De barbaren slaan zich letterlijk met sloophamers door de muren heen. Althans, in het toneelstuk Kinderen van de zon van de Russische schrijver Maxim Gorki, dat nu door de gezelschappen Toneelgroep Amsterdam en NTGent wordt gespeeld in een aangrijpende enscenering van regisseur Ivo van Hove. Binnen bevindt zich een klein gezelschap intellectuelen: een wereldvreemde wetenschapper, een idealistische kunstenaar, een tobberige veearts. Zij discussiëren over de grote thema’s van de wereld: de ontrafeling van de geheimen van de natuur, de vrijheid en ongebondenheid van de kunst, de nuances van het leven en de liefde. Maar bij alle verwikkelingen zijn zij zich nauwelijks bewust van de opstekende storm buiten, waar mensen creperen aan cholera en armoede. Totdat het te laat is en de buitenwereld letterlijk binnenstormt.

Lees verder »

Een van de jaarlijkse rituelen in de academische wereld is het verschijnen van ranglijsten van universiteiten. De gevoelens waarmee deze ordening wordt bezien, zijn het best beschreven door Jorge Luis Borges in zijn essay De analytische taal van John Wilkins (1952): ‘Dergelijke dubbelzinnigheden, overbodigheden en onvolkomenheden doen denken aan die welke Dr. Franz Kuhn toeschrijft aan een bepaalde Chinese encyclopedie, getiteld Hemels emporium van welwillende kennis. Op die pagina’s uit een grijs verleden staat geschreven dat de dieren zijn te onderscheiden in a) toebehorend aan de Keizer, b) gebalsemd, c) getemd, d) speenvarkens, e) zeemeerminnen, f) fabeldieren, g) zwerfhonden, h) die welke in deze classificatie zijn opgenomen, i) die welke tekeergaan als dwazen, j) ontelbare, k) die welke zijn getekend met een heel fijn kameelharen penseel, l) enz., m) die welke net een vaas hebben gebroken, n) die welke in de verte op vliegen lijken.’

Lees verder »

‘Ik heb nooit iets ‘nuttigs’ gedaan. Geen ontdekking van mij heeft ooit, direct of indirect, ten goede of ten kwade, het minste verschil gemaakt, of zal dat maken, voor het welzijn van de wereld.”

Aldus de briljante Engelse wiskundige G.H. Hardy. Met zijn grijze flanellen pak en vaste routines – een paar uur wiskunde in de ochtend, een goede lunch op zijn College, gevolgd door een eindeloze middag aan de rand van het cricketveld – was Hardy een kleurrijke verschijning in het Cambridge en Oxford van het begin van de vorige eeuw, zo weggelopen uit Brideshead Revisited. Je hoort al de spitsvondigheden en het klinken van de kristallen portglazen aan de high table.

Lees verder »

De eerste regel. En de rest van de eerste alinea.

Vervolgens de eerste regel van de tweede alinea.

Ten slotte de laatste zin.

Dat is wat velen slechts van deze column zullen lezen, zeker als ze dat op internet doen. Onderzoek dat de oogbewegingen van proefpersonen in kaart brengt, heeft laten zien dat webpagina’s typisch in het bovenstaande “F-patroon” worden gelezen. Als de schrijver geluk heeft, krijgt de derde alinea misschien nog een vluchtige blik en wordt de F een E, maar het grootste gedeelte van een tekst wordt veelal overgeslagen. Kinderen blijken dit patroon niet alleen op het scherm maar ook op papier te volgen.

Lees verder »

Van het Witte Huis tot het Vaticaan, van de Zuidpool tot een gewichtloze vlucht hoog in de atmosfeer, van The Simpsons tot Star Trek: Stephen Hawking heeft het allemaal gedaan en is zo’n beetje overal geweest. De status en impact van de bijna totaal verlamde fysicus is moeilijk te overschatten. Ook al kan hij alleen nog maar met zijn oog knipperen, iedereen luistert naar hem. Of het nu vijftigduizend fans zijn in een stadion in Texas met bier en hotdogs die uit volle borst “Go, Steve, go!” schreeuwen, of een chique gezelschap van Nobelprijswinnaars en miljardairs die hem een staande ovatie geven zoals woensdagavond in Lincoln Center in New York.

Lees verder »

Wanneer ben je een echte organisatieadviseur? Als je de verhaallijnen van Oorlog en vrede in een 2-bij-2-matrix wilt persen.

Het is een flauwe opmerking, maar er zit wel een kern van waarheid in. Waar bijna de gehele mensheid de wereld langs één richting bekijkt—goed of fout, vóór of tegen, Beatles of Stones, katten of honden—onderscheidt de organisatieadviseur, als tweeoog in het land der eenogen, zich met de gave om tegelijkertijd twee verschillende aspecten te kunnen zien.

Lees verder »

‘Mijnheer, u zult vast een manier vinden om het te belasten!”Dat was volgens de overlevering het antwoord dat de Engelse natuurkundige Michael Faraday gaf toen hem rond 1850 door de minister van Financiën werd gevraagd wat nu precies het praktische nut was van het zojuist ontdekte verschijnsel van elektromagnetisme. En of hij en zijn latere collega-ministers het belast hebben! Faradays woorden waren profetisch: bijna alles wat we doen maakt op de een of andere manier gebruik van elektriciteit en geeft ook nog een bijdrage aan de schatkist. Ach, had Faraday zijn wetten maar gepatenteerd.

Lees verder »

Niets is zo intimiderend en tegelijk ook zo verleidelijk als een extra dimensie. Alleen het noemen van dit begrip is genoeg om ieder beleefd gesprek te stoppen. Want hoe kun je je nu meer voorstellen dan het gebruikelijke drietal van lengte, breedte en hoogte? Aan de andere kant biedt een extra dimensie ook ruimte – ruimte voor wiskundige verbeelding, maar ook ruimte om zaken als aura’s, reïncarnatie en gedachtelezen onder het wetenschappelijke tapijt te vegen.

Er is geen betere manier om het begrip dimensie uit te leggen dan in het werkje Flatland: A Romance of Many Dimensions, geschreven in 1884 door de Britse schoolmeester Edwin A. Abbott. Het beschrijft een tweedimensionale wereld die uitsluitend lengte en breedte kent. De derde dimensie, hoogte, is volstrekt onbekend. Men leeft als mieren op een keukentafel. (Hoewel, mieren zijn slimme diertjes. Recent onderzoek laat zien dat ze wel degelijk hoogtegevoel hebben en ook prima hun weg in de derde dimensie kunnen vinden. Wel zo handig in een mierenhoop.)

Lees verder »

Nederland is een ingewikkeld land aan het worden met zo veel in elkaar grijpende raderen, dat een enkel sneeuwvlokje het mechaniek kan stoppen. Een bevroren wissel legt het treinverkeer stil; een geslipte vrachtwagen veroorzaakt een verkeersinfarct. Kleine effecten hebben grote en onvoorspelbare gevolgen. In een nostalgische bui kan een mens dan terugverlangen naar eenvoudiger tijden, toen het leven nog simpel was en iedereen zijn stoepje schoonveegde. Is meer eigenlijk wel beter?

Wat de natuur betreft wordt deze vraag graag met een volmondig ‘ja’ beantwoord. Een tropisch regenwoud, met zijn ontelbare kevers, vlinders en bloemen, is rijker dan een polder met overal dezelfde koeien. In dit jaar van de biodiversiteit zullen we dan ook velen horen pleiten voor het behoud van de soortenrijkdom op aarde, met argumenten van morele, esthetische, intellectuele en praktische aard. Maar is een veelkleurig ecosysteem ook stabieler? Klopt ons beeld van het paradijs als een royaal gevulde tuin waarin mensen, dieren en planten in vredig evenwicht leven? Is een rijke aarde ook een rustige aarde?

Lees verder »