Er is een dvd verschenen met daarop honderd jaargangen van De Gids – een goudmijn voor (onder andere) taalkundig onderzoek.

Het moet gezegd: in de boekenkast zag de reeks er een stuk indrukwekkender uit dan op dvd. Op de planken besloeg honderd jaar van het tijdschrift De Gids, een van de langst lopende tijdschriften ter wereld, zo’n twintig à vijfentwintig meter. Vuistdikke leren banden, doorgaans vier per jaargang. Op de dvd – het bestand was veel te groot voor een cd-rom – staat simpelweg De Gids 1837-1937. Met daaronder het aantal gedigitaliseerde bladzijden: 206.896.
 

Dat aantal maakt deze dvd wel degelijk spectaculair, want in één klap is hiermee een kolossale hoeveelheid tekst (vele miljoenen woorden) digitaal beschikbaar gekomen uit een periode die nog niet zo goed was ontsloten. Er staan diverse oude Nederlandse kranten op internet, maar niks vóór 1877. En weliswaar komt er komt steeds meer oude Nederlandse literatuur op internet – vooral bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren (DBNL) – maar kort geleden telde die complete website, waaraan sinds 1999 wordt gewerkt, ‘slechts’ 350.000 pagina’s. Ruim 200.000 pagina’s oude Nederlandse tekst erbij is dus een geweldige aanvulling.

En wat voor tekst! Voor de mensen die zich afvragen wat je eigenlijk aanmoet met zo’n dvd met honderd jaargangen van een oud tijdschrift, is het goed om te weten hoe belangrijk De Gids is geweest. In 1997 onderzocht Remieg Aerts in zijn proefschrift De Letterheren de betekenis die dit tijdschrift heeft gehad voor het opkomende liberalisme. Aerts gaat uitvoerig in op het intellectuele debat in de 19de eeuw – hij onderzocht de periode tot 1900 – over liberalisme, nationaal besef, godsdienst, filosofie, slavernij, kolonialisme, wetenschap, de sociale kwestie en het algemeen kiesrecht. ,,Het liberalisme als ideologie’’, concludeerde hij, ,,heeft eigenlijk pas gestalte gekregen in en door intellectuele centra als De Gids.’’

En dan had Aerts nog niet eens álle grote kwesties onder de loep genomen. Elsbeth Etty wees er in deze krant op dat Aerts het zogenoemde ‘vrouwenvraagstuk’ links had laten liggen.
Wie dit nu alsnog zou willen onderzoeken, heeft het een stuk makkelijker dan Remieg Aerts indertijd, want die 206.896 Gids-pagina’s zijn op de dvd razendsnel op woordniveau te doorzoeken. Dat laatste maakt zo’n historisch tekstcorpus voor nog veel meer onderzoekers de moeite waard: voor taalkundigen, letterkundigen, historici, enzovoorts.

Over de vraag of oude bronnen met de hand moeten worden uitgetikt of dat ze moeten worden gescand en vervolgens door software moeten worden gelezen, bestaat onder de deskundigen onenigheid. De DBNL kiest voor integraal uittikken en vordert langzaam. Deze scan van De Gids is niet door een gesubsidieerde instelling gemaakt, maar door Arik, een onderdeel van de Stichting Historic Future, die al meerdere grote historische reeksen heeft gedigitaliseerd.

Erik van Driesum, de man achter Arik, heeft maanden nodig gehad om die ruim tweehonderdduizend pagina’s door de scanner te halen. Hij heeft geen snelle en ‘vuile scan’ gemaakt, maar is op het laatst nog bij de huidige redactie van De Gids langs geweest om pagina’s uit oude jaargangen te kopiëren omdat er bijvoorbeeld een stukje tekst verloren was gegaan.

Zoals gezegd: als reeks in de boekenkast is honderd jaar De Gids zeer imposant. Maar wie een tijdje rondneust in de digitale tegenvoeter wil al snel niks anders meer.

Ewoud Sanders
De dvd kost 39,50 en is te bestellen via www.arik.nl

Dit verhaal is geplaatst op dinsdag 3 oktober 2006 om 08:31 uur. Trackbacken vanaf uw eigen site is mogelijk. (Wat is trackbacken?)