Eveline Koolhaas-Grosfeld – De ontdekking van de Nederlander in boeken en prenten rond 1800 – Zutphen, Walburg Pers, 399 blz. Universiteit van Amsterdam, 27 januari 2010. Promotor Prof.dr. N.C.F. van Sas

‘Het Vaderlandsch Gevoel’ was de titel van een bijzondere tentoonstelling in het Rijksmuseum in 1978. In veel gevallen letterlijk uit het stof gehaald waren daar negentiende-eeuwse historieschilderijen die op vaak heel groot formaat belangrijke momenten uit de vaderlandse geschiedenis lieten zien. Het zijn de voorlopers van de schoolplaten van Isings bijna honderd jaar later. Hoe kunstig ook uitgevoerd, de artistieke waarde was voor de maker toch minder belangrijk dan het educatieve doel. Het ging om de opvoeding van de leerling tot een echte Nederlander, trots op zijn nationale geschiedenis en op de eeuwen van strijd die nodig waren om een vrij en onafhankelijk land te worden.

Lees verder »

Niets is zo intimiderend en tegelijk ook zo verleidelijk als een extra dimensie. Alleen het noemen van dit begrip is genoeg om ieder beleefd gesprek te stoppen. Want hoe kun je je nu meer voorstellen dan het gebruikelijke drietal van lengte, breedte en hoogte? Aan de andere kant biedt een extra dimensie ook ruimte – ruimte voor wiskundige verbeelding, maar ook ruimte om zaken als aura’s, reïncarnatie en gedachtelezen onder het wetenschappelijke tapijt te vegen.

Er is geen betere manier om het begrip dimensie uit te leggen dan in het werkje Flatland: A Romance of Many Dimensions, geschreven in 1884 door de Britse schoolmeester Edwin A. Abbott. Het beschrijft een tweedimensionale wereld die uitsluitend lengte en breedte kent. De derde dimensie, hoogte, is volstrekt onbekend. Men leeft als mieren op een keukentafel. (Hoewel, mieren zijn slimme diertjes. Recent onderzoek laat zien dat ze wel degelijk hoogtegevoel hebben en ook prima hun weg in de derde dimensie kunnen vinden. Wel zo handig in een mierenhoop.)

Lees verder »

Wat is waar, was nooit een vraag. Dat was nogal wiedes. Dat was wat je ouders je vertelden, wat de professor doceerde, wat de minister in de Kamer zei, wat in de leerboeken stond, wat van de kansel verkondigd werd. Die waarheden wankelen. De dominee en de dokter worden niet meer op hun woord geloofd. Wetenschap wordt niet meer als zoete koek geslikt. Wie geen trek heeft in de waarheid van de wetenschap kan op internet altijd een waarheid vinden die beter bevalt.

In het lab, waar wij proeven doen, is gezonde twijfel een deugd. Wij zijn gewend aan voortschrijdend inzicht, want in het huis van de natuurwetenschappen wordt voortdurend verbouwd. Onderzoekers maken daarbij wel eens fouten, maar die fouten blijven nooit lang verborgen. Het onderzoek vindt plaats in een glazen huis. Wat misgaat is zichtbaar en wordt rechtgezet. Al die heisa over fouten van klimaatonderzoekers laat dat zien: die fouten komen uit en worden gecorrigeerd. Als minister Cramer zegt dat “zo’n fout absoluut niet meer mag voorkomen”, is zij vergeten hoe wetenschap werkt, met vallen en opstaan. Dat is het aardige van wetenschappelijk onderzoek: het is zelfcorrigerend, zodat betrouwbare kennis cumuleert. Het gebouw van de wetenschap wordt steeds mooier, ingenieuzer en perfecter. Wij kijken wel argwanend naar de proef van vandaag, maar de fundamenten zijn door eeuwenlange twijfel solide geworden.

Lees verder »

Worden ze nog gemaakt, de Droogstoppels? Ik dacht het wel, maar tegenwoordig zijn het vooral vrouwen die op Batavus Droogstoppel lijken. Ze zouden een andere naam moeten krijgen, maar er is voor zover ik weet in de Nederlandse literatuur geen vrouwelijke pendant met een karakteristieke naam te vinden. De moeder van Frits van Egters heeft wel wat droogstoppeligs, evenals de tante bij wie Saartje Burgerhart inwoont, en ook de zus van Eline Vere is zo’n bekrompen vrouw voor wie elke fantasie een aantasting van haar wereldbeeld is, maar een echte keiharde Batava Drooglip hebben we niet.

Lees verder »