Wie medisch onderzoek betaalt, bepaalt wat er onderzocht wordt en, als je niet oppast, soms ook wat er uit het onderzoek komt. Over dit brisante onderwerp heeft de Gezondheidsraad vorig jaar een rapport uitgebracht, dat weinig aandacht heeft getrokken. Wie betaalt, bepaalt? (met beleefd vraagteken!) is ook zo oerevenwichtig en saai geschreven dat ik moeite had om er door te komen. Dat krijg je als je te veel hoogleraren ethiek bij elkaar zet. Nu heeft de Gezondheidsraad zich echter gerevancheerd met de publicatie van een pittig debat, waarin de standpunten minder omfloerst worden geformuleerd (‘Knottnerus, Kennis en Commercie’, een speciale editie van het blad Graadmeter bij het afscheid van André Knottnerus als voorzitter van de Gezondheidsraad). Dit debat is een goede reden om op die onderzoeksfinanciering terug te komen, te meer nu op medisch onderzoek verder bezuinigd wordt.

Lees verder »

Mogen ziektekostenverzekeraars het stuur overnemen van de Nederlandse ziekenwagen? Die vraag werd acuut toen ziektekostenverzekeraar CZ besloot ziekenhuizen uit te sluiten bij borstkanker behandeling. Ik kreeg die vraag toegeschoven in een TV-uitzending van Buitenhof en vond van niet. Zeker niet als die verzekeraar eigen maatstaven bedenkt om de kankerzorg te beoordelen. En helemaal niet als zo’n verzekeraar op eigen houtje ook nog gaat beslissen wie ondermaats is, wie ‘matig’, wie ‘goed’ en wie in de eredivisie van de borstkankerbehandelaars mag spelen.

Lees verder »

Dokters zijn knappe toekomstvoorspellers. Over 7 maanden krijgt u een kind; uw bloeddruk gaat dalen, mits u die plaspil slikt; uw ademnood neemt toe als u blijft roken. Wat dokters weten te voorspellen over de toekomst van ons lijf, daar kan geen waarzegger tegenop. Des te vreemder is het dat oncologen nog steeds niet in staat zijn om te voorspellen of een tumor zal reageren op anti-kankermiddelen, althans de meeste middelen.

Voor de patiënt is dat ongelukkig en voor de dokters frustrerend. Denk aan de vrouwen die voor uitgezaaide borstkanker worden behandeld met Taxol (paclitaxel). Dat middel remt de celdeling van kankercellen, maar ook van normale cellen. Het heeft dus nogal wat bijwerkingen. Die zijn acceptabel, zolang de tumor slinkt. Bij een deel van de patiënten gebeurt dat ook, maar bij andere patiënten is de tumor van meet af aan resistent. Zij hebben wel de bijverschijnselen, maar geen baat van de Taxol. Dat ongelukkige resultaat zou een dokter de patiënte willen besparen. Veel kankeronderzoek richt zich daarom op tumorkenmerken die kunnen voorspellen of de tumor gaat reageren op Taxol of andere chemotherapeutica, voordat de patiënt met Taxol wordt behandeld. Predictieve markers heten zulke tumorresponsvoorspellers.

Lees verder »

Sinds een jaar werk ik in het lab met een DNA- vreter, een nieuw apparaat dat in staat is om gigantische aantallen DNA- moleculen te verwerken en daar de basevolgorde van te bepalen. Diep sequensen noemen we dat, maar er is niets dieps aan, het is vooral veel. Voor ons kankeronderzoek is dit apparaat een uitkomst, maar ook voor het onderzoek van parasieten, zoals Leishmania. Het genoom van Leishmania is simpel, 1/100 van het onze. Als we dat genoom in kleine stukjes hakken, kan de DNA-vreter binnen één dag al die stukjes sequensen. Je kunt het vergelijken met een boek dat je in 100.000 regels knipt. De DNA-vreter leest die regels en slaat ze op in zijn geheugen.

Lees verder »

‘Bij het vermaarde Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) zitten goede slagers”, schreef Pieter Kottman op 10/5 in deze krant. Slagers, omdat het NKI-AVL minder borstkanker patiënten met een borstsparende operatie behandelt dan een ziekenhuis in Deventer. Wie de borst er afsnijdt is een slager. Simpel toch? Ik werk in het NKI-AVL en vond de reactie van onze chirurgen op die slagerkwalificatie nogal laconiek: Zij hebben indertijd voorop gelopen bij de ontwikkeling van de borstsparende operatie en denken dat ieder zinnig mens weet dat het NKI-AVL alles op alles zet om de borst te sparen, wat de NRC ook schrijft.

Lees verder »

Kan kanker besmettelijk zijn? Kan uw huidkanker overspringen op uw kleindochter? Natuurlijk niet. Niertransplantatie illustreert het probleem: het is lastig om voor nierpatiënten een passende nier te vinden, die niet meteen wordt afgestoten. Zelfs als dat lukt, doet het afweersysteem van de nierontvanger nog pogingen om die vreemde nier te vernietigen, zodat die afweer met krachtige immuunsuppressiva moet worden onderdrukt. Tumoren overplanten op andere mensen, dat gaat niet. Vandaar dat onderzoekers zo gefascineerd zijn door de besmettelijke kanker, die nu de Tasmaanse duivel dreigt uit te roeien.

Lees verder »

Deze tragikomedie heeft een bonte cast. Zij eindigt met 100.000 handtekeningen bij de Tweede Kamer, maar begint met harde wetenschap: de bacterie Borrelia burgdorferi. Die vermenigvuldigt zich graag in een zoogdier, zoals de mens, maar komt niet voor in snot of poep en kan zich daardoor niet door niezen of slecht handenwassen verspreiden. Om verder te komen, gebruikt Borrelia een teek. Wie door zo’n teek wordt gebeten, zal eerst pogen het rotbeest te verwijderen zonder dat het kakement achter blijft in de wond. Eigenlijk moet je zo’n teek bewaren, zodat er bacteriologisch onderzoek op gedaan kan worden. Als die teek namelijk besmet is met Borrelia, kun je de ziekte van Lyme krijgen.

Lees verder »

Wat is waar, was nooit een vraag. Dat was nogal wiedes. Dat was wat je ouders je vertelden, wat de professor doceerde, wat de minister in de Kamer zei, wat in de leerboeken stond, wat van de kansel verkondigd werd. Die waarheden wankelen. De dominee en de dokter worden niet meer op hun woord geloofd. Wetenschap wordt niet meer als zoete koek geslikt. Wie geen trek heeft in de waarheid van de wetenschap kan op internet altijd een waarheid vinden die beter bevalt.

In het lab, waar wij proeven doen, is gezonde twijfel een deugd. Wij zijn gewend aan voortschrijdend inzicht, want in het huis van de natuurwetenschappen wordt voortdurend verbouwd. Onderzoekers maken daarbij wel eens fouten, maar die fouten blijven nooit lang verborgen. Het onderzoek vindt plaats in een glazen huis. Wat misgaat is zichtbaar en wordt rechtgezet. Al die heisa over fouten van klimaatonderzoekers laat dat zien: die fouten komen uit en worden gecorrigeerd. Als minister Cramer zegt dat “zo’n fout absoluut niet meer mag voorkomen”, is zij vergeten hoe wetenschap werkt, met vallen en opstaan. Dat is het aardige van wetenschappelijk onderzoek: het is zelfcorrigerend, zodat betrouwbare kennis cumuleert. Het gebouw van de wetenschap wordt steeds mooier, ingenieuzer en perfecter. Wij kijken wel argwanend naar de proef van vandaag, maar de fundamenten zijn door eeuwenlange twijfel solide geworden.

Lees verder »

Is het nu gevaarlijk of niet, dat mobieltje? Kan de straling die het uitzendt onze weefsels beschadigen? Kunnen tieners die de hele dag bellen daar hersentumoren van krijgen? Hebben mensen die overgevoelig menen te zijn voor gsm-straling een ingebeelde ziekte, of kun je echt beroerd worden van je mobieltje? Het antwoord op deze vragen is omstreden, maar mijn antwoord is simpel: ik denk dat alle mobielvrees ongegrond is, ondanks een binnenkort komend WHO-advies dat ons aanraadt om het mobiel gebel door kinderen in te perken. Let wel, ik bestrijd niet dat continu bellen slecht is voor rapportcijfers of verkeersveiligheid. Het gaat hier over de vraag of je er ziek van kan worden.

Lees verder »