Het is al vaak vastgesteld dat het nieuwe kabinet waarschijnlijk in botsing zal komen met Brussel (bijvoorbeeld hier of hier). De plannen van Rutte-Verhagen-Wilders om de immigratieregels aan te scherpen, zijn op onderdelen in strijd met Europese regels. Er is nog een conflict in aantocht. Eurocommissaris John Dalli wil op korte termijn in heel de Europese Unie naar een volledig rookverbod in alle publieke ruimtes en op alle werkplekken, zei hij tegen de Duitse krant Die Welt. Aan uitzonderingen voor bijvoorbeeld kleine kroegen wil hij niet. Economische overwegingen kunnen niet belangrijker zijn dan de gezondheid van mensen.

Dat plan staat haaks op het regeerakkoord. Daarin staat:

Het huidige rookverbod wordt versoepeld. Het rookverbod werkt in de meeste horecagelegenheden goed. De horeca is voor het overgrote deel rookvrij geworden. Maar in veel kleine cafés, waar geen personeel in dienst is, is geen behoefte aan een rookverbod. Het kabinet is voornemens om horeca met minder dan 70 m2 bedrijfsruimte naar Duits voorbeeld vrij te stellen van het rookverbod.

De kans is groot dat Nederland niet als enige bezwaar zal maken tegen nieuwe antirookwetten uit Brussel. In een aantal Europese landen is het in de praktijk nog goed mogelijk om in bepaalde publieke ruimte te roken, vooral in de horeca. Inmiddels is een publieke consultatie begonnen over de plannen voor een nieuwe tabaksrichtlijn. Volgens de Europese Commissie overlijden in de EU ongeveer 650.000 mensen voortijdig door tabak.

Het is een populair thema aan het worden, de tanende invloed van Europa in de wereld. Volgens twee Franse bijdragen aan dit debat wordt er te veel gekeken naar economische factoren: de productie die wegtrekt uit Europa, de BRIC-landen die opkomen als economische grootmachten. Een veel groter probleem, zeggen de socioloog Alain Touraine en de schrijver/filosoof Alexandre Lacroix, is het gebrek aan een samenhangende visie op de moderne samenleving.

Touraine schreef in een artikel in La Repubblica (oorspronkelijke tekst in Italiaans /commentariërende Nederlandse weergave) dat Europa drie crises doormaakt: een financiële (banken), een economisch-monetaire (begrotingstekorten, werkloosheid, tegenvallende groei) en een politieke. De laatste, door hem samengevat als de afwezigheid van een beschavingsproject, is de ernstige. In de tweede helft van de vorige eeuw was de verzorgingsstaat een leidraad. Nu is er behoefte aan een nieuw perspectief. Maar dat ontbreekt. Lees verder »

In het debat over immigratie dat in veel Europese landen woedt, worden de Europese Commissie en de Europese regelgeving steeds belangrijker, constateert Hugo Brady, onderzoeker van het Centre for European Reform in Londen. Een illustratie daarvan is de juridische procedure tegen Frankrijk wegens de uitzetting van Roma waartoe Brussel woensdag heeft besloten, al constateert Parijs tevreden dat de beschuldiging van discriminatie voorlopig van tafel is.

Op het eerste gezicht is de rol van de EU marginaal, schrijft Brady in een kort opiniërend artikel. Zij heeft niet veel te zeggen over hoeveel immigranten en vluchtelingen een land toelaat en hoe die worden opgevangen. Maar in 2004 is de rol van Brussel, met de uitbreiding van de EU en de regels voor het vrije verkeer van personen, groter geworden. Dat zal helemaal duidelijk worden als de overgangsbepalingen voor inwoners van de nieuwe lidstaten voorbij zijn. In Duitsland en Oostenrijk lopen die volgend jaar af, en in Polen maakt men zich zorgen dat duizenden ingenieurs, verpleegkundigen en bouwvakkers wegtrekken. Alle EU-lidstaten moeten met ingang van 2014 inwoners uit Roemenië en Bulgarije, die in 2007 bij de EU kwamen, vrijelijk toelaten. Lees verder »

Wat er precies wordt gezegd als regeringsleiders met elkaar praten, blijft vaak onduidelijk. Maar Le Monde heeft een aantal mensen ingezet voor een reconstructie hoe president Sarkozy en José Manuel Barroso elkaar op de lunch vorige week in de haren vlogen naar aanleiding van het Franse Roma-beleid. En hoe premier Berlusconi, wiens regering het harde Franse beleid steunt,  riep dat alle eurocommissarissen hun mond moesten houden.

Eurocommissaris Reding had de Franse uitzetting van Roma fel aangevallen en verwezen naar de Tweede Wereldoorlog. Sarkozy las op de lunch nog eens de omstreden woorden uit de verklaring van Reding voor. Walgelijk. Schande.

Sarkozy: ,,Dat zijn woorden die ik niet accepteer. [...] Het is een schandaal.”

Barroso: ,,Zij heeft zelf de interpretatie van haar woorden betreurd.”

Sarkozy: ,,De interpretatie? Daarvoor hoeft ze zich niet te verontschuldigen. Het gaat om wat ze heeft gezegd.” Lees verder »

Een van de meest geciteerde uitspraken in de ruzie tussen Parijs en Brussel over de Roma is: ,,Zo praat je niet tegen een groot land.” Pierre Lellouche, staatssecretaris voor Europese Zaken, zei hij. President Sarkozy straalde het uit. Eurocommissaris Reding houdt voet bij stuk en proeft seksisme in de Franse kritiek op haar.

Volgens Christian Lequesne, een Franse politicoloog die zich veel heeft beziggehouden met Europa en immigratie, laat de Franse opstelling zien hoe Sarkozy tegen Europa aankijkt. In Le Monde schrijft hij dat de Europese Unie in de ogen van Sarkozy niets meer is dan een intergouvernementele organisatie waarin de grote landen de dienst uitmaken en zich niets hoeven aan te trekken van de Europese instituties. Daarin zitten toch alleen maar onverantwoordelijke technocraten.

Lenesque werkt dat kort uit.

• Voor Sarkozy is de EU vooral een overlegorgaan tussen een paar soevereine grote landen. Kleine landen hebben zich maar te schikken. Lees verder »

Een paar jaar geleden voorspelde de Amerikaanse politicoloog Charles Kupchan dat de macht van de VS geleidelijk zou verminderen – en dat Europa machtiger en invloedrijker zou worden. In een artikel in de Washington Post komt hij terug op het tweede deel van die stelling. Europa, zegt Kupchan, is een langzame dood aan het sterven.

Onder invloed van de economische crisis en het onbehagen over negatieve effecten van massamigratie kruipen landen weer in hun nationalistische schulp, schrijft Kupchan. Een oudere generatie realiseert zich dat de Europese Unie een uniek project was. Jongeren vragen zich eerder af: wat heb ik er eigenlijk aan en kost het me niet te veel?

If these trends continue, they could compromise one of the most significant and unlikely accomplishments of the 20th century: an integrated Europe, at peace with itself, seeking to project power as a cohesive whole. The result would be individual nations consigned to geopolitical irrelevance.

Kupchan ziet vrijwel alleen maar negatieve ontwikkelingen. Duitsland dat meer in zichzelf gekeerd raakt. Bij het open-marktdenken van de Europese Commissie worden door de financiële en economische crisis steeds meer vragen gesteld. Een op het oog belangrijke vernieuwing die Europa meer daadkracht en effectiviteit moet geven, het Verdrag van Lissabon, wordt ontkracht door twee vrije kleurloze politici op sleutelposten te benoemen. Oost-Europese nieuwkomers, blij van het Sovjet-juk bevrijd te zijn, voelen er weinig voor om hun nieuwe soevereiniteit op te geven.

Het beste wat Europa nu kan doen, schrijft Kupchan, is overleven en hopen dat er nieuwe leiders komen die het hele idee van een verenigd Europa nieuw leven kunnen inblazen. Maar daarbij stelt hij niet de vraag of de burgers van Europa dat wel willen. Is geopolitieke irrelevantie de prijs die Europeanen willen betalen in ruil voor het gevoel baas in eigen huis te zijn? Of zit het dilemma anders in elkaar?

Het wordt tijd voor een open gesprek met Turkije, schrijft Gideon Rachman, buitenlandblogger van de Financial Times.

Het land is te belangrijk voor het Westen om de relatie verder te laten verslechteren. Brussel kan Ankara niet langer aan het lijntje houden. Maar tegelijkertijd is het aan de Europese kiezers niet te verkopen dat 76 miljoen Turken overal in de Europese Unie zouden kunnen komen wonen en werken.

Duitsland en Frankrijk schermen nu met het aanbod van een speciaal partnerschap, terwijl de nieuwe Britse premier Cameron in Ankara juist  zijn steun uitsprak voor toetreding.  Rachman komt met een compromisvoorstel: beperk voor Turken de Europese afspraken over het vrije verkeer van personen, om een massamigratie naar andere EU-lidstaten te voorkomen. Op deze basis zou de EU serieus verder kunnen onderhandelen over een mogelijk EU-lidmaatschap, in plaats van steeds maar om de hete brij heen te draaien.

Het zou best kunnen dat Turken zo’n voorstel verwerpen als oneerlijk en zelfs racistisch. Lees verder »

In het buitenland lijkt het prestige van bondskanselier Merkel te zijn versterkt door de recordgroei die Duitsland eerder deze maand meldde. Frankrijk is in ieder geval geschrokken van het verschil tussen de 2,2 procent groei in Duitsland en de 0,6 procent in eigen land. Le Monde waarschuwt dat Parijs ingrijpende hervormingen moet doorvoeren wil Frankrijk het vertrouwen op de financiële markten behouden. De Financial Times schrijft in een hoofdartikel dat de Fransen zich geen complex moeten laten aanpraten en dat de Duitse economie een sterkere dip heeft gehad dan de Franse. Maar ondanks deze en andere kanttekeningen bij de Duitse cijfers staat Merkel sterk.

De Amerikaanse politieke analyst Steven Hill ziet haar in een uitgebreide lofrede zelfs als de beste zittende wereldleider.

The shrewd Frau Merkel, with her personable, down to earth demeanour, has displayed steady, effective leadership in five critical areas: the economic crisis, social policy, global warming, foreign policy and, perhaps most importantly, in refashioning capitalism in the face of its near collapse. Lees verder »

Miljoenen inwoners van landen buiten de Europese Unie krijgen recht op een Europees paspoort doordat lidstaten als Roemenië, Bulgarije, Hongarije en Spanje de mogelijkheden hebben verruimd om een paspoort te krijgen. Het gaat onder andere om Turken, Moldaviërs, Serven, Oekraïeners, en Latijns Amerikanen.

Het Franse dagblad Le Figaro heeft de maatregelen op een rij gezet (Franse tekst / Nederlandse vertaling). Hongarije heeft de mogelijkheden verruimd voor mensen met  Hongaarse voorouders in Servië, Slowakije en Oekraïne om een Hongaars (en dus Europees) paspoort te krijgen. Roemenië heeft de Roemeense nationaliteit aangeboden aan duizenden Moldaviërs (zie ook dit verhaal in Der Spiegel). Ook Bulgarije heeft het voor de ongeveer 2,5 mensen van Bulgaarse afkomst die in het buitenland wonen, makkelijker gemaakt de Bulgaarse nationaliteit te krijgen.

In Spanje maakt een nieuwe wet het mogelijk voor mensen die onder het regime van Franco zijn verbannen, om de Spaanse nationaliteit aan te vragen. Le Figaro schrijft dat dit jaar al 225.000 aanvragen zijn gedaan, voor het overgrote deel door mensen uit Latijns Amerika.

Wat hebben we eigenlijk aan de Europese Unie? Dat is de vraag die Charlemagne, de blognaam van de Brusselse correspondent van The Economist, zich stelt in zijn afscheidsstuk. Als hij naar het grotere plaatje kijkt, is van de bekende Britse scepsis weinig te merken.

On balance it [de Europese Unie, ML]  has swept away barriers to internal trade and the free movement of people. It has modernised poor regions. It has anchored southern and eastern Europe in the free world: an historic achievement.

Het probleem van Europa is vaak niet een van de werkelijkheid losgezongen bureaucratie in Brussel, schrijft hij, maar het cynisme en egoïsme van landen. Maar op twee punten heeft Charlemagne vernietigende kritiek. Veel mensen in Brussel hebben de neiging om kritische kanttekeningen af te doen als dom nationalisme. En het Europees Parlement is in zijn ogen één grote mislukking. Lees verder »