Engelse ziekte
Onlangs zag ik op televisie een fragment waar ik ontzettend om moest lachen. Het ging om een stukje uit een zogenoemd inbelprogramma.
Ik neem aan dat u weleens zo’n programma hebt gezien. Het gaat om programma’s waarin vreselijk domme vragen worden gesteld door jonge, aantrekkelijke, doorgaans zeer blonde vrouwen. Als je het antwoord op de vraag weet – en je moet een randdebiel zijn om het niet te weten – dan kun je bellen naar een betaald telefoonnummer, want dáár verdienen ze aan.
Je moet hierbij denken aan vragen als ‘Hoe heet de huidige minister-president van Nederland?’ Om de kijkertjes een beetje op weg te helpen, geeft de presentatrice vaak een tip. In de trant van: ‘Zijn achternaam begint met een B en hij heeft twee voornamen die aan elkaar zijn geplakt. De eerste zal ik verklappen, dat is Jan. En… weten jullie het al? Gauw bellen hoor, want je kunt er duizend euro mee verdienen!’
In het fragment dat ik zag, was de vraag: ‘Wat vind je in de huis kamer?’ Ik heb slechts een kort fragment gezien, dus ik weet niet wat de antwoorden waren, maar ik denk dat je duizend euro kon verdienen door bijvoorbeeld ‘televisie’ te antwoorden. Of: ‘bankstel’.
Maar voordat het zover was, gebeurde er iets anders – iets dat ik dus erg grappig vond. Op basis van welke kwaliteiten deze hoogblonde presentatrice was geselecteerd, weet ik niet, maar het kan onmogelijk haar intelligentie zijn geweest. Toch had ze een tijd voor de klas gestaan. Dat vertelde ze toen ze zag hoe de vraag was opgeschreven. Ik herhaal ’m nog een keer, er stond: ‘Wat vind je in de huis kamer?’
‘Dat kan ik echt niet zo laten staan, hoor’, begon de presentatrice. ‘Ik heb voor de klas gestaan, en mijn kinderen zouden het me niet vergeven als ik zó’n fout zou laten staan.’
Goh, wat fijn dat ook zij zich ergert aan de spatie tussen huis en kamer, dacht ik. Maar de presentatrice bleek een andere fout te hebben ontdekt. Ze vroeg om een viltstift, liep naar het bord waar de vraag op stond, en plaatste met een ferm gebaar een t achter vind, waardoor er dus kwam te staan: ‘Wat vindt je in de huis kamer?’
En die vrouw heeft dus – god mag weten hoe lang – voor de klas gestaan! Waar zij, zonder enige twijfel, allerlei kinderen compleet in de war heeft gebracht door fout te rekenen wat goed was! Het zal verdorie je kind maar wezen!
Nadat ik was uitgelachen heb ik nog een tijdje nagedacht over het woord huis kamer. Dit was het zoveelste voorbeeld dat ik de laatste tijd was tegengekomen van wat taalkundigen de Engelse ziekte noemen – dat wil zeggen: de neiging om een spatie te zetten in samenstellingen van twee woorden die zelfstandig kunnen voorkomen. In het Engels is het gebruikelijk om die woorden los van elkaar te schrijven, in het Nederlands niet. Maar onder invloed van het Engels gebeurt het ook in het Nederlands steeds vaker.
Gelukkig ben ik niet de enige die zich hieraan stoort. Sterker nog, anderhalf jaar geleden is op internet het platform ‘Signalering Onjuist Spatiegebruik’ (SOS) opgericht. Om het onjuiste gebruik van spaties tegen te gaan, publiceert het platform voorbeelden van fouten op hun website. Begin deze week is daar het duizendste voorbeeld toegevoegd. Neem eens een kijkje en huiver. Zo veel is duidelijk: in en buiten de huis kamer dreigt het vol ledig de spui gaten uit te lopen.
Ewoud Sanders
vrijdag 2 juni 2006, 09:24 uur
Nu we het toch over de Engelse ziekte hebben, wat te denken van het kopje boven de vraag “Vindt u het onnodige gebruik van spaties in samenstellingen (de zogenoemde Engelse ziekte) storend?”: ‘poll’ (=peiling), de naam van NRC-afgeleide ‘NRC.Next’ en ‘expats’ (=uitlandigen)onder het kopje ‘speciaal voor’? Ik stel voor een ‘platform’ ‘Bestrijding Onnodig Engels’ (BOE) op te richten.
vrijdag 2 juni 2006, 09:41 uur
Zij bedoelde natuurlijk : “Wat vindt JOU in de huiskamer ?” snapdatdanman
vrijdag 2 juni 2006, 12:10 uur
Als Brit stoor ik mij eraan dat zulk taalarmoe “Engelse ziekte” genoemd wordt. Het is typisch Hollands chauvinisme om de Engelse cultuur te verwijten dat Nederlanders geen respect voor hun eigen taal hebben. Het is niet alleen nauwkeuriger maar ook eerlijker om dit fenomeen te omschrijven als “Hollandse ziekte”.
vrijdag 2 juni 2006, 12:26 uur
Geachte Heer Sanders,
Het gaat mij nu niet over de “Engelse ziekte” maar over iets geheel anders.
Jarenlang (!!!) stoor ik me aan het gebruik van het woord “ontzettend” als men zoiets als “enorm” bedoeld.
Nu zag ik dat woord zelfs in UW column,waarin U vertelde “ontzettend” te hebben gelachen.
En dat stoort me “ontzettend” want is ontzettend niet zoiets als “ergens ontzet,ontsteld door/over zijn”?
Ik wil geen muggenziftr zijn,maar heb ik nou gelijk of niet? Het is natuurlijk mogelijk dat ik me al jaren voor niks “ontzettend” zit te ergeren.
Hartelijke groeten,
Max Janssen (77 jaar en mogelijk een beetje achterlopend).
vrijdag 2 juni 2006, 16:58 uur
In aanvulling op onnodig Engels taalgebruik: wat te denken van de neiging die veel Nederlanders tegenwoordig hebben om in plaats van (bijvoorbeeld) ‘leukste’ te zeggen ‘meest leuke’. Een mij ook bijzonder storend Anglicisme.
vrijdag 2 juni 2006, 18:06 uur
Pas nou op, voor je het weet heb je weer een nieuwe spelfout geïntroduceerd, verdorrie.
ver·do·rie (tw.)
1 [inf.] bastaardvloek
vrijdag 2 juni 2006, 22:02 uur
Het overmatige ‘spatie gebruik’ is een verschijnsel dat ook in oudere teksten (negentiende eeuw) aan te treffen is. Als het fenomeen uit Engeland of Amerika is komen overwaaien, is dat al lang geleden gebeurd.
@Theo Bakker: Er bestaat al zo’n vereniging. Kijk eens op http://www.ampzing.nl. ‘Expat’ is trouwens een afko van ‘ex patria’, dus dat komt uit het Latijn. Dan mag het zeker ineens weer wel, he? Maar goed, dit is off topic.
zaterdag 3 juni 2006, 11:14 uur
@Theo Bakker
Oppassen. Beklag over onnodig Engels in Nederland wordt al snel op een hoop gegooid met Filip Dewinter, Michiel Smit en andere lieden met een uiterst rechts signatuur. Engels is een prachtige taal en het moet ook de taal van Europa worden maar dat is nog geen reden om het Nederlands er mee te verknoeien. Oorzaak zit dieper. Zie onder meer het stuk van Dick Pels van Dinsdag jl. Om even mee te gaan in zijn tweedeling. ‘Slim’ Nederland schaamt zich voor de Nederlandse cultuur en taal. ‘Dom’Nederland kijkt op tegen alles wat Engels spreekt. Kunnen we nog iets leren van de allochtone Nederlanders die hun eigen cultuur wel weten te waarderen.
zaterdag 3 juni 2006, 22:06 uur
Probeer je niet al teveel te ergeren aan spelfouten, want daarmee verspil je tijd die je had kunnen vullen met mooie en leuke gedachtenspinsels. Voor je het weet ben je dood en heb je een leven gehad vol met ergenissen.
dinsdag 6 juni 2006, 00:50 uur
Ook het omgekeerde, het aaneenschrijven, kan vraagtekens oproepen. Niet zo lang geleden heb ik moeten vaststellen dat het Groene Boekje al sinds 1954 “(de) openlucht” voorschrijft. Toch zie je in het vertaalwoordenboek D-N Van Dale (1983) als vertaling van “im Freien” staan “in de open lucht”. Hetzelfde in het woordenboek F-N Wolters (1974): “en plein air” wordt weergegeven als “in de open lucht”.
Twintig, dertig jaar en langer na het verschijnen van het eerste moderne Groene Boekje blijft “openlucht” nog altijd een ongemakkelijke samenstelling, waaraan niet iedereen kan wennen.
dinsdag 6 juni 2006, 01:35 uur
Of spaties in samenstellingen onnodig zijn? Storend zelfs? Wat een geprejudicieerde vraag. Die spaties bevorderen juist de leesbaarheid.
In plaats van Engelse ziekte zou ik maar liever bezorgd zijn over de Franse ziekte die AD 2006 nog steeds de hersens van met name dagblad medewerkers aantast. In Nederland zowel als Belgie. De volgende voorbeelden van met het spraak gebruik conflicterend gefransel zijn gecopieerd uit http://www.nrc.nl van 5 Juni 2006.
“Excessen in Irak symboliseren onmacht VS.”
In het Nederlands: “Irak excessen symboliseren VS onmacht.”
“Herstart importeur kaviaar Jac. Toet”
In het Nederlands: “Kaviaar importeur Jac. Toet’s herstart.” Let of the apostrophe + “s.”
“Doelen strijd tegen hiv/aids niet gehaald.”
In het Nederlands: “HIV/AIDS strijd’s doelen niet gehaald.”
Soms doen dagbladen het goed, zoals het NRC in de link “Insecten winnen wetenschap jaarprijs” op dezelfde Web page.
dinsdag 6 juni 2006, 15:01 uur
Ik noem dit verschijnsel “woordbreuk”, misschien is dat een prettiger alternatief voor “Engelse ziekte”?
dinsdag 6 juni 2006, 17:49 uur
@ John Rath:
Wat een bluf. Uit onafhankelijk onderzoek is juist gebleken dat onjuist geplaatste spaties de leesbaarheid van een tekst juist niet ten goede komen. En dat wordt wat mij betreft bevestigd bij het lezen van je tweede alinea, want door het onjuiste spatiegebruik aldaar had je me toch een paar keer in verwarring op het verkeerde been.
dinsdag 6 juni 2006, 23:14 uur
Ellard,
Engels is inderdaad een prachtige taal … voor Engelsen.
Europa is een quilt, een prachtige lappendeken van talen en culturen. Maar geen “melting pot” zoals de USA.
Als we er hier een “melting pot” van maken krijgen we alleen veel conflicten; of een waardeloze legering. Daarom mag geen enkele nationale taal in Europa boven de andere gesteld worden. (Wat niet uitsluit dat er gezonde en rechtvaardige interacties, gebaseerd op vrijwilligeheid en niet op dominantie, tussen talen en culturen zijn waardoor deze constant evolueren.)
Voor de communicatie tussen Europeanen is er een neutrale, gemakkelijke en rechtvaardige oplossing: Esperanto. Een taal die als tweede/intercommunicatietaal eenieder op gelijke voet zet en elke taal en cultuur kans geeft om werkelijk vrij te gedijen en te evolueren in een verenigd Europa (en in de ganse wereld!!!) zonder verlies van eigenheid.
woensdag 7 juni 2006, 12:01 uur
Aan degenen die twijfelen of woordbreuk de leesbaarheid beter of slechter maakt (afgezien van de vraag of het correct is) stel ik voor dat je Ewoud’s artkikel neemt in de versie zoals deze is, en deze vergelijkt met een versie met woordbreuk. Het fragment “Dit was het zoveelste voorbeeld dat ik de laatste tijd was tegengekomen van wat taalkundigen…” wordt dan “Dit was het zo veelste voor beeld dat ik de laatste tijd was tegen gekomen van wat taal kundigen…” enzovoorts. Oor deel zelf.
donderdag 8 juni 2006, 22:47 uur
@Frans
Niet kwaad bedoeld maar een pleidooi voor Esperanto is zo heerlijk naief romantisch; De wereldburger uit de twintiger jaren. Met uitzondering van de oud-burgemeester van Nootdorp Winkel en Van Kooten en De Bie ken ik niet zoveel mensen die deze taal spraken cq. spreken. Dat is natuurlijk mijn handicap maar ik ken wel veel meer mensen die Engels spreken. Dat geldt niet alleen voor mij want het is Engels wat de klok slaat rond de dorpspomp en op internet. Doet wel eens een beetje pijn maar het is even niet anders. Hoe maak je een Nederlander blij? Door hem te complimenteren voor zijn Engels en zijn koffie.
vrijdag 9 juni 2006, 14:55 uur
Heel goed, doe S.O.S. en die B.O.E. We zouden anders geen 9 keer (27 keer?) de woordwaarde meer overhouden. Om nog niet te spreken van het verlies van woorden als: het hottentottententententoonstellingsterrein(hekreperateurspetherstellersvakbondsvertegenwoordigersautobandoppompersvakantiebonnendrukkerijopruimersbezemsteelfabrikantenverenigingsavondje…). Dat bestaat niet eens in het Engels – zwak taaltje.
zondag 18 juni 2006, 21:32 uur
Zeer grappig. Ik ben docent Engels, maar geef ook Nederlands (in het HBO). Ik erger me groen en geel aan studenten die in het Engels samenstellingen zonder spatie schrijven, en ben niet dol op al die ellenlange Nederlandse (en Duitse) samenstellingen. (Ik lees veel meer Engels dan Nederlands, dus dat is misschien niet zo gek.)However: huis kamer vind ik ook wel gek.
maandag 26 juni 2006, 02:11 uur
Fantastisch. Ik woon bijna 20 jaar in Ierland en Engels is nu bijna mijn “eerste taal”. Vandaar mijn belangstelling voor wat er aan het gebeuren is met de Nederlandse taal tijdens mijn afwezigheid. Maar “huis kamer”…? En dat terwijl ik vol trots aan die achterlijke Engelstaligen vertel dat zoiets als rijksstudietoelageaanvraagformulier een gewoon Nederlands woord is. Of heb ik dat zelf verzonnen?
vrijdag 30 juni 2006, 10:48 uur
Ik aanbid geen goden. Ik dien geen koningen. Ik loop niet achter een vlag. Ik ben van geen vereniging lid. Ik draag geen uniform. Ik lap tegenwoordig het groene (en witte) boekje aan mijn laars. Het rode trouwens ook. Ik doe er nu een schepje bovenop: IK HEB GEEN MENING (klemtoon afwisselend op IK en op GEEN).
Het moet me overigens ook van het hart dat ik mijn plankzeilkennismakingscursusdagdeelnemersbewijs nooit heb gekregen. Dat heeft mij zeer verdroten.
maandag 3 juli 2006, 12:34 uur
Ik ben al een tijdje expat en moet vanwege het werk veel rapportages doen in het Engels. Gebruik daar voor Word. Eerst op zijn Nederlands de woorden aan elkaar typen en dan geeft de spellingschecker (wie weet een Nederlnads woord daarvoor) een slangetje. In tweeen knippen dus. Ik ben er aan gewend dat ik in het Engels geen samenstellingen moet typen. Helaas is er bij mij een soort automatisme ingeslopen om ook in het Nederlands twee woorden te typen. Een herkenbaar probleem, je kunt dus zeggen een ziekte. Ik ben alleen bang dat een Nederlandse spellingschecker niet zo te programmeren is dat hij ook ziet dat het woord een samenstelling kan zijn. Veel meer dan mijn best doen, kan ik dus niet.
maandag 10 september 2007, 14:42 uur
Of spelfouten storend zijn is niet zo een interessante vraag. Wel wordt
de vraag boeiend als de betekenis van woorden,waarbij een dergelijk
fout is gemaakt, van betekenis veranderen. Een simpel voorbeeld:
trosdruiven is niet hetzelfde als een tros druiven
zaterdag 3 november 2007, 01:57 uur
Het is de eerste keer dat ik hier een artikeltje over lees (overigens doorgeklikt op de site die op het eind wordt vermeld), maar het is iets wat me al geruime tijd opvalt, en het lijkt steeds erger te worden. Ik vind het nog veel irritanter dan het overnemen van woorden uit het Engels.
zaterdag 17 mei 2008, 19:28 uur
@J.M. Soeters:
De spellingchecker in Word klaagt zelfs al als je twee keer ‘dat’ achter elkaar typt (“Ik wil dat dat snel gebeurt”). Ik gebruik hem absoluut nooit. Misschien dat we over tien jaar iets aan die spelchecksoftware gaan hebben, tot die tijd hoop ik echt dat mensen zelf beter kunnen spellen dan die software.
Aanvulling op lieke:
“Ik zag twee dames fietsen”
“Ik zag twee damesfietsen”
dinsdag 24 juni 2008, 17:17 uur
Nog even over dat onterechte spatiegebruik: da’s soms lastig en soms komisch (hebben jullie bij de voorbeelden al “harddrugsvrij” geschreven als “harddrugs vrij”?), maar ik kan sowieso (of zoals ik nu vaak hoor: zo en zo…) geen touw meer vastknopen aan rodekool en sterkedrank (en kennelijk dus ook openlucht), en daarnaast gewoon groene kool, witte kool.
Anderzijds: als ze in engelstalige landen al eeuwen geen probleem hebben met alles los te schrijven dan zullen mijn klein kinderen er tegen de tijd dat ze zelf kleinekinderen hebben ook wel aan gewend zijn. Ikzelf doe niet meer mee.
donderdag 26 juni 2008, 23:17 uur
Zo en zo… eh, sowieso, is er voor veel woorden een Nederlands (eh… half Frans) alternatief, óók voor de niet erg geliefde spellingschecker.
SPELLING(S)CONTROLE!
Kom op mensen (die het over de spell…eh spellingchecker hadden bedoel ik), het lijkt wel alsof jullie het Nederlands helemaal aan het vergeten zijn, dit woord was toch makkelijk zat letterlijk (en juist) te vertalen?!
En over de Engelse ziekte: stamp er bij de kinderen op school in dat alles aan elkaar geschreven wordt. Want dat wordt het ook! Tenzij er uitzonderingen zijn, maar die leer je er extra bij als uitzonderingen (en in de regel zijn dat er geen duizenden, anders zou het niet ‘uitzondering’ heten). Woorden die los geschreven moeten worden spreken voor zich; iedereen begrijpt dat als twee dames fietsen, je moet schrijven “ik zie twee dames fietsen”.
vrijdag 31 oktober 2008, 13:19 uur
Ik snap dat deze ‘Engelse ziekte’ ergelijk is, maar ik erger me meer aan de term.
Gister kreeg ik van een docent te horen dat ik aan de ‘Engelse ziekte’ leed, terwijl ik vrij zeker weet dat ik genoeg vitamine D, kalk en zonlicht krijg. Dus zullen we dit verschijnsel zoals Erik Vos al voorstelde gewoon ‘woordbreuk’ noemen?
Officieel volg ik mijn opleiding in het Engels, is het dan heel gek als ik mijn woorden afbreek als ik bij hoge uitzondering eens een verslag in het nederlands moet schrijven?