘dik gezicht’, begint deze begripsverwarring zeldzaam te worden.
OVERGEWICHT
De laatste jaren is er ontzettend veel te doen geweest over overgewicht, zoals bekend een groeiende kwaal onder jongeren. Overgewicht heeft inmiddels zo’n sprong in ons bewustzijn gemaakt, zo lijkt het, dat het af en toe in botsing komt met overwicht. Zo zag ik laatst op televisie in de ondertiteling deze vertaling voorbij komen: ,,Jij hebt geen overgewicht over haar.”
Het omgekeerde komt ook voor, dat overwicht de plaats inneemt van overgewicht. Zo vond ik in een medisch tijdschrift: ,,De behandeling van overwicht is in de meeste gevallen gericht op een matige gewichtsreductie van circa 10 procent van het oorspronkelijke gewicht.” Het zou trouwens mooi zijn, als je iemands overwicht met zo’n tien procent zou kunnen reduceren.
ENGELSE ZIEKTE
Vorige week gelezen, in een mailing van een pottenbakker die aankondigde dat hij zijn voorraad ging opruimen. ,,Als gevolg van een accent verschuiving, ga ik me meer op de productie van unica concentreren.”
Het onnodig uiteentrekken van samenstellingen (accent / verschuiving) wordt wel de Engelse ziekte genoemd. Het idee is dat we dit meer zijn gaan doen onder invloed van het Engels, want in die taal is het in dit soort samenstellingen gewoon om woorden los van elkaar te schrijven.
De Engelse ziekte heerst al járen, maar lijkt steeds heviger te worden. Gelukkig is er een groep die zich tegen dit verschijnsel verzet, het platform Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS). Vorig jaar organiseerde dit platform nog een wedstrijd, ‘de onjuiste spatie van 2006′. Enkele voorbeelden uit hun verzameling: minder validen, mist lampen, (in)formatie werkzaamheden en negen punten plan. Mijn persoonlijke favorieten zijn konijnen bouten, lange afstandsloper en weg sleep regeling.
PIST
Meer invloed uit het Engels kwam ik tegen in een e-mailtje. ,,Ik ben pist”, schreef iemand. Nou ken ik dat wel uit de spreektaal, maar ik was het nog nooit op schrift tegengekomen. Althans, vast weleens als pissed, de correcte Engelse vorm, maar niet op deze manier: vernederlandst en zonder off. Maar het blijkt volop voor te komen: ik ben pist, wij zijn pist, op internet zijn vele voorbeelden te vinden. Soms is iemand pist off, dan wel pist of, maar simpelweg pist komt ook vaak voor. Eén harte kreet wil ik u niet onthouden, van een zekere Hanne: ,,Ik ben pist, en ik wil huilen, ik wil hans.”
Ewoud Sanders
maandag 29 oktober 2007, 18:43 uur
In engelstalige romans kom ik ‘pissed’ zonder ‘off’ wel eens tegen in de betekenis ‘dronken’ in al zijn gradaties. “Was I pissed!” ==> “Wat was ik lazarus!”
maandag 29 oktober 2007, 19:01 uur
“To be pissed off” betekent letterlijk afgezeken zijn.
Een andere betekenis van “to be pissed” is: bezopen, lazarus, dronken zijn. Deze betekenis wordt minstens evenveel gebruikt in het dagelijkse leven in Engeland.
maandag 29 oktober 2007, 19:35 uur
‘Pissed’ is Amerikaans, ‘pissed off’ Brits Engels voor ‘boos, geërgerd’.
In Brits Engels is ‘pissed’ dronken.
Mijn kinderen zeggen het ook: ‘pissed’, nooit ‘pissed off’(ze zien meer Amerikaanse dan Britse tv-programma’s).
En de ‘Engelse ziekte’ wordt ook wel de ‘los schrijf ziekte’ genoemd.
maandag 29 oktober 2007, 19:57 uur
Geachte Heer Sanders,
Harte kreet: in de laatste zin van uw artikel ‘Konijnen bouten’ lijkt me een geval van Engelse ziekte én een spellingfout.
Vriendelijke groeten,
Jan Daems
maandag 29 oktober 2007, 20:44 uur
is ‘pist’ niet ‘dronken’?
maandag 29 oktober 2007, 23:38 uur
vilgens mij betekend pissed zonder off dronken, gelijk sodden.
maandag 29 oktober 2007, 23:46 uur
Beste Ewoud,
Onder invloed van “pissed off” hoor je ook steeds vaker “over de pis” in plaats van “over de zeik”.
maandag 29 oktober 2007, 23:59 uur
“Hufterproef bushokje gesloopt” (NOS journaal Beeld en Geluid) is ook wel bijzonder.
dinsdag 30 oktober 2007, 00:10 uur
Geachte heer Sanders,
Vanmiddag las ik uw column Konijnen bouten, met het onderdeel “Engelse ziekte”, dat een vervolg bleek te zijn op een column van vorig jaar. Bij die gelegenheid heb ik ook gekeken naar de site van het platform SOS, waar ik ook op gereageerd heb.
Als docent Engels (eerstegraads bevoegd – of moet dat 1 woord zijn?) en Nederlands (tja, dat heb ik niet gestudeerd) op een HEAO zit ik in een lastig parket voor wat betreft de “Engelse ziekte” (die ik niet zie als een ziekte): het irriteert me uitermate als in het Engels allerlei woorden aan elkaar geplakt worden, maar ik geef toe dat de door u aangehaalde voorbeelden in het Nederlands er zeer merkwaardig uitzien. In theorie geef ik de voorkeur aan het Engels, maar dat zal ook wel verklaren waarom ik Engels ben gaan studeren.
Bij het herlezen van uw column van vorig jaar viel me wel iets op. U zei: “… iets dat ik dus erg grappig vond.” Vergis ik mij, of moet een onbepaald antecedent gevolgd worden door het betrekkelijk voornaamwoord “wat”?
Met vriendelijke groet,
Anneke Rouwenhorst
dinsdag 30 oktober 2007, 02:21 uur
In het Engels betekent pissed –zonder off– iets heel anders: dronken (of veelal sterker: stomdronken)
dinsdag 30 oktober 2007, 09:56 uur
Een aardige voorbeeld van Engelse ziekte: de blote voetendokter.
dinsdag 30 oktober 2007, 14:28 uur
Het stukje over de Engelse Ziekte spreekt me zeer aan. Het doet me denken aan een zeer spitsvondige collega van mij, altijd snel met woordgrappen. Op een dag dacht ik dat ik hem wel eens kon plagen, hij had een leren broek aan, wat in onze formele kantooromgeving niet veel voorkomt. Heb je leren pijpen, vroeg ik hem. Jazeker, antwoordde hij, ik heb varkens leren pijpen.
dinsdag 30 oktober 2007, 14:36 uur
En als we het over Engelse ziekte hebben, wat, beste meneer Sanders, te denken van het verwoesten van het mooie woordje ‘ooit’, dat we ooit gebruikten? In een paar jaar hebben onverlaten ervoor gezorgd dat via radio en tv en zelfs in koppen van nette kranten als de NRC, ‘ooit’ wordt gebruikt als het Engelse ‘ever’. Het zal niet de grootste verloedering ooit zijn, maar toch.
dinsdag 30 oktober 2007, 16:18 uur
Als Amerikaan kan ik bevestigen dat je in de VS steeds vaker alleen “pissed” hoort in de betekenis van “pissed off” (eufemisme “ticked off”), maar de volle uitdrukking wordt ook hier nog steeds gebruikt.
In het Nederlands komt iets vergelijkbaars voor, nl. “pis” als afkorting van “pisnijdig”. De eerste treffer voor “helemaal pis” op Google heeft ook een mooi voorbeeld van de uit elk aar schrijf ziekte:
“maar ik word helemaal pis van mijn hoofd maaltijd”
http://forum.dutchbodybuilding.com/f9/kipfilet-zorgt-voor-problemen-122216/
dinsdag 30 oktober 2007, 17:02 uur
AIDS ook een Engelse ziekte?
“Hij test positief”, oftewel “Het resultaat van zijn bloedtest is positief (voor HIV)”. Je komt dit wel eens tegen, het werkwoord “testen” als koppelwerkwoord, wat het in het nederlands natuurlijk niet is.In het engels wordt dat wel zo gebruikt. Ik vraag me af of er nog meer van zulke Engelse ziektes zijn.
woensdag 31 oktober 2007, 08:51 uur
Maarten Dulfer [via ewoud sanders]
Het is erg ongepast, op het onrechtvaardige af, om het uiteentrekken van samenstellingen Engelse ziekte te noemen. Het is namelijk hoogst Engels, namelijk Brits, om woorden samen te stellen met gebruikmaking van een tussenstreepje en het is Amerikaans om dat tussenstreepje weg te laten en de onderdelen los te schrijven. Niet meer doen, dat zo noemen.
donderdag 1 november 2007, 15:59 uur
Mijnheer Sanders,
Het woordeel “ge” vormt vaker een probleem. Het wordt, ook in deze krant, nogal eens weggelaten in het voltooid deel van overleggen (stukken overhandigen). Overlegd is dan kennelijk een synoniem of een verkorte vorm van “overgelegd”.
Wat overwicht betreft, bestaat er iets in relatie met het woord “wicht”, in de betekenis van “wezen” of “meisje”? Bijvoorbeeld, een meisje of wezen dat “de baas is” of “er niet bij hoort”?
donderdag 1 november 2007, 16:11 uur
Beetje vreemde vraagstelling in de poll: stoort u zich aan de Engelse ziekte? Je kunt net zo goed meteen vragen: stoort u zich aan spelfouten in het algemeen? Het is gewoon fout Nederlands (ik houd van duidelijkheid), en bovendien kunnen deze samenstellingen voor veel verwarring zorgen: zie de voorbeelden in deze rubriek.
maandag 5 november 2007, 09:38 uur
M. van Zuiden [via Ewoud Sanders]
Engelse ziekte, Engelse ziekte, Engelse ziekte, Engelse ziekte. Lekker wel zo noemen, Maarten Dulfer. Prima gevonden uitdrukking. Eigenlijk een anglicisme, maar ook gewoonweg een plaag. Dankzij de vitaminepillen komt de medische Engelse ziekte niet zoveel meer voor. Uitstekende vondst om de uit elk aar schrijf ziekte zo te noemen. Hu mor.
dinsdag 6 november 2007, 11:20 uur
Adhesie voor uw SOS !!
Maar ook het andere uiterste verdient bestrijding: het opwaarderen van weliswaar ongescheiden samenstellingen door die te voorzien van een modieus buitennissigheidje. Achter mijn huis (Den Haag Mariahoeve) loopt de SijtwendeTunnel, met de naam pontificaal gebeiteld op de zijwand van de noordelijke ingang. Doet steeds pijn aan mijn ogen als ik er langs fiets. En er zijn meer voorbeelden, vooral bij firmanamen. Schande !!
vrijdag 9 november 2007, 04:17 uur
Het begrip “Engelse ziekte” kan wel voor veel misverstanden zorgen! Ten eerste is het geenszins synoniem met “anglicisme”: het is voorbehouden aan het losschrijven van zelfstandige naamwoorden, waar die een samenstelling vormen. Aldus is in “negen punten plan” alleen de laatste spatie een voorbeeld van Engelse ziekte — anders zou ook “Tweede Kamerlid” fout zijn, en dat is het niet. Sla er de Woordenlijst maar op na.
Het Nederlands heeft nu eenmaal zijn (opgestelde) regels, net zoals het Engelse taalgebied die heeft. Ook daar bestaan regels voor aaneenschrijven, hyphenation (dus: koppelteken schrijven) en losschrijven. Die regels zijn iets minder eenduidig dan bij ons, maar ze zijn er beslist.
Maar dan: wat is fout? Een spatie in een bedrijfsnaam is gewoonweg toegestaan; dat noemt de Woordenlijst het donorprincipe.
Ten slotte: we kunnen verschillende redenen hebben om ons aan de Engelse ziekte te ergeren; of juist niet. Eén reden zou kunnen zijn dat we ons altijd meer opwinden over spelling dan over allerlei andere zaken, zoals, om maar iets te noemen, over kringredeneringen. Een andere reden zou kunnen zijn dat we ons alleen ergeren over zaken die we als fout onderkennen. Zelden hoor je iemand klagen over de haarziekte, toch ook een groot euvel. “Nederland stelt haar handelsbelangen veilig”, “Het gemeentebestuur heeft haar agenda gewijzigd”, en natuurlijk “De raad sprak haar afkeuring uit”: ik vrees dat die fouten minder ergernis opwekken omdat ze niet worden gezien.
zaterdag 11 oktober 2008, 10:13 uur
wat is de treksterkte van een
bout M8 met de kwaliteit 8.8
dinsdag 14 oktober 2008, 15:03 uur
Microsoft Word is de drager en verspreider van deze Engelse ziekte!