De Franse president Sarkozy geniet van zijn voortrekkersrol in het zoeken naar een oplossing voor de kredietcrisis. Maar de feestelijke stemming in Brussel (‘Europa leidt’) is misplaatst, schrijft Financial Times columnist Gideon Rachman.

De Europese Unie ,,has dealt with this crisis partly by ignoring some of its own most cherished principles [...] the state-aid laws that are meant to prevent EU governments from subsidising national companies, and the budget-discipline rules that are meant to stop national governments debasing the common currency by running unsustainable fiscal deficits.”

Er is vaak gedacht dat een crisis als deze zou leiden tot verdere Europese integratie, aldus Rachman. Maar het is eerder een stap terug. In zijn ogen willen Frankrijk en Italië de weg weer vrijmaken voor royale staatssteun aan bedrijven.

De Franse president Sarkozy is voor een half jaar voorzitter van de Europese Raad, maar hij heeft de smaak te pakken.

Hij wil ook voorzitter blijven van de groep van eurolanden – waartoe Tsjechië en Zweden, die in 2009 de Europese Unie zullen leiden, niet behoren. Maar, zo vraagt Le Monde zich af in een commentaar, is hij daar geschikt voor?

Hij heeft de neiging voortdurend met nieuwe voorstellen te komen: ,,Proposer, proposer, il en restera toujours quelque chose…” In een crisissituatie werkt dat, zo hebben we kunnen merken. Maar als het stof is neergedwarreld is het vertrouwde recept van overleg en compromissen zoeken waarschijnlijk beter. ,,Le calme revenu, la bonne vieille recette qui a fait l’Europe pourrait toutefois s’avérer la meilleure. Elle s’appelle modération et compromis.”

Amerikaanse commentatoren hebben Europa vaak afgedaan als een weinig innovatief, meer een plaats om lekker te eten en op vakantie te gaan dan om de dynamiek van de moderne tijd te ervaren. Als je kijkt naar de reactie op de kredietcrisis, zie je dat Europa het beter doet dan de VS, schrijft de New York Times in een analyse van wat er de afgelopen weken is gebeurd. 

Met instemming wordt de Amerikaanse econoom Fred Bergsten geciteerd: “When it came to crisis-response mode, the Europeans, especially the British, did take the lead and the U.S. changed course.” Het Europese plan om direct in de banksector in te grijpen was beter, preciezer, en is daarom terecht overgenomen door de VS.

Maar dit betekent niet dat een Europees economisch model, als dat al zou bestaan,  superieur is. De werkloosheid blijft hoog, innovatie blijft een probleem, en het is nog een open vraag wie beter is toegerust om de komende recessie het hoofd te bieden.

Op de Europese top vorige week liet de Italiaanse premier Silvio Berlusconi blijken dat het milieu voor hem nu even ondergeschikt is aan de problemen rondom de kredietcrisis. Hij wilde meer studie over de kosten van beperking van de CO2 uitstoot en suggereerde dat de Italiaanse industrie die kosten moeilijk kan dragen op dit moment. Het Franse dagblad Le Monde heeft een aantal deskundigen gevraagd naar de mogelijke effecten van de kredietcrisis. Minder groei betekent toch ook minder vervuiling? Dat betekent alleen maar dat de problemen tijdelijk afvlakken, meer niet, zo luidt de consensus. Volgens Nicholas Stern, auteur van het gezaghebbende Stern-rapport in opdracht van de Britse regering, laat de kredietcrisis juist zien wat er gebeurt als je serieuze bedreigingen te lang onderschat. ,,En als men niet doet zullen de gevolgen van klimaatverandering veel groter zijn dan de huidige crisis.”

De Europese landen zijn ieder voor zich simpelweg te klein om de combinatie van een financiële crisis en een recessie het hoofd te bieden, schrijft Joshka Fischer in zijn column in Die Zeit. De euro en de Europese centrale bank functioneren wel goed, maar wat ontbreekt is de politieke dimensie. Daarom pleit Fischer voor een “Wirtschaftsregierung” op Europees niveau: een instantie die ervoor zorgt dat het macro-economische en het fiscale beleid van de Europese landen op elkaar is afgestemd. Duitsland heeft zich in het verleden terecht verzet tegen Franse voorstellen in die richting, aldus Fischer, omdat die vooral bedoeld waren om de afspraken in het stabiliteitspact te doorbreken. Maar nu moet Angela Merkel ,,leren van haar fouten in de afgelopen weken” en het voortouw nemen bij het zoeken naar een Europa-brede reactie op ,,de diepe en lange crisis” die ons te wachten staat.

Twee interessante artikelen zijn verschenen in de Herald Tribune over de impact van de kredietcrisis op landen in Azië. Philip Bowring wijst erop dat, in de ogen van de meeste landen, een ,,economically crippled United States is good for almost no one, not even a China that would like to supplant it in influence in Asia. For all its recent success and demonstrations of power, its Olympics and space triumphs, China remains a developing country that has little technology of its own, limited capacity to lead, and is often viewed as having long-term ambitions to restore the hegemony that it once exercised over its neighbors.”

Die landen zetten daarom vraagtekens bij de gedachte dat de Amerikaanse hegemonie op zijn einde loopt. In een tweede artikel schrijft hij dat China, Taiwan en Singapore wel genoeg financiële reserves hebben, maar dat andere landen zich zorgen maken over de vraag of de kredietstromen in hun land niet opdroogt.

De meest pressende vraag is ,,whether the blanket guarantees offered to Western banks by their governments will set off a drain of capital as money moves from banks in other regions still operating under free-market principles that will have to compete with the now-partly-socialized systems of the West [...]Asia will need to see agreements between central banks on currency swaps to defend its currencies.”

Het is goed voor de economie van landen zonder olie als de prijs van ruwe olie daalt – tenminste, op de korte termijn, zeker in een recessie. Maar op langere termijn? Goedkope olie betekent dat de stimulans om andere, milieuvriendelijkere energiebronnen te zoeken, weer kleiner wordt.

In een goed overzichtsartikel in New York Times Magazine wordt gedetailleerd ingegaan op de voors en tegens van goedkope olie – en op de vraag waardoor de olieprijs nu eigenlijk bepaald wordt, door vraag en aanbod of door handelaren. De les uit het verleden: ,,Low prices were good news for consumers but a mixed blessing for society.”

Zie ook het NRC Handelsblad nieuwsthema olie.

Het zal toeval zijn, maar op het moment dat de Britse premier Gordon Brown een leidende rol speelt in het zoeken naar een oplossing voor de kredietcrisis op Europees niveau, publiceert Chatham House, het Britse instituut voor internationale zaken, een rapport waarin wordt gepleit voor een veel actievere rol van het Verenigd Koninkrijk in de Europese Unie. De Britten moeten hun euroskepsis laten varen, is de conclusie. Om de uitdagingen van de 21ste eeuw het hoofd te bieden moet Londen nauwer samenwerken met de landen op het Europese vasteland – het idee dat het land een speciale verhouding heeft met de Verenigde Staten is na het einde van de Koude Oorlog minder relevant. Terrorisme, financieel-economisch bestel en energiebeleid vragen ook om intensere deelname aan de Europese Unie.

De kredietcrisis teistert banken en beurzen in een groot deel van de wereld, maar Afrika groeit door. Lang leek het erop dat de economische groei van het continent geremd werd doordat de aansluiting op de internationale geldmarkt zo beroerd was, aldus een artikel in Die Zeit.  Nu lijkt dat juist een voordeel.

In Zuid-Afrika en Nigeria bijvoorbeeld mogen banken slechts een klein deel van hun kapitaal buiten het Afrikaanse continent beleggen, tot ergernis van pleitbezorgers van de vrije markt. Maar zie:  ,,So kamen sie gar nicht in die Versuchung, am amerikanischen Immobilienmarkt gefährliche Wetten einzugehen.” Lees verder »

Ieder jaar presenteert het World Economic Forum een ranglijst van hoe concurrerend landen zijn. Hierbij is gebruik gemaakt van twaalf criteria, met veel nadruk op goed bestuur, stabiliteit, opleiding, en open handel. De top tien is als volgt: VS, Zwitserland, Denemarken, Zweden, Singapore, Finland, Duitsland, Nederland, Japan en Canada. Vanaf de website die aan het rapport is gewijd zijn op verschillende manieren vergelijkingen te maken tussen landen. Op basis van deze lijst is de VS nog steeds de toonaangevende economische grootmacht. Maar de vraag is in hoeverre er iets aan deze lijst zal veranderen door de kredietcrisis. Zie hiervoor bijvoorbeeld de discussie op de website van de Council of Foreign Relations.