Komkommertijd
Aangezien we midden in de komkommertijd zitten, hier een komkommertijdkwestie: de beperkingen van Wikipedia.
Laat ik om te beginnen zeggen dat ik een grote fan van Wikipedia ben. Aanvankelijk vond ik het idee – iedereen mag bijdragen leveren aan deze online-encyclopedie, iedereen mag er dingen in veranderen – krankzinnig. Dat zou nooit wat kunnen worden! Maar goddank zat ik er volkomen naast. Steeds vaker kom ik, zoekend op internet, bij Wikipedia terecht. En doorgaans is de informatie nuttig en betrouwbaar.
Ik heb tot nu toe minder voor Wikipedia kunnen doen dan ik zou willen, maar af en toe vul ik een artikel aan of corrigeer ik iets.
Laatst deed ik dat bij het lemma komkommertijd. ,,Hoewel sommige mensen denken”, schrijft het online-naslagwerk, ,,dat het woord een verbastering is van kommertijd (letterlijk: tijd van kommer, ‘ellende’) – een periode waarin er slechts armoedig nieuws te melden valt – wordt algemeen aangenomen dat het woord afkomstig is uit de tuinbouw.”
Hoe kwam dit woord dan uit de tuinbouw? Vroeger kwamen de komkommers in de zomertijd op de markt. Door de enorme aanvoer daalden de prijzen, bij gebrek aan ander nieuws schreven de dagbladen over de prijs van komkommers en verschenen er op de voorpagina’s ,,foto’s van de tuinder die de grootste komkommer had gekweekt, breed grijnzend met zijn of haar gigantische product”.
Voor het ontstaan van het woord komkommertijd moeten we volgens Wikipedia dus zoeken in de periode dat er op voorpagina’s van kranten foto’s stonden van lachende boeren of boerinnen met grote komkommers.
Met alle respect: dit is lariekoek, en omdat ik een dankbare gebruiker van Wikipedia ben, paste ik het artikel aan. Er wordt absoluut niet algemeen aangenomen dat komkommertijd ,,afkomstig is uit de tuinbouw” en ik kan me ook niet goed voorstellen wat hiermee wordt bedoeld. Is het woord koeienletter afkomstig uit de veeteelt? Komt vleesboom uit de slagerswereld?
Nee, hoogstwaarschijnlijk hebben wij komkommertijd uit het Engels geleend, waar cucumber-time in 1700 voor het eerst is opgetekend, met als betekenis ‘Taylers Holiday, when they have leave to Play, and Cucumbers are in Season’ (inmiddels is het in het Engels in onbruik geraakt, maar in de 19de eeuw werd het nog gebruikt). De zomertijd was een slappe tijd voor de kleermakers, want de adel trok dan de stad uit. Men grapte dat kleermakers in de zomermaanden op komkommers leefden, ze waren noodgedwongen vegetariërs. De komkommertijd was dus vooral een tijd van slappe handel.
In die context duikt het woord ook voor het eerst in het Nederlands op. Dat gebeurde in het derde kwart van de 19de eeuw – toen er bij mijn weten absoluut nog geen foto’s van boerinnen met grote komkommers op voorpagina’s stonden. We vinden komkommertijd vanaf 1871 en aanvankelijk werd het vooral in financiële berichtgeving gebruikt: voor de slappe tijd op de beurs.
Langs deze lijnen paste ik het artikel in Wikipedia aan. Een paar dagen later bekeek ik wat er met mijn aanpassingen was gebeurd. Er was geen komma van blijven staan, het oude artikel was volledig in oude glorie hersteld, inclusief de breed grijnzende tuinders op voorpagina’s.
Nu moet je als medewerker van Wikipedia nóóit het laatste woord willen hebben – ook ik niet. De essentie van deze online-encyclopedie is nu juist dat je er doorlopend aan kan schaven. Maar waarom deze aangepaste versie weggegooid, vroeg ik, op basis van welke argumenten?
Complete stilte. Wat doe je met wiki-medewerkers die stilzwijgend volharden in hun eigen versie, die wel degelijk het laatste woord willen hebben? Die de boel uit trots, ijdelheid, onkunde of territoriumdrift op slot gooien?
Eigenlijk is het een vraag die de komkommertijd overstijgt.
Ewoud Sanders
Dit artikel heeft tot een discussie geleid over de werkwijze van wikipedia, lees verder op http://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Komkommertijd
maandag 13 augustus 2007, 13:58 uur
Maarten Dulfer [via ewoud sanders]
Komt Sanders’ vraag voort uit verontwaardiging over het feit dat mevrouw of mijnheer Wiki zich niet aan de spelregels houdt, voor zover die althans bekend en algemeen aanvaard zijn?
Achter iedere publicatie horen aanspreekbare lieden te zitten. Diderot, Oosthoek, Van Dale, redacties, maar wie is Wiki? Ondanks het nut van de informatie, is die onbetrouwbaar zolang we Wiki niet kennen. Gezamenlijk het discours van de kennis, ‘wat er expliciet geweten wordt’, noteren en publiceren, maakt de gegevens onherleidbaar en anoniem. Anonieme getuigenissen zijn ontoelaatbaar in de rechtspraak.
Het zal een soort idealisme zijn, het vestigen van een wikipedische dampkring vol kennis die iedereen in- en uitademt, maar in het kader van de klimaatbeheersing en het tegengaan van de luchtvervuiling, moeten er verantwoordelijken aangewezen kunnen worden. Het individu kon zich eventjes verschuilen in de mistige anonimiteit, maar het uitregenen is kennelijk begonnen. Met het nat gaan van dien. Participanten kunnen in hun hemd blijken te staan, maar vooral de aanstichters van de massale gebeurtenis die Wiki heet zullen zich niet meer kunnen verschuilen. Zie de geschiedenis: na de anonimiteit van de massa volgde de deconstructie daarvan, de herleidbaarheid tot individuen die stuk voor stuk in de schijnwerpers terecht komen.
Maarten Dulfer.
maandag 13 augustus 2007, 16:03 uur
Terechte vraag, die uitstekend illustreert waarom ik geen fan van Wikipedia ben.
Wel van Woordhoek, trouwens.
maandag 13 augustus 2007, 18:31 uur
Geachte heer Sanders, dit is niet bedoeld als een reactie op de column komkommertijd. Ik heb echter wel een vraag en wel de volgende.
Taal leeft, dat begrijp ik ook wel. Zo ontstaan nieuwe woorden en uitdrukkingen maar tegelijkertijd ondergaan met name bestaande zegswijzen en spreekwoorden veranderingen die m.i. tot gevolg hebben dat de vlag de lading eigenlijk niet meer (geheel) dekt. Een voorbeeld hiervan is de uitdrukking “twee handen op een buik” (hier moeten accents op de e worden geplaatst maar die kan ik met deze laptop niet genereren – bovendien heb ik hier een vraag over).
De uitdrukking luidde in mijn herinnering “vier handen op een buik” wat m.i. de kracht van de uitdrukking aanzienlijk versterkt, immers is dan duidelijk dat het gaat om de beide handen van twee personen terwijl de huidige manier van uitdrukken even goed 1 persoon zou kunnen betreffen.
Mijn werkelijke vraag heeft betrekking op het gebruik van accents op klinkers. De a en ook de e kunnen twee verschillende klanken hebben, t.w. een zachte en een harde klank.
De zachte klank van de a hoor je als de a in lach en die van de zachte e als in weg. De harde klank van de a hoor je als de a in paar of aap terwijl die van de e gehoord wordt als de e in twee of veel.
Om dit onderscheid leesbaar te maken, gebruik je respectievelijk de accents graves (voor de a in lach) en accents aegui voor de a in aap.
Wat nu opvalt is dat in geschreven tekst, een enkele, wat mij betreft gunstige, uitzondering daargelaten, steeds het accent aegui wordt gebruikt om het woord te benadrukken, waardoor m.i. de klank niet meer overeenkomt met de bedoeling, immers, wanneer je op het woord “en” een accent aegui gebruikt, lees je het als “een”, om maar een simpel voorbeeld te noemen.
Afgezien van alle foute d’s, t’s en dt’s zie je het m.i. verkeerde gebruik van de accents vandaag de dag in ongeveer alle geschreven tekst.
Een gunstige uitzondering op onjuiste spelling lijkt NRC Handelsblad maar in het redactioneel hoofdcommentaar in de krant van vandaag trof ik toch het, gelet op het bovenstaande, m.i.verkeerde gebruik van het accent aan (tweede alinea tussen “PIANIOo” en “de nieuwe Aanbestedingswet”.
Misschien moet ik (meer) met de tijd meegaan en accepteren dat (ook) schrijfwijzen aan verandering onderhevig zijn, niettemin ben ik van mening dat het onjuiste gebruik van accents een onwenselijke verarming is.
Gaarne Uw mening!
Vriendelijke groet,
Mr J.P. Bol
‘s-Hertogenbosch
maandag 13 augustus 2007, 18:47 uur
Wikipedia is populair. Maar wil ik het fijne over een onderwerp weten, dan raadpleeg ik altijd officiële naslagwerken.
maandag 13 augustus 2007, 18:55 uur
“… doorgaans is de informatie nuttig en betrouwbaar.” Hoe heeft U dat laatste gecontroleerd? Geeft Uw eigen ervaring U geen reden tot twijfel?
Er zijn mensen die diezelfde kwalificaties gebruiken voor wat er ‘doorgaans’ in NRCH Handelsblad staat. Mijn ervaring (van meer dan een halve eeuw) met wat er in die krant stond en staat over zaken waar ik enig verstand van meen te hebben, geeft me heel weinig vertrouwen in de berichtgeving in dezelfde krant over dingen waar ik geen kennis van pretendeer te hebben, afgezien van wat er in het wetenschappelijk katern wordt gepubliceerd.
maandag 13 augustus 2007, 21:00 uur
Wikipedia verwijst nu (13-08-07, 21.45 uur) naar artikel van Ewoud Sanders over komkommertijd en neemt het (gedeeltelijk) over.
dinsdag 14 augustus 2007, 05:25 uur
Ik heb er wel ervaring mee en kan uit eigen waarneming bevestigen dat de Wikipedia allerminst betrouwbaar is.
dinsdag 14 augustus 2007, 14:08 uur
Dit verscheen 6 januari 2007 in het NRC:
http://www.nrc.nl/krant/article592303.ece/Vermijd_het_dwaze_collectivisme_van_internet_tegen_het_digitale_maoiuml_sme
en bepreekt exact hetzelfde probleem. Nou moet ik wel zeggen dat de Engelse versie van Wikipedia vele malen betrouwbaarder is dan de Nederlandse, die bijna onbruikbaar is door zijn gebrek aan kwaliteit…
dinsdag 14 augustus 2007, 16:09 uur
Ewoud, op Wikipedia staat nu niets meer over grijnzende boerinnen, maar gewoon het verhaal dat aansluit op bovenstaande tekst. Misschien even F5 doen?
dinsdag 14 augustus 2007, 17:16 uur
Met plezier weer uw rubriek Woordhoek gelezen, dat doe ik overigens ook buiten de komkommertijd!
Soms zijn de komkommers zuur, maar vallen ze achteraf toch te pruimen. Dat lijkt me ook het geval met Wikipedia.
Ik zag net dat men toch hele stukken uit uw verklaring ven de herkomst van ‘komkommertijd’ heeft overgenomen.
Hartelijke groeten
Niek Muller
woensdag 15 augustus 2007, 10:26 uur
Ik zal niet aan het wikipedia artikel gaan sleutelen, maar Ewoud kan wellicht nog een aanvulling geven. De periode van de zeeslang is uit het Frans overgenomen, waar in het midden van de negentiende eeuw de kranten verhalen verzonnen over dit dier om de zomermaanden te vullen, wanneer er weinig groot nieuws was. Le serpent de mer, waaronder ook toen al het monster van Loch Ness viel.
donderdag 16 augustus 2007, 11:01 uur
“Nou moet ik wel zeggen dat de Engelse versie van Wikipedia vele malen betrouwbaarder is dan de Nederlandse, die bijna onbruikbaar is door zijn gebrek aan kwaliteit ”
Dat is niet mijn ervaring. Er lijkt op de Engelstalige Wikipedia een ook relatief veel grotere groep kwaadwilligen en onbenullen rond te lopen. Voor artikelen over bijv. de geschiedenis van Polen, Wit-Rusland en Litouwen, de Duitse territoriale geschiedenis, de Duitse vorstenhuizen en veel geografie moet je absoluut niet op de Engelstalige versie zijn. Grote kans dat het verre van neutraal of gewoon onzin is. Op andere gebieden – met name wetenschap – is de Engelstalige de Nederlandstalige versie wel vooruit.
Maar dit alles terzijde.
donderdag 16 augustus 2007, 11:22 uur
Tja,
ik schrijf ook zeer veel voor Wikipedia. Ik ben het er mee eens dat hier niet goed is gehandeld, er zijn enkele gebruikers die klakkeloos bewerkingen terugdraaien. Echter, u haalde zonder enig commentaar in bewerkingssamenvatting een lap tekst weg waaraan andere gebruikers ook lange tijd hebben gewerkt. Dan kunt u op z’n minst een toelichting geven, in overleg gaan op de overlegpagina en een bron toevoegen die uw beweringen ondersteunt.
donderdag 16 augustus 2007, 11:23 uur
Aanvulling op mijn vorige reactie: Excuses, ik zat niet op te letten, u noemde wel bronnen in uw toevoeging.
donderdag 16 augustus 2007, 12:27 uur
Is het gek dat het is weggehaald?
TJA DEZE HERKOMSTVERKLARING IS TOCH ECHT ONJUIST. NIET DAT HET ZO BELANGRIJK IS, MAAR IK HEB HET ARTIKEL GECORRIGEERD/ AANGEPAST AAN WAT ER IN DE ETYMOLOGIE OVER DIT WOORD BEKEND IS. WAAROM ZOU JE DIE WIJZIGINGEN DAN WEER ONGEDAAN MAKEN? OP BASIS VAN WELKE ARGUMENTEN? OF IS DE OORSPRONKELIJKE AUTEUR ERG GEHECHT AAN ZIJN EIGEN TEKST? MAAR ZO WERKT WIKIPEDIA TOCH NIET. IK ZAL GRAAG BIJDRAGEN GAAN LEVEREN AAN WIKIPEDIA, MAAR DIT IS GEEN BEMOEDIGEND BEGIN. VR. GR. EWOUD SANDERS
Dat is precies hoe jij het had geplaatst. http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Komkommertijd&diff=8897937&oldid=8891624
Groet, Jan Metsels
donderdag 16 augustus 2007, 20:43 uur
Zet jezelf even op de maan en kijk dan naar beneden…
Waar ben je mee bezig, denk je dat de wereldproblemen gaan opgelost geraken door te discussieren over komkommers?!
Ik zet mezelf regelmatig op de maan en dat helpt wel met relativeren.
Oeverloze discussies die tot niets lijden, behalve iedereen wat tijd doen verliezen…
kunnen vermeden worden door dat moment op de maan.
Echt even proberen mensen!!
Lieve groet,
L
donderdag 16 augustus 2007, 22:06 uur
[...] Taalpost nam dit nieuwtje op omdat Ewoud Sanders, de taaljournalist van NRC Handelsblad, er zich in zijn rubriek Woordhoek over beklaagt had dat hij de juiste betekenis wist van het woord, dat hij dit had aangepast op Wikipedia, waarna zijn aanvulling op de betekenis onmiddellijk werd tenietgedaan. [...]
zondag 19 augustus 2007, 17:16 uur
Het komt vaak genoeg voor dat een reaktie van iemand niet geplaatst wordt dus als u iets aanvult in Wikipedia en het komt niet erin te staan, dan denk ik: lekker puh!
Ik snapte trouwens niet zoveel van de zin: “when they have leave to Play”
Moet dat niet zijn: when they have left? Zijn de kleermakers weggegaan uit de stad om te spelen??
Ik plaats mijn reaktie op zondag, want het internet gaat nooit dicht.
maandag 20 augustus 2007, 08:06 uur
Ik denk dat onderwerpen die mensen persoonlijk raken, nooit aan democratie overgelaten moeten worden. Ik heb de indruk dat exacte wetenschap, zoals wiskunde, wel redelijk objectief is. Soms zijn artikelen niet uitputtend of correct, maar ik vind de informatie redelijk goed.
Het fijne van wikipedia vind ik vooral het “doorklikken”; het legt eenvoudig relaties tussen verschillende takken van een wetenschap. Objectiviteit van de informatie, bijv voor mijn proefschrift, verifieer ik dan later wel in boeken. Die hebben een “echte”, te herleiden auteur, waarvan autoriteit en kennis te verifieren is.
maandag 20 augustus 2007, 23:58 uur
Ewoud, ik heb dezelfde ervaring met wikipedia, maar eigenlijk alleen met de nederlandse versie. In het engels gaat het een stuk beter, en daar vraagt men altijd om referenties, “waar baseer je dat op”. Jouw stukje over komkommers geeft voldoende referenties naar controleerbare bronnen, dus zou in de engelse wikipedia wel zijn blijven staan.
Het mooiste verwijt dat ik op de nederlandse wikipedia heb gekregen is “ja, maar jij denkt dat je ergens over kan schrijven omdat je deskundig bent op dat gebied”.
dinsdag 21 augustus 2007, 13:38 uur
@Elizabeth
‘have leave to play’…’
‘leave’is hier een zelst. nw. (‘vrijaf’) en geen ww-vervoeging
dinsdag 21 augustus 2007, 13:50 uur
@Mr J.P. Bol
U verwart twee verschillende soorten gebruiken. De accenten die een vast onderdeel zijn van de voorgeschreven spelling (dat kunnen allerhande accenten zijn) en het accent om aan een woord extra nadruk te geven. In het laatste geval wordt altijd de aigu gebruikt. Dat sommige scribenten daarvoor een grave gebruiken, is een soort van overcorrectie (zoals nieuwslezers voutje zeggen ipv foutje, veestje voor feestje etc. – zij doen dat onbewust om maar niet voor een platte Amsterdammer te worden aangezien (die het omgekeerde doen namelijk). Achter het gebruik van graves als nadrukaccent zal iets dergelijks schuil gaan.
maandag 15 oktober 2007, 20:01 uur
Meneer (of mevrouw) Bol, zo’n schitterend verhaal over het accent aïgu, met een slecht voorbeeld want als ik schrijf “ik was moe én uitgehongerd”, zal niemand van die én een één maken. En trouwens, sinds wanneer is het meervoud van accent accents?
adriana bukowska
zaterdag 8 maart 2008, 13:16 uur
Ik heb een keer een artikel over spellinguitspraak geplaatst, volledig in lijn met het taalkundige begrip en aangevuld met voorbeelden. Binnen tien minuten stond er een “nominatie voor verwijdering” boven. Kennelijk zijn er figuren, die de hele dag niets anders doen dan opletten (moet je vrijwilligerswerk in die mate niet melden aan je bijstandsverstrekker?) Omdat er verder geen argumentatie bij stond heb ik de nominatie verwijderd en de opmerking geplaatst “Met welke reden?” Antwoord: “Zo werkt het niet.” In mijn naïviteit dacht ik: “Iemand, die het met me eens is.” Maar dat bleek niet zo, nadat ik hem weer geplaatst had. “Spellinguitspraak” was complete onzin (ondanks hits via google, docenten Nederlands, die daarop wijzen en ondanks boeken) en moest verwijderd worden. Ik heb de geenlevenhebbers maar gelaten, want het heeft totaal geen zin.
Wat Wikipedia betreft dacht ik ook eerst: “Dat zal een ratjetoe worden, iedereen, die wat wil plaatsen.” Het is naar de andere kant doorgeschoten, met volkomen willekeur worden goede artikelen weggehoond en blijft er onzin staan, toevallig omdat het van figuur is, die aan de aandacht van de Sociale Dienst ontsnapt. Ik hoop, dat ze spoedig een zachte dood sterven en dat we weer teruggaan naar het systeem, waar mensen op hun eigen website hun interessegebieden verder uitdiepen.
zaterdag 8 maart 2008, 13:24 uur
“Het mooiste verwijt dat ik op de nederlandse wikipedia heb gekregen is “ja, maar jij denkt dat je ergens over kan schrijven omdat je deskundig bent op dat gebied”
Hij vat echter wel kernachtig het probleem samen en met zijn drogreden, laat hij zich in de kaart kijken. Veel Wikipedianen, zoals ze zich noemen, zijn gewoon bang voor echte deskundigheid en kammen alles af, wat daarnaar riekt. Wanneer je geen bronnen gebruikt, en dat komt in de wetenschap echt wel voor, namelijk wanneer het gaat om algemeen aanvaarde en bekende begrippen, zijn ze er als de kippen bij je dat te verwijten. Daarbij vergeten ze, dat je teruggaand op bronnen ooit op een document stuit, waar geen onderliggende bronnen van zijn. Daarbij leren mensen op opleidingen ook dingen uit hun hoofd, moeten ze dan, voorzover nog aanwezig, vergeelde schriftjes gaan opduiken?
maandag 7 april 2008, 23:08 uur
[...] De etymologie van dat woord was nogal amateuristisch. Goed. Wat gebeurde er vervolgens? “Langs deze lijnen paste ik het artikel in Wikipedia aan. Een paar dagen later bekeek ik wat er met m….” Dat terugdraaigedrag is een vaker voorkomend patroon. De originele auteur is toch niet [...]
zaterdag 4 juli 2009, 20:00 uur
Kommertijd=kan-kamer-tijd. Staat al sinds 1993 in het Boekje ‘Kwispelen met taal’ ( Hietbrink-Lagendijk 4e druk. uitverk.)
Was een journalisten probleem om aan nieuws te komen… Vooral in de recessie of vakantie tijd… verbleven ze op hun post ter redaktie wachtend om er op uit te woorden gestuurd om nieuwsgaring.
In de Kan-kamer… koffie-kan, thee-kan, melk,kan alles in kannen en kruiken, via kannen ingeschonken. (thans dranken automaat) N=M en kom-kommer is een grappig verzonnen duimzuigers journalisten uitdrukking en pas op! hoeveel verhalen zijn er in de kan-kamertijd niet verzonnen…. thans in de gevaarlijkeuitdrukking “kroegenpraat”
maandag 13 juli 2009, 04:57 uur
Godfried Bomans Haarlem 1971. Komkommertijd=kom-kom- er op met dat nieuws.
donderdag 21 juli 2011, 20:17 uur
[...] mening’ omtrent de afkomst van komkommertijd vind je ook de nodige info in het artikel ‘Komkommertijd‘ (augustus 2007) op een van de blogs van de NRC. Het één schijnt met het ander te maken [...]