Het internet zoals we dat de afgelopen twintig jaar hebben zien groeien, een open platform met ruimte voor iedereen met een goed idee, een soort democratie in cyberspace, is aan het verdwijnen. Dit is een fundamentele verandering die nog maar weinig mensen in de gaten hebben. De gevolgen zijn enorm. Grote bedrijven en nationale overheden krijgen steeds meer macht over wat we zien en doen.

Het net is een een deel van zijn openheid en universaliteit aan het verliezen, schrijft The Economist in een commentaar. Het Britse blad wijst erop dat het internet een soort vrijhandelspact was geworden waar bijna iedereen van profiteerde. Steeds meer mensen en bedrijven sloten zich hierbij aan. De standaards werden universeel. Grenzen tussen bestaande netwerken verdwenen – het is nog maar vijftien jaar geleden dat er hoge virtuele hekken stonden rondom de netwerken van AOL en Compuserve.

Nu worden er opnieuw grenzen gesteld aan de universaliteit van internet. In een helder achtergrondartikel schrijft The Economist dat er op drie fronten een contrarevolutie aan de gang is.

Voor de belangrijkste beperkingen kiezen we zelf, eigenlijk zonder dat we het goed in de gaten hebben. Denk aan de apps voor de producten van Apple. Facebook met zijn interne berichten-systeem.  Gesloten VPN-verbindingen met bedrijven. World of Warcraft en andere online-spellen. Skype-gesprekken. Allemaal gebruiken ze het internet als een netwerk voor data-overdracht. Maar het zijn allemaal gesloten netwerken.

Chris Anderson, de hoofdredacteur van het online-magazine Wired, heeft hierover vorige maand een prikkelend artikel geschreven. We willen kleinere electronica met gespecialiseerde applicaties, en die werken beter met aparte software en gesloten systemen dan in een universele browser. Het internet is niet in gevaar, schrijft hij. Het world wide web wel.

And the shift is only accelerating. Within five years, Morgan Stanley projects, the number of users accessing the Net from mobile devices will surpass the number who access it from PCs. Because the screens are smaller, such mobile traffic tends to be driven by specialty software, mostly apps, designed for a single purpose. For the sake of the optimized experience on mobile devices, users forgo the general-purpose browser. They use the Net, but not the Web. Fast beats flexible.

This was all inevitable. It is the cycle of capitalism. The story of industrial revolutions, after all, is a story of battles over control. A technology is invented, it spreads, a thousand flowers bloom, and then someone finds a way to own it, locking out others. It happens every time.

Dit is een logisch proces in een kapitalistische samenleving als een technologie volwassen wordt, schrijft Anderson. Iets vergelijkbaar is gebeurd bij de spoorwegen, de telefoon en de elektriciteit. Binnen wat eens een open systeem was, ontstaan monopolies.

Openness is a wonderful thing in the nonmonetary economy of peer production. But eventually our tolerance for the delirious chaos of infinite competition finds its limits. Much as we love freedom and choice, we also love things that just work, reliably and seamlessly. And if we have to pay for what we love, well, that increasingly seems OK.

Zijn stelling heeft veel debat losgemaakt. Zie bijvoorbeeld deze reacties op Wired, en de links bij het blog hierover van nrc.next. The Economist verwijst naar Anderson, maar constateert dat ook op twee andere fronten staat de reikwijdte van internet onder druk staat, van de kant van regeringen en grote bedrijven en van providers. China heeft een elektronische firewall gebouwd. Australië wil een filter gaan inbouwen (tegen kinderporno, maar toch). De Iraanse regering blokkeert een hele reeks sites, en wie een IP-adres in Iran heeft (een nummer dat aangeeft waar je computer staat), kan niet op alle Amerikaanse sites. Het OpenNet Initiative rekent voor dat een dertigtal landen de toegang tot internet beperkt.

Ook bedrijven beperken de universaliteit. De muziekwebsite Spotify is niet te benaderen vanuit de VS, en voor de videosite Hulu moet je een Amerikaans IP-adres hebben. Amerikanen die op reis in Europa een nieuw elektronisch boek voor hun Kindle-e-reader willen kopen bij Amazon, kunnen dat niet.

In de VS, en mogelijk ook in andere landen waar broadband nog niet zo veel voorkomt, dreigt nog een andere ontwikkeling. Providers komen in de verleiding om bepaalde sites betere voorzieningen te bieden dan andere. Dat kan betekenen dat een rechtse nieuwssite veel sneller laadt in je browser dan een links blog – of andersom.

Het lijken technische veranderingen. Misschien leiden ze soms tot betere voorzieningen, eenvoudiger technologie. Maar ze zullen onvermijdelijk het karakter van internet als een open platform waar ruimte is voor alles en iedereen aantasten.

Dit verhaal is geplaatst op donderdag 9 september 2010 om 13:23 uur.