Eet gevarieerd en matig, dan krijg je van alles genoeg. Dat was het adagium van de klassieke voedingsleer. Intussen puilt het internet uit van voedingssupplementen die alle ziekten zouden genezen, van depressie tot kanker. Hebben we meer nodig dan gevarieerd eten?

Gevarieerd eten dient ter voorkoming van gebreksziekten zoals scheurbuik en rachitis (‘Engelse ziekte’). Vanaf het eind van de negentiende eeuw werd ontdekt dat die ziektes werden veroorzaakt door tekorten aan vitamines; elke gebreksziekte had zijn eigen vitamine. Verschillende voedingsmiddelen leveren verschillende vitamines: vitamine B12 zit in vlees en melk, vitamine C in sinaasappels en vitamine E in plantaardige olie. Voedsel bleek behalve vitamines nog andere onmisbare stofjes te bevatten, zoals het essentiële vetzuur linolzuur dat huidafwijkingen voorkomt. De mens kon dus niet leven van scheepsbeschuit maar had een variatie aan voedsel nodig.

Lees verder »

Ik heb het niet vaak mis gehad als wetenschapper, het meeste wat ik heb gepubliceerd staat nog recht overeind. Ik ben daar niet trots op, want zo’n foutloze staat van dienst wijst op gebrek aan durf. Een groot wetenschapper steekt zijn nek uit en volgt zijn opwellingen, zelfs als die onwaarschijnlijk lijken en niemand ze gelooft. Daarom zitten grote wetenschappers er zo nu en dan flink naast. Het schoolvoorbeeld daarvan is Linus Pauling, de enige geleerde die in zijn eentje twee Nobelprijzen heeft gewonnen. In 1954 kreeg hij de prijs voor scheikunde voor zijn ontdekking hoe koolstofatomen in complexe moleculen aan elkaar vast zitten, en in 1962 ontving hij de Vredesprijs voor zijn strijd tegen het testen van kernwapens. Destijds deden namelijk de atoommogendheden regelmatig tests van hun nieuwste atoombommen, waarna het overal radioactiviteit regende. Mede dankzij Pauling en zijn collega’s werden die tests in 1963 gestopt. Pauling had nóg wel een Nobelprijs kunnen winnen, bijvoorbeeld voor zijn ontdekking van het mechanisme van sikkelcelanemie, de eerste erfelijke ziekte die op moleculair niveau kon worden verklaard.

Lees verder »

Eergisteren was ik bij de officiële opening van het Kennisinstituut Bier. Dat is een initiatief van de Nederlandse brouwers die ons willen informeren over de positieve gezondheidseffecten van verantwoorde bierconsumptie. Dat maakt nieuwsgierig. Is alcohol echt gezond? Is bier even goed als wijn? En wat is dat kennisinstituut Bier?

Weinig wetenschappelijke hypotheses zijn zo enthousiast verwelkomd als die over de gezonde werking van matig alcoholgebruik. Er is ook wel onderbouwing voor. Wie één of twee glazen per dag drinkt, leeft gemiddeld langer dan een geheelonthouder. Dat komt doordat geheelonthouders eerder een hartinfarct krijgen. Die grotere kans op hartinfarcten bij geheelonthouders zegt niet alles, want drinkers en niet-drinkers verschillen in meer opzichten. Verrassend genoeg blijken mensen die helemaal niet drinken lager opgeleid te zijn dan matige drinkers, en ze zijn ook minder gezond. Laten geheelonthouders de alcohol staan vanwege hun zwakke gezondheid, geldgebrek, traditie of geloof? We weten het niet, maar het blijft onzeker of hun kortere levensduur geheel veroorzaakt wordt door het vermijden van alcohol. Wat we wel weten is dat rode wijn, bier of wodka geen verschil maakt. Het gaat om de alcohol, en niet om antioxidanten uit rode wijn, zoals vaak wordt gedacht.

Lees verder »

Iedere maand verschijnen er bijna honderdduizend nieuwe medische publicaties. Het merendeel van die publicaties is fout. Dat beweert althans de Amerikaans-Griekse hoogleraar en methodoloog Ioannidis, maar veel wetenschappers delen zijn zorgen. ‘Fout’ betekent niet dat de cijfers niet kloppen, het slaat op de manier waarop de onderzoekers hun conclusies trekken uit de zee van getallen die bij onderzoek wordt geproduceerd. Onderzoekers trekken die conclusies met behulp van statistische methoden, met kansrekening dus, en die kansrekening is het probleem.

Lees verder »

Als je gezond wilt eten kun je de wetenschappelijke richtlijnen volgen: elke dag 14 gram vezel per 1.000 kilocalorieën, vanaf je vijftigste dagelijks 10 microgram vitamine D, enzovoort. Maar dat is moeilijk en saai. Het is gemakkelijker om je te laten inspireren door de natuurmens en zijn traditionele cuisine: de Eskimo die door het eten van vis gevrijwaard blijft van hartinfarcten, de Kretenzer die dagelijks ontbijt met een glas olijfolie en daardoor 100 jaar oud wordt en de Kuna-indiaan die beschermd wordt tegen beroertes door het drinken van grote hoeveelheden water met gemalen cacaobonen. Dat spreekt meer aan.

Lees verder »

De wetenschap heeft ons bevrijd van honger, kou en besmettelijke ziekten en gezegend met iPhones, auto’s en de pil, maar er zijn problemen waar de wetenschap geen oplossing voor heeft. Hoe voorkomen we hebzucht, onderdrukking en oorlog? Daar is nog geen pil tegen gevonden. Behalve door ruzie en onrecht wordt de mens gekweld door de vraag waartoe hij op aarde is, en ook daarop geven de natuurwetenschappen geen antwoord. Ieder van ons is een tijdelijk samenstel van moleculen in een koud en donker heelal en radiotelescopen ontvangen nooit een boodschap hoe we moeten leven.

Lees verder »

Voor liefhebbers van roomboter is er goed nieuws op komst. Commissies van onafhankelijke experts zeggen weliswaar dat melkvet en dus roomboter het cholesterolgehalte van het bloed verhoogt en daarom niet goed is voor het hart, maar er zijn berichten die zeggen dat dat wel meevalt.

Die berichten komen niet voort uit nieuwe ontdekkingen. Belangrijker is een vergadering van het Global Dairy Platform die in november 2008 plaatsvond in Mexico City. Het Global Dairy Platform is een wereldwijde samenwerking van zuivelindustrieën. Campina is lid, net als Nestlé, Danone, Kraft en Tetrapak (van de melkpakken) en nog meer zuivelondernemingen. Samen verkopen zij voor 100 miljard dollar per jaar aan melk, kaas, yoghurt, roomboter, vla, slagroom en roomijs. Het imago van melkproducten is belangrijk voor die verkoop. Het Global Dairy Platform wil dat imago verbeteren. Op de vergadering in Mexico werd beslist dat het imago van melkvet prioriteit kreeg. Doel: “to neutralize the negative impact of milkfat by regulators and medical professionals”

Lees verder »