De Chinezen komen, en niet als toerist. Het bezoek van de Chinese president Hu Jintao deze week aan Frankrijk en Portugal is voor de New York Times aanleiding om de activiteiten van China in Europa op een rij te zitten. Wegen in Polen, havens in Griekenland en Italië, staatsleningen in Griekenland en Spanje: de Chinezen proberen stukje bij beetje hun invloed te vergroten. En ze hebben de tijd mee. De meest Europese landen worstelen met forse bezuinigingen, en China bulkt van de buitenlandse valuta.

(China)  is snapping up assets depressed by the global financial crisis and becoming a significant partner of other hard-hit European nations. Ultimately, analysts say, Beijing hopes to achieve not just more business for its own companies, but also greater influence over the economic policies set in the power corridors of Brussels and Germany.

De strategie lijkt op die in Afrika, schrijft de Times, alleen probeert China nu eerst voet aan de grond te krijgen aan de rand van Europa. Lees verder »

Duitsland en Nederland hebben de afgelopen weken  de meeste aandacht gekregen in het  immigratiedebat in Europa – en nu ook Griekenland natuurlijk, dat de hulp van Brussel heeft ingeroepen omdat er zo veel migranten komen. Het is curieus dat zowel in Nederland als in Duitsland de instroom van nieuwe immigranten ter discussie staat op een moment dat het aantal immigranten dat een paspoort krijgt, al een aantal jaren aan het dalen is.

Dat blijkt uit de cijfers in een rapport van Eurostat, waarnaar ik verwees in een eerder blogje. Erik van Gameren van NRC-studio heeft op basis van die gegevens (tabel 1) bovenstaande grafiek gemaakt. Het gaat daarbij, voor alle duidelijkheid, om migranten die met succes een verzoek tot naturalisatie hebben ingediend.

(De grafiek is op 2 november iets aangepast. Titel en formaat zijn veranderd. De cijfers zijn vanzelfsprekend hetzelfde gebleven)

Griekenland gered, een aanval op Spanje en Portugal afgeslagen? De reacties op het Europese besluit om 750 miljard euro garanties af te geven voor een noodfonds om te voorkomen dat de eurozone uit elkaar valt, zitten vol scepsis. Een paar belangrijke vragen:

• Is de rust op de markten nu echt weergekeerd, zoals in ieder geval maandag leek?
• Is hiermee het ‘Duitse’ karakter van de eurozone in gevaar gekomen? Is dit niet een vrijbrief om het ook in de toekomst niet zo nauw te nemen met het Groei- en Stabiliteitspact?
• Is dit echt het begin van verdere financiële en monetaire integratie?
• Kunnen de landen die in problemen verkeren daar wel uit komen als ze binnen de eurozone blijven? Dan moet er immers zoveel worden bezuinigd dat er nauwelijks ruimte is om te groeien.
• Wat betekent dit voor de krachtsverhoudingen in Europa?

De Franse minister van Financiën Lagarde spreekt van een historisch keerpunt, en zeker geen paniekmaatregel. Dit zijn volgens haar de eerste stappen naar een nieuw Europees model.

C’est un tournant historique, c’est extrêmement clair. Ce n’est pas juste un dispositif concocté pour les exigences d’urgence. Nous avons voulu construire un système pour le long terme. Au fond, il y a une prise de conscience que nous sommes tous dans le même bateau et que nous essuyons les mêmes coups de tabac. Il y a une détermination à construire un nouvel édifice, à réinventer le modèle européen.

Grote woorden, misschien ook omdat president Sarkozy  de grote regisseur is geweest of zich in ieder geval die rol heeft aangemeten – zoals ook de Frankfurter Allgemeine Zeitung schrijft. In een bericht van Bloomberg zegt ook de Belgische econoom Paul de Grauw dat dit een belangrijke versterking is van de monetaire unie. Maar in datzelfde bericht zegt een topanalist van de Royal Bank of Scotland dat de euro hier verzwakt uitkomt. Ook wordt geconstateerd dat Alex Weber, gouverneur van de Duitse centrale bank, grote twijfels over het tweede element in de Europese reactie: het besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) om probleemschulden van landen op te kopen.

Het economenblog Baselinescenario schrijft dat nu de verleiding wel erg groot wordt voor landen om misbruik te maken van deze mogelijkheid. Lees verder »

Het probleem in de eurozone zijn niet eens zozeer de slechte berichten. Het probleem is dat er zo weinig goede berichten zijn. El Pais citeert deze uitspraak van een investeerder woensdag in een artikel om uit te leggen waarom Portugal en Spanje nu ook onder druk komen, na Griekenland.

Deze nerveuze sfeer voedt de vraagtekens en wakkert geruchten aan. Vanuit Duitsland kwam er ook weer nieuwe olie op het vuur. Bondskanselier Merkel pleitte voor een ‘ordelijk bankroet’ van landen als dat nodig zou zijn – is dat dan toch nodig voor Griekenland, was de vraag op de financiële markten. Minister van Financiën Schäuble zei dat in de eurozone een mechanisme moet komen voor herstructurering van schulden een eufemisme voor gedeeltelijke afschrijving –  gaat dat alsnog gebeuren dan?

Een ander onzeker element rondom de 110 miljard voor Griekenland: wat is eigenlijk de status van deze noodleningen? Wolfgang Münchau schrijft dat alles erop wijst dat het achtergestelde leningen zijn. Dat maakt het vrijwel zeker dat ze niet in hun geheel zullen worden terugbetaald. Lees verder »

Drie vragen overheersen in de commentaren op het akkoord over noodhulp voor Griekenland. Kan Griekenland het wel aan, zo’n draconisch bezuinigingsprogramma? Is het voldoende om de onrust op de financiële markten weg te nemen? En is dit überhaupt wel een verstandige oplossing?

Nergens valt een volmondig ‘ja’ te lezen op deze vragen. De Frankfurter Allgemeine Zeitung schrijft in een commentaar dat de Duitse parlementariërs, die later deze week over de noodleningen moeten stemmen, waarschijnlijk tandenknarsend akkoord zullen gaan omdat er grote twijfels bestaan. Griekenland moet heel diep snijden in zijn uitgaven en fors meer ophalen aan belastingen en accijns.  Is dit politiek en maatschappelijk allemaal wel haalbaar? Bovendien, schrijft de krant, het feit dat een klein en marginaal land als Griekenland zo’n enorme crisis kan veroorzaken, laat zien dat er veel strengere regels moeten komen ter handhaving van het Groei- en Stabiliteitspact. En veel landen wilden daar tot nu toe niet aan.

Toch is dat onontkoombaar, meent El Pais in zijn hoofdartikel.  Er is veel meer en betere coördinatie van en controle op het begrotingsbeleid nodig. De krant heeft verder kritiek op bondskanselier Merkel. Haar grillige optreden heeft ,,de geloofwaardigheid van het belangrijkste project van Europese integratie in gevaar gebracht en heeft haar leiderschap in Europa niet versterkt”. Voor een kanttekening daarbij zie de analyse (alleen voor abonnees) van NRC-correspondent Caroline de Gruyter, die laat zien hoe Duitsland de regie heeft gevoerd in de strenge voorwaarden die Griekenland zijn opgelegd.

Ook Economist-blogger Charlemagne is sceptisch. Lees verder »

Europa staat een mediterraan drama te wachten, nu de Griekse crisis zich uitbreidt naar andere Zuid-Europese landen, waarschuwt de Italiaanse krant La Repubblica. Business Week citeert economen die voorspellen dat er in dat geval 600 miljard euro nodig zal zijn om te voorkomen dat landen failliet gaan en schrijft dat de secretaris-generaal van de OESO de problemen rondom Griekenland en nu ook Portugal en Spanje vergelijkt met het levensgevaarlijke ebolavirus.

In een commentaar met harde kritiek op de aarzelende Duitse opstelling schrijft La Repubblica (originele tekst / vertaling) dat de toekomst van Europa op het spel staat.

Er hangt ons echter een ware catastrofe boven het hoofd. Griekse tragedie, Portugese fado, gevolgd door een mediterraan drama: Spanje en Italië staan reeds op de zwarte lijst van de speculanten. “PIGS” of geen “PIGS”, ditmaal gaat het om de derde en vierde economie van Euroland, van landen die als “too big to fail” ofwel “te groot om failliet te gaan” worden beschouwd, omdat ze “ too big to bail out” zijn, te groot om hulp te ontvangen. Het is echter duidelijk dat er, wanneer Madrid en Rome aan de beurt zijn, over een andere wereld en een ander Europa gesproken zal worden.

Langs dezelfde lijn schrijft de Frankfurter Allgemeine Zeitung dat de Europese Unie te ambitieus is geweest, te veel heeft gewild. Uitbreiding en verdieping blijken niet samen te gaan. Een draaideurunie, zoals nu soms in Duitsland lijkt te worden bepleit, is heel wat anders dan stapsgewijze integratie. Er is behoefte aan een denkpauze om na te denken wat we eigenlijk willen, schrijft de krant.

In de ogen van Daniel Cohn-Bendit heeft de Duitse elite eigenlijk al gekozen. Die  ,,begrijpt de noodzaak van solidariteit niet en denkt dat Duitsland alleen kan leven [...] Het ziet zichzelf tegenwoordig als een groot Zwitserland of een klein exporterend China.” Lees verder »

Hoe lang nog, Angela Merkel? Dat is de teneur van veel commentaren, ook in Duitsland, op de aarzelingen en het tijdrekken rondom noodleningen aan Griekenland. Bloomberg waarschuwt dat de crisis uit de hand dreigt te lopen en spreekt in een ander bericht van paniek. Eurointelligence zet als kop boven het dagelijkse persoverzicht: Massale aanval op Europa door speculanten. In dat overzicht ook een alinea dat Standard & Poor’s waarschuwt dat wie nu geld leent aan Griekenland, het risico loopt daarvan maar 30 tot 50 procent terug te zien.

De Duitse publieke opinie heeft nog steeds grote moeite met het idee van noodkredieten aan Griekenland. Bild liet een eigen verslaggever oude drachmes uitdelen in Athene (zie foto), met als boodschap: nemen jullie je eigen geld maar weer terug en verdwijn. Maar in veel Duitse commentaren wordt  Merkel verweten met vuur te spelen. Ik citeer er drie.

Der Spiegel International schrijft:

Both Greece’s calculation errors and the diva-like reluctance of the German government to help Athens are nothing more than an invitation to speculators to bet on the demise of the southern European country […] Early on — in other words, weeks ago — the EU should have explained credibly and clearly that it would take a shared common responsibility for an equal member of the common internal market. That would have included the readiness, under certain conditions and in an emergency, to guarantee payments to Greece. That declaration would have made speculation a lot more difficult, and it also could have prevented the associated dramatic collapse of the value of Greek bonds. It also would have increased the chances that Greece could rescue itself on its own. And that would have saved German taxpayers a lot of money. Credibility and clarity pay dividends.

Lees verder »

Woensdag was het op de dag af 43 jaar geleden dat Griekse kolonels de macht overnamen. Het is symbolisch dat op deze historische dag de gesprekken met het IMF en de EU zijn begonnen over een noodlening, schrijft een gezaghebbende Griekse commentator. Maar ook sommige Duitse economen suggereren een zwarte dag: EU en IMF slaan een pad in dat volgens hen nergens toe zal leiden.

Somber is het commentaar in de links-liberale krant To Vima van economisch commentator Antonis Karakousis.

Toentertijd deden de kolonels zich voor als de “redders van de natie” met tanks. Nu dragen ze de grijze kostuums van de universiteit van Chicago en komen ze om hun voorwaarden op te leggen en de soevereiniteit en de politieke autoriteit van Griekenland af te schaffen, en indirect ook die van het Griekse volk. [...]  Over een paar jaar zal de hele wereld zich deze dag herinneren als een dag van nationale rouw.

Even somber, maar dan van een andere kant bekeken, is de analyse van de Duitse econoom Joachim Starbatty. In een gesprek met de Frankfurter Allgemeine Zeitung bevestigt hij dat hij een noodlening voor Griekenland waaraan Duitsland meebetaalt, zal aanvechten bij het Constitutionele Hof in Karlsruhe. Hij bestrijdt dat noodleningen een teken van Europese solidariteit zijn:

Die Griechen werden in den Ruin geschickt, wenn man ihnen Kredite anvertraut, die sie nicht zurückzahlen können. [...] Irgendwann muss die Wahrheit auf den Tisch. Griechenland ist nicht mehr in der Lage, seine Schulden zurückzuzahlen. Wir können das jetzt mit einer Umschuldung machen – oder später, dann wird der Abschlag entsprechend größer. Das ist die harte ökonomische Wahrheit.

En de onrust loopt  verder op nu Eurostat donderdagmiddag het verwachte begrotingstekort over 2009 voor Griekenland met 0,7 procent naar boven heeft bijgesteld, naar 13,6 procent. Ook de staatsschuld, 115 procent van het bbp, is hoger dan was verwacht (zie tabel op pag. 5). Lees verder »

Terwijl de financiële markten wantrouwend blijven tegenover Griekenland, verhardt de toon in Brussel. Ook Nout Wellink, president van de Nederlandse bank, wil dat er afspraken komen om harder en effectiever op te treden als landen zich niet houden aan de regels van het Groei- en Stabiliteitspact.

Wellink heeft er geen probleem mee dat Europa Athene een rente onder de marktrente in rekening zou brengen als het tot een noodlening komt. In een gesprek met de Duitse krant Börsen Zeitung wijst Wellink erop dat IMF en de eurolanden hun eventuele steun zullen coördineren, en dat het IMF bij leningen duidelijk onder het marktniveau gaat zitten, om landen die beginnen aan een saneringsoperatie niet verder in de problemen te brengen. Wellink vindt wel dat Europa ervoor moet zorgen dat het effectiever kan optreden in een crisis.,,Het is frustrerend vast te stellen dat de Grieken de voorwaarden van het Verdrag van Maastricht over de overheidsuitgaven jarenlang hebben geschonden.’’

Dergelijke plannen worden nu in Brussel gemaakt. Eurocommissaris Olli Rehn waarschuwt dat de regionale steunfondsen, ieder jaar vijftig miljard euro, kunnen worden stopgezet als een land bij herhaling de afspraken in het Groei- en stabiliteitspact aan zijn laars lapt. El Pais ziet dat als een teken dat de haviken de overhand krijgen in Brussel. Lees verder »

Een vilein bijzinnetje in de Frankfurter Allgemeine Zeitung symboliseert de stemming in Duitsland nadat Europese ministers van Financiën zondag hebben besloten dit jaar 30 miljard euro beschikbaar te stellen voor  een noodfonds voor Griekenland, dat kan resulteren in een van de grootste financiële reddingsoperaties ooit. Het is een fictie dat het geen subsidie is, schrijft de Frankfurter, en dat de Duitse regering hetzelfde zegt als andere politici in Europa maakt de zaak er niet beter op.

Der Spiegel vindt dat de strategie van bondskanselier Merkel heeft gefaald. Ze is niet meer geloofwaardig als Madame Non, schrijft het blad (hier in het Engels). Voorgerekend wordt dat Duitsland het leeuwendeel zal betalen: 8,4 miljard euro als het tot een Europese lening komt van 30 miljard.

Ook Die Zeit is negatief. Het blad constateert op zijn website dat de bepaling dat Europese hulp alleen als laatste redmiddel door Griekenland ingeroepen mag worden, lijkt te zijn verdwenen. Met kennelijk instemming worden analisten geciteerd die voorspellen dat, als Griekenland makkelijk een beroep doet op het noodfonds, van het Groei- en Stabiliteits pact weinig meer overblijft.

Wolfgang Münchau, columnist van de Financial Times, komt met een tegendraadse analyse. Hij gaat ervan uit dat Griekenland een beroep zal moeten doen op het noodfonds. Dat daarbij rond de vijf procent rente zal worden betaald op lening, komt in feite neer op geldoverdracht van Athene naar Berlijn, schrijft hij. En op de langere termijn zal Griekenland het niet kunnen redden: Lees verder »