*

Wetenschap columns » Mobielvrees :: nrc.nl

Mobielvrees

Is het nu gevaarlijk of niet, dat mobieltje? Kan de straling die het uitzendt onze weefsels beschadigen? Kunnen tieners die de hele dag bellen daar hersentumoren van krijgen? Hebben mensen die overgevoelig menen te zijn voor gsm-straling een ingebeelde ziekte, of kun je echt beroerd worden van je mobieltje? Het antwoord op deze vragen is omstreden, maar mijn antwoord is simpel: ik denk dat alle mobielvrees ongegrond is, ondanks een binnenkort komend WHO-advies dat ons aanraadt om het mobiel gebel door kinderen in te perken. Let wel, ik bestrijd niet dat continu bellen slecht is voor rapportcijfers of verkeersveiligheid. Het gaat hier over de vraag of je er ziek van kan worden.

Hoe kom je er achter dat iets gevaarlijk is? Het begint altijd met een waarneming. Een dokter ziet kort na elkaar twee patiënten met een hersentumor. Allebei drukke baasjes, die met hun mobieltje aan het oor de spreekkamer binnenstapten. “Aha”, denkt de alerte dokter, “zou de straling van die mobieltjes niet in staat zijn om hersencellen te beschadigen, zodat daardoor kanker ontstaat?” De volgende stap is epidemiologisch onderzoek: hebben mensen met een mobielverslaving meer kans op hersentumoren dan mensen die mobieltjes minachten?

Epidemiologie is een machtig middel om de waarheid te achterhalen, maar wel een middel met beperkingen. Je kunt er mooi mee aantonen dat A gerelateerd is aan B, maar is meer A ook de oorzaak van meer B? Als de trekvogels trekken (A), gaat de haard aan (B), maar niet omdat trekvogels de haard doen trekken. A en B hebben in dit geval niets met elkaar te maken en worden beide veroorzaakt door C, de invallende herfst. Toen ik geneeskunde studeerde was de psychosomatiek in de mode. Dat waren lichamelijke ziekten die je kreeg van psychische problemen. Hoog op de lijst stonden de hartinfarcten, veroorzaakt door stress. Managers met een verkeerd karakter, type A genoemd, schoten te makkelijk in de stress en vielen dan dood neer. “Te hard gewerkt”, was de diagnose. Inmiddels weten we dat die drukke baasjes teveel rookten en aten, te weinig bewogen en te veel buikvet ophoopten, allemaal slechte gewoonten die je kans op hartinfarcten verhogen. Van een beetjes stress krijg je geen hartinfarct.

Bij epidemiologische studies, hoe goed ook uitgevoerd, kun je er lelijk inlopen. Als gestresste mensen meer hartinfarcten krijgen, is er dan een direct causaal verband? Komen die infarcten door de stress of leidt stress tot ander gedrag dat de kans of hartinfarcten vergroot? Epidemiologen kijken daarom altijd of een mogelijk causaal verband ook biologisch plausibel is en of dat verband experimenteel geverifieerd kan worden.

Zo weten we zeker dat overmatige blootstelling aan röntgenstralen kanker veroorzaakt. Die kennis kwam aanvankelijk uit epidemiologisch onderzoek, maar een causaal verband is ook plausibel: kanker ontstaat door DNA-beschadiging en röntgenstralen beschadigen DNA en veroorzaken bovendien kanker in proefdieren. Dat experimentele onderzoek bij proefdieren is een belangrijke toetssteen, omdat het goed gecontroleerd kan worden. Je kunt proefdieren die bestraald worden vergelijken met een controlegroep die exact hetzelfde wordt behandeld, maar waarbij het röntgenapparaat niet wordt aangezet. Bij mensen kun je zulk onderzoek vaak niet doen.

Hoe zit dat nu met ziekten door mobieltjes? De epidemiologie suggereert dat veel mobiel bellen je kans op tumoren in de buurt van je mobiele telefoon – hersenen, speekselklier – zou kunnen doen toenemen (Myung, Journal of Clinical Oncology , 20 november 2009). In sommige studies is dit gevonden en in andere niet, maar de positieve studies vindt de WHO zorgelijk genoeg om overmatig mobiel bellen door kinderen te ontraden. Beter te hard geblazen dan de mond gebrand. Ik ben het niet eens met dat WHO-advies. Zwakke, epidemiologisch aangetoonde verbanden zijn geen goede reden om de alarmklok te luiden, zeker niet als er geen plausibel biologisch mechanisme is voor een causaal verband tussen mobiel bellen en kanker en zo’n causaal verband ook niet wordt ondersteund door serieus experimenteel onderzoek.

Mobiele telefonie en gsm (global system for mobile communication) in het algemeen maken gebruik van straling en dat is een woord dat schrikreacties oproept. Straling is foute boel, Tsjernobyl, UV-banken, atoombommen, daar krijg je kanker van. Dat is echter een onredelijke generalisatie. Of straling schadelijk is, hangt van het soort straling af. We weten dat UV-licht, aanwezig in zonnestraling en zonnebanken, huidkanker veroorzaakt, maar niemand wordt panisch van het licht van een schemerlamp. Het verschil zit hem in de energie van de straling. Hoog-energetische straling, zoals röntgenstralen of UV-licht, kunnen het DNA in onze cellen beschadigen. Laag-energetische straling, zoals zichtbaar licht of de laag-frequente straling gebruikt in mobieltjes, is krachteloos en kan DNA niet raken. Laag-energetische straling kan hooguit enige opwarming bewerkstelligen, maar de temperatuurstijging door een mobieltje is miniem en valt binnen de normale fluctuaties van onze lichaamstemperatuur. Harde fysische wetten voorkomen daarom dat u schade oploopt door uw mobiel. Geen van mijn fysisch onderlegde vrienden gelooft dan ook dat mobieltjes kanker kunnen veroorzaken. De belangstelling van dokters voor dit onderwerp, zoals voor de werkzaamheid van de homeopathie, komt voor uit natuurkundig onbenul, zeggen die fysici.

Het serieuze experimentele onderzoek bij proefdieren heeft bijna alleen negatieve resultaten opgeleverd. Een obsessief bellende muis krijgt geen kanker. Ook de vage klachten van mensen met gsm-overgevoeligheid zijn experimenteel getoetst: je kunt een mobiel namelijk uitzetten zonder dat de proefpersoon dat weet. ‘Uit’ of ‘aan’, de klachten van mobiellijders bleven hetzelfde.

En die WHO dan met zijn advies om matig mobiel te bellen? Meestal ben ik geneigd om de adviezen van stevige organisaties te volgen. De Amerikaanse National Academy of Sciences (NAS) en zijn Britse pendant, de Royal Society (RS), verkopen geen onzin en als dat een enkele keer wel gebeurt worden ze meteen door hun achterban gecorrigeerd. Als de NAS en de RS zich zorgen maken over de opwarming van de aarde, dan denk ik niet aan een complot van milieufanaten. Dan zal het wel waar zijn, die opwarming. De WHO is echter een buitenbeentje. Het is een politiek orgaan, waarin ontwikkelingslanden een zware stem hebben. Dat leidt wel eens tot de verkondiging van onderontwikkelde opvattingen die niet sporen met de stand van de wetenschap. Lang heeft de WHO bijvoorbeeld de alternatieve medische behandelwijzen de hand boven het hoofd gehouden. Daar komt bij dat de WHO zijn advies alleen via persberichten heeft aangekondigd. Het onderzoek, waarop dit advies is gebaseerd, is nog niet gepubliceerd. Dat hoort natuurlijk niet. Dan ga ik liever af op de Commissie Elektromagnetische Velden van onze eigen Gezondheidsraad die in zijn jaarbericht 2008 concludeert dat er geen oorzakelijk verband is tussen gezondheidsproblemen en mobiel bellen.

Gsm-straling is een ingewikkeld en controversieel onderwerp. Wie niet overtuigd is door mijn summiere samenvatting en denkt dat ik stiekem door Nokia betaald word, kan een uitvoeriger, leesbaar en gedocumenteerd stuk van Dirk Koppenaal over dit onderwerp vinden in het laatste zomernummer van het tijdschrift Skepter (p. 10, 2009). Dit tijdschrift is trouwens ook bij andere onderwerpen een krachtig hulpmiddel voor iedereen die zich wil wapenen tegen de pseudowetenschap waarmee we ook in 2010 weer zullen worden overspoeld.


Dit bericht heeft 14 reacties op “Mobielvrees”

  1. karel sommer zegt:

    Goed voorbeeld van operationalisatieproblemen, causaliteitsrelaties en het verschil tussen feiten en meningen. Meningen als feiten weergegeven is een probleem in veel werkstukken van HBO en WO studenten. Dit artikel gaat mij helpen dergeljke (methodologische) problemen te illustreren. Mijn oprechte waardering voor dit heldere verhaal.
    Karel Sommer

  2. Frides Lameris zegt:

    Wat Dick Koppenaal heeft vergeten te vertellen in zijn GSM-artikel in Skepter is de rol van de gemoduleerde lage frequentie bij mobiel telefoneren, die gelijktijdig aanwezig is met de hoog frequente straling. Hij heeft naar aanleiding van emailcorrespondentie met mij toegezegd dit op de skeptersite te zullen melden/corrigeren. De lage gemoduleerde frequentie van mobieltje kan namelijk zeer zeker biologische schade veroorzaken.Het blijkt namelijk dat reeds bij een zeer lage dosis laag frequente straling calciumionen van de celmembraan kunnen worden verwijderd, waardoor lekkende celmembranen ontstaan. Dit vormt dan de basis voor een veelvoud van gezondheidsklachten. Veel kennis over dit proces wordt beschreven door de nu gepensioneerde Engelse biol0og/wetenschapper Andrew Goldsworthy.

    Zie bv de volgende publicatie:
    Schrijven van Andrew Goldsworthy met repliek van Prof. Dennis Henshaw, okt.2009 Bestandsformaat: PDF/Adobe op:
    http://www.milieuziektes.nl/Rapporten/Brief-AG-DH.pdf

    Het calciumionen verwijderings verhaal is al tientallen jaar standaard wetenschappelijke kennis, maar is tot voort kort succesvol door de telecom uit de publiciteit gehouden. Nu is dat aan het veranderen.
    Times are changing!

    Frides Laméris, Zuidlaren
    050-4096142

  3. Joris Baas zegt:

    Verzekeraars (die stralingsrisisco’s niet altijd meer afdekken), het Europeese parlement (verscherping stralingsnormen), de Franse senaat (geen mobieltjes op school), Italiaanse rechters (ziekte door mobiel bellen), de Duitse en Nederlandse onroerendgoedmarkt (waardedaling rond zendmasten) en vele andere maatschappelijke instellingen zijn inmiddels voorbij de discussie en gaan uit van het bestaan en het gevaar van biologische effecten van laag-energetische straling op basis van vele honderden onderzoeken (die niet betaald zijn door de telecom-industrie).

    bronnen:
    http://www.powerwatch.org.uk/science/studies.asp
    http://www.ecologinstitut.de/index.php?id=42
    http://www.stopumts.nl/doc.php/Onderzoeken/
    met een reactie op het stuk van Piet Borst:
    http://www.stopumts.nl/doc.php/Artikelen/4371/reactie_op_het_artikel_van_piet_borst_in_nrc_handelsblad_van_9_januari_2010.

  4. Frans van Velden zegt:

    Reactie op het artikel van Piet Borst in NRC Handelsblad van 9 januari 2010.

    Auteur: Ir. F. van Velden

    Piet Borst schreef in NRC Handelsblad van 9 januari over de vraag, of een mobiele telefoon gevaarlijk is of niet. Zijn antwoord is ‘nee’. Dat vraagt om een reactie. De vraagstelling is ongelukkig geformuleerd. Een betere vraag is: ‘wat zijn de risico’s van de hoogfrequente straling van draadloze communicatie?’

    “Het begint altijd met een waarneming”, schrijft Borst. Dat klopt. Freek van der Hengel uit Nijkerk had een kanarie in een kooi in zijn woonkamer. De kanarie zong niet meer en wipte niet meer op zijn stokje. Hij zat als een zielig bolletje op de bodem. Van der Hengel omhulde de kooi geheel met aluminium muggengaas, ook de onderzijde. De kanarie zong en wipte. Hij verwijderde het aluminium gaas weer. De kanarie zat als een bolletje op de bodem. Hij bracht het aluminium gaas weer aan. De kanarie zong en wipte weer.
    Een gesprek met een kanariedeskundige van Naturalis in Leiden leidde tot twee mogelijke oorzaken. Een kanarie zingt meer bij schemer en meer als hij zich beschermd weet tussen de bladeren. Van der Hengel bracht vervolgens hetzelfde muggengaas aan, maar ditmaal van kunststof. De kanarie zong en wipte niet, zat als een zielig bolletje op de bodem van zijn kooi. Tot zover de waarneming.
    Er bestaat geen enkele andere verklaring voor deze waarneming, dan dat deze kanarie op deze plek last had van de biologische effecten van hoogfrequente straling. De vermindering van de straling was voldoende om hem weer levendig te laten zingen en wippen.

    RF Review en EMF Handbuch

    Na zo’n waarneming begint het wetenschappelijke werk. In de literatuur zijn de biologische effecten van hoogfrequente straling terug te vinden. Ze staan bijvoorbeeld in het recente Radio Frequency Review 16/2009 van de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP), de commissie die de WHO en de ILO adviseert en waarop ook onze Gezondheidsraad zich baseert.
    Alle onderzoeken naar effecten op neurotransmitters zijn positief. Een groot deel van de onderzoeken naar effecten op hersengolven zijn positief. Het loont de moeite om het RF Review helemaal te lezen en geen acht te slaan op de conclusie, die slechts een mening is, namelijk ‘het zal wel geen kwaad kunnen’. Waarnemingen zoals van de kanarie wijzen in een andere richting. Kennelijk werd het welzijn van deze kanarie op die plek wel degelijk aangetast.
    Een andere betrouwbare bron is het EMF Handbuch van het Ecolog Institut in Hannover, Duitsland. Ook daarin staan de biologische effecten vermeld van niet ioniserende en niet overmatig opwarmende hoogfrequente elektromagnetische velden.

    Geloof in plaats van wetenschap

    Het is volstrekt redelijk om op basis van bovenstaande te concluderen, dat de hoogfrequente straling van draadloze communicatie risico´s met zich meebrengt. Ik ben het dan ook in het geheel niet met Piet Borst eens. Hij baseert zich op meningen van vrienden, niet op feitelijke waarnemingen en onderzoek. Hij stelt geloof in de plaats van wetenschap.
    Het is vervelend, maar de elektromagnetische velden van draadloze communicatie hebben feitelijk biologische effecten, die kennelijk wel degelijk gevolgen kunnen hebben. Radiobioloog Eric van Rongen, secretaris van de Commissie Elektromagnetische Velden van de Gezondheidsraad, over de gevolgen van de hoogfrequente straling: “Niet elk biologisch effect is schadelijk voor de gezondheid. Ons lichaam wordt voortdurend belaagd door invloeden. Het heeft echter compensatiemechanismen, waardoor mensen uiteindelijk niet ziek worden. Alleen als het effect te groot wordt, kunnen de compensatiemechanismen het niet meer aan.”
    Zo is het.

    Frans van Velden

    Den Haag

    Het artikel van Piet Borst: weblogs.nrc.nl/wetenschapcolumns/2010/01/09/mobielvrees/#more-58

    Het RF Review 16/2009 van de ICNIRP: te downloaden van http://www.icnirp.de/

    Het EMF Handbuch: te downloaden van http://www.ecologinstitut.de/index.php?id=42

    Het citaat van Eric van Rongen komt uit het artikel ‘Gemeenten in de umts-spagaat’ in Computable van 16 juni 2006.

  5. Frans van Velden zegt:

    Reactie op het artikel van Piet Borst in NRC Handelsblad van 9 januari 2010.

    Auteur: Ir. F. van Velden

    Piet Borst schreef in NRC Handelsblad van 9 januari over de vraag, of een mobiele telefoon gevaarlijk is of niet. Zijn antwoord is ‘nee’. Dat vraagt om een reactie. De vraagstelling is ongelukkig geformuleerd. Een betere vraag is: ‘wat zijn de risico’s van de hoogfrequente straling van draadloze communicatie?’

    “Het begint altijd met een waarneming”, schrijft Borst. Dat klopt. Freek van der Hengel uit Nijkerk had een kanarie in een kooi in zijn woonkamer. De kanarie zong niet meer en wipte niet meer op zijn stokje. Hij zat als een zielig bolletje op de bodem. Van der Hengel omhulde de kooi geheel met aluminium muggengaas, ook de onderzijde. De kanarie zong en wipte. Hij verwijderde het aluminium gaas weer. De kanarie zat als een bolletje op de bodem. Hij bracht het aluminium gaas weer aan. De kanarie zong en wipte weer.
    Een gesprek met een kanariedeskundige van Naturalis in Leiden leidde tot twee mogelijke oorzaken. Een kanarie zingt meer bij schemer en meer als hij zich beschermd weet tussen de bladeren. Van der Hengel bracht vervolgens hetzelfde muggengaas aan, maar ditmaal van kunststof. De kanarie zong en wipte niet, zat als een zielig bolletje op de bodem van zijn kooi. Tot zover de waarneming.
    Er bestaat geen enkele andere verklaring voor deze waarneming, dan dat deze kanarie op deze plek last had van de biologische effecten van hoogfrequente straling. De vermindering van de straling was voldoende om hem weer levendig te laten zingen en wippen.

    RF Review en EMF Handbuch

    Na zo’n waarneming begint het wetenschappelijke werk. In de literatuur zijn de biologische effecten van hoogfrequente straling terug te vinden. Ze staan bijvoorbeeld in het recente Radio Frequency Review 16/2009 van de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP), de commissie die de WHO en de ILO adviseert en waarop ook onze Gezondheidsraad zich baseert.
    Alle onderzoeken naar effecten op neurotransmitters zijn positief. Een groot deel van de onderzoeken naar effecten op hersengolven zijn positief. Het loont de moeite om het RF Review helemaal te lezen en geen acht te slaan op de conclusie, die slechts een mening is, namelijk ‘het zal wel geen kwaad kunnen’. Waarnemingen zoals van de kanarie wijzen in een andere richting. Kennelijk werd het welzijn van deze kanarie op die plek wel degelijk aangetast.
    Een andere betrouwbare bron is het EMF Handbuch van het Ecolog Institut in Hannover, Duitsland. Ook daarin staan de biologische effecten vermeld van niet ioniserende en niet overmatig opwarmende hoogfrequente elektromagnetische velden.

    Geloof in plaats van wetenschap

    Het is volstrekt redelijk om op basis van bovenstaande te concluderen, dat de hoogfrequente straling van draadloze communicatie risico´s met zich meebrengt. Ik ben het dan ook in het geheel niet met Piet Borst eens. Hij baseert zich op meningen van vrienden, niet op feitelijke waarnemingen en onderzoek. Hij stelt geloof in de plaats van wetenschap.
    Het is vervelend, maar de elektromagnetische velden van draadloze communicatie hebben feitelijk biologische effecten, die kennelijk wel degelijk gevolgen kunnen hebben. Radiobioloog Eric van Rongen, secretaris van de Commissie Elektromagnetische Velden van de Gezondheidsraad, over de gevolgen van de hoogfrequente straling: “Niet elk biologisch effect is schadelijk voor de gezondheid. Ons lichaam wordt voortdurend belaagd door invloeden. Het heeft echter compensatiemechanismen, waardoor mensen uiteindelijk niet ziek worden. Alleen als het effect te groot wordt, kunnen de compensatiemechanismen het niet meer aan.”
    Zo is het.

    Frans van Velden

    Den Haag

    Het artikel van Piet Borst: weblogs.nrc.nl/wetenschapcolumns/2010/01/09/mobielvrees/ .

    Het RF Review 16/2009 van de ICNIRP: te downloaden van http://www.icnirp.de/

    Het EMF Handbuch: te downloaden van http://www.ecologinstitut.de/index.php?id=42

    Het citaat van Eric van Rongen komt uit het artikel ‘Gemeenten in de umts-spagaat’ in Computable van 16 juni 2006.

  6. H. Wever zegt:

    De Heer Borst slaat in zijn altijd zeer gewaardeerde wekelijkse column in NRC-Handelsblad ditmaal de plank helaas volledig mis.

    Hij verlaat zich op uitspraken van vrienden uit de natuurwetenschappen en het jaarbericht van de commissie EMV van de gezondheidsraad; ook deze commissie bestaat voor het merendeel uit wederom natuurkundigen en ingenieurs.

    Een voordracht van Prof. Adlkofer op 17 november 2009 gehouden op de EMF conferentie te Stavanger belicht
    de internationale onderzoeken die de resultaten van het door Adlkofer geleide REFLEXonderzoek (DNA beschadiging na bestraling met GSM/UMTS velden) wereldwijd hebben bevestigd, naast een duidelijke uitleg over het werkingsmechanisme.
    Het maakt verwijzingen naar de studies van Adang http://www.smd.be/downloads/WB02_These_Dirk_Adang.pdf en van de grote Oostenrijkse verzekeringsmaatschappij UAVA, eigenlijk overbodig http://www.diagnose-funk.ch/assets/2009-7-21_df_bp_auva-report.pdf .

  7. Marijke de Jong zegt:

    Geachte heer Borst,
    Wat een teleurstelling dat juist u, alom gerespecteerd wetenschapper, refereert aan uw fysisch onderlegde vrienden die liever geloven dan wetenschap bedrijven. Wat een teleurstelling dat u zich slechts selectief op de hoogte hebt gesteld van wat er nu in de wetenschappelijke wereld gaande is omtrent de effecten van niet-ioniserende elektromagnetische velden op mens en dier. En is het in wetenschappelijke kring gebruikelijk collega’s uit te maken voor pseudowetenschappers?

    U meldt dat een obsessief bellende muis geen kanker krijgt, een obsessief bellende rat kreeg het onlangs echter wel.

    U denkt, gelooft en hoopt dat de laagenergetische niet-ioniserende straling geen DNA schade kan veroorzaken, maar u weet het niet zeker.
    Al diverse malen gerepliceerd onderzoek heeft echter al aangetoond dat dat helaas wel het geval is.

    En de door u zo betrouwbaar geachte Commissie Elektromagnetische Velden van de Gezondheidsraad heeft tot nu toe niets anders gedaan dan het volgen van het standpunt van de WHO.

    Het is een verrassende conclusie dat nu de WHO de nuancering zoekt, deze weggezet wordt als een politiek orgaan. Diverse landen zijn de WHO al voorgegaan in het toepassen van het voorzorgsprincipe, u noemt dat “ beter te hard geblazen dan de mond gebrand” , maar de eerste blaren zijn al verschenen. Is dat niet verontrustend genoeg? Zou dat niet uw wetenschappelijke hart sneller moeten doen kloppen om uit te zoeken welk biologisch mechanisme hieraan ten grondslag zou kunnen liggen. Ook hier zijn collega’s u voorgegaan die zich kennelijk niets aantrekken van het adagium “het kan niet dus het bestaat niet” en wellicht minder last hebben van een kokervisie.

    En het is geen leuk grapje te melden dat u niet betaald wordt door Nokia. De industrie die verantwoordelijk is voor de wereldwijd verbreide techniek van draadloze communicatie is een miljarden business . Er wordt verschrikkelijk veel geld verdiend aan mensen die de draad kwijt zijn en als de belangen groot worden……………

    En ten slotte: de door u zo hoog geachte organisaties als de NAS en de RS verkopen geen onzin. Sterker, ze verkopen helemaal niets. Geen van beide organisaties hebben zich tot op heden expliciet uitgesproken over dit onderwerp. De NAS heeft in januari 2008 een rapport uitgebracht “to identify research” zonder deze te evalueren. De Britse Royal Society viert dit jaar haar 350ste verjaardag met als thema : “The Fruits of Curiosity”. Dit moet u aanspreken, laat het u inspireren uw mening omtrent de mobielvrees met iets meer twijfel te benaderen. Er is namelijk wel een experiment gaande met de gehele wereldbevolking als proefkonijn.

    Met hoogachting
    Ing. Marijke de Jong, Enkhuizen

  8. Joris Baas zegt:

    update: Leest u ook nog even de reactie van het Nationaal Platform Stralingsrisico’s op het kennisbericht van Kennisplatform EMV dd 17 januari 2010. Met name ook de stukken over de onhoudbare stelling dat stralingsgevoeligheid tussen de oren zit.

    http://www.stopumts.nl/pdf/Standpunt%20Elektrogevoeligheid%20NPS.pdf

  9. Frans van Velden zegt:

    Ik heb per e-mail een reactie op mijn reactie ontvangen van Piet Borst. Hij schrijft:

    “Wie zulke flauwekul gelooft, plaatst zich buiten een serieuze discussie.”

    Verder geeft Borst aan geen geduld te hebben voor een verdere uitwisseling.

    Daarmee valt de discussie dood. Zo komt de wetenschap nooit een stap verder.

    ‘De aarde is rond.’ ‘Wie zulke flauwekul gelooft, plaatst zich buiten een serieuze discussie’.

    Ik vind het een zwaktebod van Borst. Een waarneming wordt niet geloofd, een waarneming wordt gedaan. Wetenschap is geen kwestie van geloven.

    Frans van Velden
    Den Haag

  10. Marijke de Jong zegt:

    ‘Wat is straling eigenlijk’ dateert al van 21 oktober 2004.
    http://www.stopumts.nl/doc.php/Artikelen/80

    Niet alleen mobieltjes, maar ook allerlei draadloze apparatuur en zendmasten kunnen gezondheidsklachten veroorzaken.
    Zie mijn (M. de Jong) en andere reacties op http://www.stopumts.nl/doc.php/Artikelen/4399

    ‘Hoe dichter bij de zendmast voor mobiele telefonie des te meer gezondheidsklachten’ op:
    http://www.stopumts.nl/doc.php/Berichten%20Internationaal/4443

    Aanraders zijn de boeken:
    ‘Onzichtbare risico’s in het Draadloze Tijdperk’ van Karel en Caroline van Huffelen;
    ‘Help! de kerktoren geeft straling’ van mw. R. Luttikhold-Lurvink.

    Marijke de Jong
    Amsterdam

  11. Luc Leenders zegt:

    Zelf ben ik vele jaren actief geweest in de gsm-sector het maaktt een belangrijk deel uit van mijn zakelijk plan (foto-gsm-zaak).
    In 2003 is er een gsm-eenheid boven op het dak van mijn zaak in dienst gesteld en tot heden uitgebreid met maar liefst 12 gsm & umts-zenders(je doet iets voor je klanten).
    In 2006 kreeg ik een eerste inwendige oogontsteking in het rechter oog, gevolgd door jaarlijk 4 à 5 verdere ontstekingen. (ter info heb vele jaren rechts met gsm en DECT gebeld)
    Je raakt de tel wel eens kwijt. Daarbij had ik last van huiduitslag over het lichaam, gezwellen in het gezicht, chronische vermoeidheid, spierpijnen, oorsuizen, slaapstoringen, nachtmerries, tintelingen in het rechter oog, hartkloppingen, tintelingen in mijn ledematen, koude handen en voeten, enzomeer. In aug.2009 voelde ik mij zo slecht dat het geplande verlof een 14daagse vakantie werd. Toen ik terugkwam na 5 dagen buitenland was ik als herboren. Echter was dit goed gevoel van korte duur, nl. binnen de drie dagen waren alle voornoemde problemen terug. De vele jaren dokteren leerde mij dat het probleem in het pand moest zitten waar ik werkte leefde en sliep. Maar zit het dan? nooit gedacht dat het de gsm-zenders konden zijn, zij waren ongevaarlijk. Onafhankelijke metingen van een woonbioloog en de UNI-Gent rapporteren volgende: de woonbioloog geeft 18.000x teveel gsm-straling in de slaapkamer > direct het pand verlaten; Uni Gent geeft aan dat de hoeveelheid gsm-straling 13x onder het wettelijk max. van België ligt. Gelukkig heb ik de woonbioloog zijn raad opgevolgd. Ondertussen ben ik in al die jaren van teveel, veel teveel, straling elektrogevoelig geworden. En wie weet getekend voor mijn leven. Het is immers onbekend welk de gezondheidsvolgen zijn van een langdurige blootstelling aan hoogfrequente niet ioniserende straling. Wees dus maar uiterst voorzichtig met al die draadloze toepassingen in onze huidige wereld.
    Het juist en verantwoord omgaan hiermee zal uw gezondheid ten goede komen. “Less is More”
    Less STRALING is more LEVENSKWALITEIT !
    Ik kan het U bevestigen hoor !

    Dat ik een levend bewijs kan zijn is onbelangrijk voor de overheid en zijn gezondheidsinstanties, zo blijkt ook maar enig interesse uit te blijven om de waarheid op het spoor te komen te onderzoeken. Op dit moment zie ik dit als een bevestiging van de doofpot-techniek.
    De Operator Proximus laat als op zijn beloop en weigert de zendenergie te reduceren of stop te zetten.
    Je voelt je dan werkelijk in de steek gelaten en begrijpt de wereld niet meer. Wie betaald bepaalt.
    Gelukkig zijn er de vele zelfhulpgroepen in Europa waar je info en steun kan vinden.

  12. Joris Baas zegt:

    Goldsworthy in het Nederlands:

    “Hoe het sloopwerk door straling begint: Nitrosatieve/oxidatieve
    stress (Warnke) & calciumflux (Goldsworthy)”

    http://stralingsarm-nederland.org/SAN-Library/14.pdf

  13. Joris Baas zegt:

    Meneer Borst,

    Het zou interessant zijn om toch nog eens te reageren op de reacties op uw column. Het heeft weer enige urgentie nu het Franse Parlement voltallig heeft besloten mobieltjes voor kinderen te verbieden. Is uw bewering dat ‘men zich buiten de discussie plaats met zulke flauwekul’ ook van toepasssing op zowel de Franse Senaat als het volltallige parlement?

    En de Belgen dan? Inderdaad, ook geen techneuten, maar politici. Maar wie plaats zich dan eigenlijk buiten de discussie?

    http://www.stopumts.nl/doc.php/Berichten%20Internationaal/4913/frankrijk_voltallig_parlement_stemt_in_met_wet_die_mobiele_telefonie_bij_kinderen_beperkt.

    http://www.stopumts.nl/doc.php/Berichten%20Internationaal/4906/belgi%C3%AB_eind_2011_voldooen_alle_zendmasten_in_brussels_gewest_aan_3_volt-per-meternorm

    Is ook werkelijk alles wat wetenschappers hieronder beweren flauwekul en buiten de discussie?
    http://www.stopumts.nl/doc.php/Onderzoeken/

    Een echte wetenschapper overweegt zijn conclusies nogmaals als er nieuwe gegevens zijn ;-) . Die zijn er overigens wekelijks.

  14. Flipper zegt:

    De mobieltjes geven wel degelijk straling af. Maar toegegeven die is zo miniem, dat dit geen problemen veroorzaakt. Toch geven mobieltjes op een andere wijze wel degelijk zeer schadelijke straling af. Hoe dat zit ? Leg ik even uit.

    Om ons mobieltje te kunnen gebruiken zijn er zendmasten nodig. U kent ze wel en heeft ze vast weleens zien staan. Die masten zijn nodig om te kunnen bellen met anderen. Tot zover eigenlijk geen probleem.

    Het eigenlijke probleem komt, doordat wij met bellen alleen niet meer tevreden zijn. Een mobieltje alleen om te bellen ??? “Ga nu gauw weg, Flipper”, kan er worden gezegd. “Wij willen internetten op onze mobiel, wij willen er mee gamen, wij willen er dit mee, en dat mee”

    En tsja, daarvoor moeten er dan speciale elementen bijgeplaatst worden op de mast. En met name deze elementen, geplaatst voor funopties op onze mobiel, die geven met name wel die zeer schadelijke straling.

    Nuja, ik weet het. Deze theorie zal ontkracht worden, ontkend worden, wan wij wensen dat niet te weten. Want wénsen wij dat wél te weten ? Dan moeten we ons aanpassen. Tsja, en liever nog sterven we, dan dat we ons aanpassen.

Reageren op dit bericht is niet meer mogelijk.