Hardwaar
Vorige week gehoord op de radio, uit de mond van een eigenaar van een tuincentrum die een journalist rondleidde: ,,En hier staat de hardwaar.”
De hardwaar, dat zijn dus níét de planten en de bloemen, maar de tuinmeubels, de fonteinen en – zo neem ik aan – de tuinkabouters.
Ik had het woord hardwaar nooit eerder gehoord, maar het blijkt vaker te worden gebruikt. Zo las ik op internet: ,,De derde, die in het normale leven bij de brandweer zit, zei weer dat de hardwaar niet deugde.” En op een discussiepagina las ik: ,,Linux is soms wat minder sterk wat multimedia betreft, moeilijker en niet geschikt voor alle hardwaar.”
Er kunnen verschillende redenen zijn om het Engelse hardware (spreek uit: hardwèr) te vervangen door hardwaar. Omdat je vindt dat dit grappig klinkt. Omdat je vindt dat het Nederlands al meer dan genoeg Engelse woorden heeft; genoeg is genoeg, klein beetje anders uitspreken en schrijven, en hup, het is Nederlands geworden. Nog een reden: omdat je vindt dat hardwaar góéd klinkt – bij de tijd, modern.
Volgens mij gebruikte de eigenaar van het tuincentrum hardwaar om die laatste reden. Ik vermoed dat hij vindt dat het aansluit bij het imago van zijn centrum. Modern, efficiënt, goed geautomatiseerd, maar toch Hollands, want weinig producten zijn zo Nederlands als bloemen, planten en tuinkabouters.
Hardwaar – een woord met internationale allure, maar toch met de poten in de klei.
TIKFOUT. Overigens zijn de kranten zeer terughoudend met het gebruik van hardwaar. In LexisNexis, het grootste digitale krantenarchief, dat de inhoud bevat van tientallen landelijke en regionale kranten uit de afgelopen vijftien jaar, vond ik slecht één hardwaar, in 1993, in de krant die een slijpsteen voor de geest wil zijn. ,,De surseance van DAF is symptomatisch voor de Nederlandse en de internationale crisis. Wereldwijd worden teveel auto’s, vrachtauto’s, staal, vliegtuigen en andere hardwaar geproduceerd.”
Hardwaar zou hier weleens een tikfout kunnen zijn, maar ook een grapje – dat vervolgens meteen op de zwarte lijst van de eindredactie is gekomen, want daarna heeft u het in deze krant nooit meer kunnen lezen.
TOMTOMMEN. Komt dat vaker voor, vondsten van journalisten die door de eindredactie uit de krant worden geweerd? Zeker. Een voorbeeld voor deze krant: tomtommen voor ‘navigeren’, naar het bekende navigatiesysteem van TomTom. Eén keer was dit woord in deze krant te lezen, in 1995, in een zin van Menno Tamminga: ,,Het is even tomtommen, maar dan weet je ook dat je goed terecht komt.”
Hardwaar is nooit algemeen bekend geworden, tomtommen wel. Ik tomtomde, wij tomtomden, wij hebben getomtomd – in het Jaarboek taal 2007 van uitgeverij Van Dale is dit nieuwe werkwoord al opgenomen, wat betekent dat het op weg is naar de Grote Van Dale.
Op internet is tomtommen – in verschillende vervoegde vormen – al ruim dertienhonderd keer te vinden, maar na die ene keer dus nooit meer in deze krant, omdat de eindredactie het tegenhoudt.
Overigens zijn ook de meeste andere kranten erg terughoudend met het gebruik van tomtommen. Het Eindhovens Dagblad schreef in 2006: ,,Deze vakantieganger was het slachtoffer van onnadenkend tomtommen door onbekend terrein”, maar voor de rest is het opmerkelijk stil rond dit woord, dat in de spreektaal inmiddels zeer gangbaar is.
Het zou mij niet verbazen als die terughoudendheid een juridische achtergrond heeft. Fabrikanten beginnen vaak dreigende taal uit te slaan als hun met veel reclamegeld opgebouwde merknaam in de media wordt gebruikt als soortnaam. Dat geldt trouwens niet alleen voor hardwaar, maar ook voor zachtwaar.
Ewoud Sanders
maandag 26 maart 2007, 13:03 uur
Het is waar dat fabrikanten niet willen dat merknamen als “luxaflex” of “portakabin” als soortnaam gebruikt worden, maar meestal leidt dat tot een sommatie om het gebruik te staken… Kranten zouden daar niet vooraf bang voor moeten zijn.
maandag 26 maart 2007, 20:39 uur
De hardwaar !!!! in de tijd , voorafgaand aan het computertijdperk, had de term “hardware” in de woordcombinatie “hardware-store” in de Engelstalige landen ( mn de VS ) de beroemde , Nederlandse , slecht technische maar prima handelstechnische betekenis van de aloude winkelaanduiding van “Ijzerhandel” ( bouten & moeren , tangen , etc etc )
De “hardware”in een tuincentrum sloeg toen voornamelijk altijd op de “ijzeren” spullen zoals gaffels, schoppen etc etc
De computerbusiness heeft daarna bekende en gevestigde begrippen “geadopteerd” en volledig “geïntegreerd” , zijnde de gedeeltelijke reden van haar successtory , althans in de VS
In NL zijn deze begrippen initieel en in de loop der jaren onvertaald overgenomen en gehuldigd , onder het abusieflijke motto van “computer jargon”..
Het hanteren van “hardwaar” , als ” eigen ” Nederlandse inbreng, is in ieder geval behoorlijk consistent met het afgebeelde en uitgestraalde ook op hoger niveau, zoals perfect weergegeven in het cartoon van het JP democratie – worstkeesscenario, blz 2 NRC dd maandag 26
maandag 26 maart 2007, 21:05 uur
Nog meer uit de wereld van hardwaar en zachtwaar.
In kranten over computers zie je vaak dat het woord data (gegevens) niet meer als een meervoud wordt gezien. Op een omslag van een bekende computerkrant zag ik: “Is uw data veilig”. Laatst bracht ik de computer van mijn zoon weg voor een reparatie. Op de bon kwam te staan: “data moet behouden blijven.” Komt waarschijnlijk overeen met het gebruik van media als enkelvoud: “De media schrijft”
dinsdag 27 maart 2007, 07:06 uur
Geachte heer Sanders,
Mijn schoonvader heb ik al zo’n 15 jaar geleden op dezelfde manier Tupperwaar horen zeggen. Hij is niet echt een taalfanaat, maar ik heb ook niet de indruk dat iemand anders deze variant hem vertelde.
Groeten, Ben de Deugd
dinsdag 27 maart 2007, 14:44 uur
Geachte heer Sanders,
Is “tikfout” zolangzamerhand zelf ook niet een tikfout? Zoals “sorry, verkeerd verbonden” en “sorry, verkeerde nummer gedraaid” voor jongere generaties steeds minder begrijpelijk worden, denk ik ook dat “tikfout” aan vervanging toe is voor het tot misverstanden gaat leiden. Komt het van het ratelende geluid dat de tikmachine (en ook het toetsenbord) maakt(e), dan komt “ratelfout” misschien in aanmerking, maar die vlag dekt de lading niet. Is het werkwoord tikken de bron, dan lijkt “toets(druk)fout” een betere optie. Maar wel saai…
Overigens weet ik van een lesbische dame die haar TomTom om principiële redenen MiepMiep noemt.
Met vriendelijke groeten,
Maarten Eliasar
woensdag 28 maart 2007, 13:16 uur
Bezwaar tegen hardwaar is natuurlijk de ongedefinieerde betekenis. Er is amper een omschrijving te vinden die alle ladingen dekt. De kans bestaat dat in het Nederlands hardwaar ook gebruikt gaat worden voor de betekenis van spullen uit de hardwarestore van het precomputertijdperk.
In het engels is de betekenis van hardware steeds verder verbreed van de oorspronkelijke gesmede en gegoten producten, via alle gereedschapen en huishoudelijke artikelen die de hardwarestore verkoopt tot en met de computerspullen. Die betekenisverbreding heeft in het Engels plaatsgevonden, maar het zou zonde zijn die naar het Nederlands te halen. In die betekenis zijn keuken- en huishoudelijke spullen hardwaar, de materialen en gereedschappen van de bouwmarkten, et cetera.
Een nieuw woord draagt bij aan de taal als het min of meer zonder context kan, als het eenduidig iets beschrijft. Dat iets is hier niet te duiden, hardwaar heeft context nodig om te begrijpen waar het over gaat: computer, tuin, ijzerwaren? Maar goed, misschien gaan er tijdens gebruik weer betekenissen afvallen en blijft er een duidelijke betekenis over.
Steenwaar voor stoneware wordt, zij het niet vaak, ook gebruikt. Steengoed komt vaker voor, wordt keramisch onderscheiden van aardewerk en porselein, de baktemperatuur van steengoed ligt in tussen die van aardewerk en porselein. Het heet ook wel gres, van het Franse grès.
Tikken, tikfout, intikken, zijn woorden die toch wel kunnen. Op het toetsenbord tik je, met de muis klik je. Een toetsfout is iets anders, die maakt iemand die een toets of test ontwerpt, of het is de fout dat er een q verschijnt als je de g tikt. Een hardwaarfout, inderdaad.
dinsdag 3 april 2007, 01:53 uur
Tomtommen? Die kende ik nog niet. Wel verdwaalde recent een ploeg bezoekers aan mijn pand doordat de tomtom ze verkeerd begreep. Zelf bezit ik geen auto, waardoor ik ook grvrijwaard blijf van Tomtom. Sonjabakkeren is helaas een term die ik teveel hoor en die me nog erger irriteert dan Montignaccen. Of moet dat met twee kaa’s? “Sonjabakkeren”vind ik op dit moment wel zo ongeveer het sufste woord dat ik ken. Dan heb ik nog liever hardwaar in mijn kleine tuintje. Zoals de zaken in dit seizoen staan groeit de zachtwaar er snel overheen.
woensdag 4 april 2007, 11:59 uur
Geachte heer Sanders,
Als tomtommen door de eindredactie zo systematisch weggewerkt kan worden, waarom wordt alsmaar dan niet door een automatische slijpsteen almaar? Meestal wordt het goed geschreven, maar de laatste weken toch 2x in een kop!
woensdag 4 april 2007, 15:16 uur
[...] A new Dunglish word: ‘Hardwaar’ – The non-plant items of a gardening center, like, gnomes and stuff. Sprucing up one’s job is what that is. [...]
donderdag 5 april 2007, 20:13 uur
Nu kom ik het weer tegen; “Dunglish”
Mijn engelstalige brein maak hier een soort mestpapje van. (Dung = Mest) Ik wordt wel vaker verrast als Nederlanders gaan “dunglishen” maar ik vind deze wel grappig.