China, VS en het nieuwe stratego
De Chinese defensie stelt nog niet veel voor, maar China is druk bezig daar iets aan te doen, schrijft Ben Knapen in zijn column in NRC Handelsblad. Grote vraag is: wat is China van plan, met zijn nieuwe bewapening? ,,En minstens zo belangrijk is de vraag hoe de Verenigde Staten reageren op ‘deze groeiende bedreiging van het mondiale en regionale evenwicht’ (in de woorden van het Pentagon). Zoekt Washington het in een moderne variant van de containment, de indamming, waarmee de Sovjet-Unie in de vorige eeuw in toom gehouden moest worden?
China, Amerika en het nieuwe stratego
door Ben Knapen
Praten in termen van machtsevenwicht is geen mode meer. Zeker niet in Europa en al helemaal niet in Nederland. Maar dat niet alleen: internationale betrekkingen zijn veel te ingewikkeld geworden voor een overzichtelijk spelletje stratego. Gepraat over ‘Parijs wil zus’ en ‘Londen wil zo’ is eigenlijk ouderwets, uit een tijd dat de politieke hoofdsteden van een land synoniem waren met het maken van buitenlands beleid. Deskundigen spreken nu liever over de vele zogeheten transnationale actoren, zoals terrorisme, bedrijfsleven, milieuorganisaties, mededingingsjuristen, publieke opinies, het Internationaal Strafhof, Amnesty, enzovoorts. Allemaal spelers in een web van grensover-schrijdende contacten, afhankelijkheden en tegenstellingen.
Hier in Azië is dat niet zo. Hier zijn staten nog veel meer echte staten en als Amerika deze kant opkijkt, kan het de Kissingers weer van stal halen om het stratego van de machtsbalans te actualiseren en te verfijnen. Wat wil China? Wat doet Japan? Wat India? En wat kan Amerika doen? Het is Verweggistan voor Europa, maar het zijn de vragen van de nieuwe eeuw.
Op de recente Shangri La-dialoog in Singapore – een soort tegenhanger van de Wehrkundetagung in München – werden actuele inzichten en meningsverschillen gedeeld.
Twijfels of China de nieuwe macht wordt, zijn er niet zoveel meer, maar des te meer over de vraag wat China met zijn macht gaat doen. Het Pentagon was er in zijn laatste Defense Review nog wat vaag over: „China heeft het grootste potentieel om militair met Amerika te wedijveren en verstorende militaire technologie in te voeren”. Maar minister Rumsfeld was op het seminar een stuk duidelijker en had het over „destabiliserend gedrag” en over het Chinese mysterie om twee tot drie keer zoveel in defensie te investeren dan Beijing officieel vermeldt.
Nog altijd stelt de Chinese defensie niet zoveel voor. Het aantal nucleaire wapens is minder dan tien procent van wat alleen al de Amerikanen hebben. De bommenwerpers zijn verouderd en er is één enkele onderzeeër operationeel die lange-afstandsraketten kan afvuren. Maar China is wel druk doende om hier wat aan te doen en Amerika zonodig nucleair te kunnen treffen.
Japan zoekt zijn veiligheid vooralsnog bij de Verenigde Staten en doet actief mee in het Amerikaanse onderzoeksprogramma voor een nucleair afweerschild. Maar Japan wordt ook algemeen in staat geacht in korte tijd een eigen nucleaire defensie op te zetten, wanneer het gevoel van onveiligheid er toeneemt. En ook India bouwt ondanks de verbeterde relaties met China zoveel raketten dat het over niet al te lange tijd geheel China kan bestrijken.
Maar de overheersende vraag hier was wat juist China met al die wapens gaat doen. Is het alleen maar een investering „die past bij onze internationale status”, zoals een Chinese defensiepublicatie onlangs wat abstract aangaf? Is het om greep te krijgen op olietoevoer op zee? Of om Taiwan nog eens op een onbewaakt ogenblik ongestraft met het vasteland te herenigen? Het zijn vragen die een beetje doen denken aan de ouderwetse kremlinologie – het speculeren naar plannen, opties en stemmingen in de oude Sovjet-Unie, waar niemand precies wist wat er achter de muren van het Kremlin werd gedacht.
Maar minstens zo belangrijk is de vraag hoe de Verenigde Staten op „deze groeiende bedreiging van het mondiale en regionale evenwicht” – aldus het Pentagon – reageren. Als de Verenigde Staten de klassieke reflex volgen van suprematie, dan noopt dat op een zeker moment tot een moderne variant van de containment, de indamming. Zeker als de spanningen tussen China en Japan toenemen en Amerika zich als de klassieke beschermer van Japan beschouwt, kan dit sluipenderwijs gebeuren. Zuid-Korea schuift dan als vanzelf op grond van ligging en historie binnen de Chinese invloedssfeer, aldus James Stapleton Roy, vroeger Amerikaans ambassadeur in China en nu onder meer partner bij Kissinger Associates.
Bij zo’n scenario zal niemand zich uiteindelijk veiliger voelen en de internationale economie zal het al helemaal niet ten goede komen. Het alternatief is dat Amerika een evenwicht accepteert en zich inspant om goed en verantwoord Chinees gedrag maximaal te stimuleren. In Washington doet deze benadering de ronde onder de aanduiding stakeholder-concept: China verleiden om medespeler te worden in plaats van tegenstander en concurrent om de macht.
Diverse denktanks in Washington zijn al druk doende om dit concept handen en voeten te geven als beleidslijn voor een volgend presidentschap. Dit stakeholder-concept gaat ervan uit dat je China nu niet moet vergelijken met de Sovjet-Unie van de late jaren veertig van de vorige eeuw. Er is in China geen radicale anti-Amerikaanse of antiwesterse ideologie en dus is er ook geen reden om het land zoals destijds de Sovjet-Unie ‘in te dammen’. In plaats daarvan moet China het instrumentarium worden aangereikt om een verantwoorde, gelijkwaardige rol te spelen in een nieuwe wereldorde, het moet een belanghebbende – stakeholder – worden.
Het is gemakkelijker gezegd dan gedaan en de huidige Amerikaanse regering weet het niet zo goed en is intern ook verdeeld. De onlangs vertrokken Amerikaanse onderminister van Buitenlandse zaken, Bob Zoellick, had het over de constructieve vooruitzichten van dit stakeholder-concept. Maar hij voegde er eerlijkheidshalve aan toe dat „vele landen hopen op een Vreedzame Opkomst van China, maar dat geen enkel land zijn toekomst erop wil vergokken”. En Rumsfeld suggereerde in het Shangri La-debat zelfs dat de rest van de wereld minder gretig in China zal investeren, als het zo geheimzinnig over zijn defensie blijft doen.
Raakt dit alles Europa nog? Ongetwijfeld. Maar Europa bestaat niet als politieke factor, het is afkerig van een hoofdstad – je kunt Europa, zoals Kissinger placht te zeggen, „niet bellen”. Het is dus hooguit een toeschouwer die de gevolgen zal merken en niet kan beïnvloeden.
Abonneer je 
donderdag 27 juli 2006, 10:25 uur
“[Europa] is dus hooguit een toeschouwer die de gevolgen zal merken en niet kan beïnvloeden.”
is een te gemakkelijke conclusie. Het enkele feit dat Europa geen eenduidig gezamenlijk buitenland beleid voert door de verschillende belangen van de grootste landen in Europa (vaak verankerd in historische perspectieven enerzijds en belangen van multinationals anderzijds), neemt niet weg dat Europa politieke middelen ter beschikking heeft.
Daarnaast kun je je afvragen of al die investeringen ook door Europese bedrijven al niet per definitie politieke middelen zijn. Misschien niet van het kaliber “nucleair arsenaal” maar toch zeker zeer krachtig. Van een nucleaire langeafstandsraket koop je als burger niets, van maandelijks inkomen door een baan bij bedrijf X of Y wel, niet?
vrijdag 28 juli 2006, 07:36 uur
Een interessant aspect van het vermoorden door Israel van vier VN waarnemers in Libanon is dat China heeft verklaard dat deze moord uiteraard van invloed zal zijn op de komende discussie over de Iraanse ontwikkeling van kernenergie.
Nu is het natuurlijk gevaarlijk te veel planning te zien in laatste Midden Oosten conflict, het conflict wat nu gaande is, maar tot nog toe doet de semitische anti VSIsrael coalitie het uitstekend.
Zijdelings lijkt bevestigd te worden dat asjkenazi joden geen semieten zijn.
zaterdag 29 juli 2006, 13:46 uur
Een byzonder interessant onderwerp waarvan ik blij ben dat ik het heb kunnen lezen. Ik hoop op meer van deze beschouwingen . Een enorm belangrijke factor waarover veel wordt gespeculeerd is hoe de machtsverschuivingen zullen worden beinvloed door het wegvloeien van werk , banen en uiteindelijk nationaal inkomen. Krijgsmacht en nucleaire mogelijkheden zijn een belangrijk drukmiddel, maar economische onrust heeft in het verleden veel omwentelingen teweeg gebracht en oorlogen ingeleid.
dinsdag 1 augustus 2006, 17:26 uur
We zijn het er allen mee eens dat op dit moment de VS nog steeds de belangrijkste spelverdeler is in de wereld. Net als een spel stratego heeft de speler met het meest startpionnetjes het spel reeds gewonnen. De denkttanken van Washington zijn immers niet afwachtend als het op een nieuwe wereldorde aankomt. Zo zijn er reeds 45 nucliaire afweersystemen in india japan en de grote oceaan waarvan wij weet hebben ( wij: reporters van escarta-agricca) , is er een nuciaire herbewapening van europa(+ Turkije) aan de gang en is het wapenschild reeds voltooid! Ook israel heeft reeds nieuwe afweersystemen ontvangen. De olievelden in de golf zijn trouwens ook voor 70 procent militair in handen van de VS geholpen door nucliaire onderzeers weerhouden zij Iran en company ervan nog maar iets te proberen. Indien dit toch zou gebeuren is dit ongetwijfeld het werk van een losgeslagen splintergroepering van een of andere extreem islamitische groepering. De houding van de VS door zichzelf neerleggend op te stellen is immers een deel van de werende politiek. Ook moet je niet denken dat Bush hier nog meer iets in te zeggen heeft. China heeft energie nodig en dat weet de VS. Door de stellingen in te nemen voor de reus ontwaakt of probeert te ontwaken … dit is allemaal in groter lijnen met minder belang voor de sociale kant van de zaak maar hieruit wil ik enkel duidelijk maken dat een land met macht deze niet zomaar laat afnemen want aan een vreedzaam 2 of 3 koppig wereldbestuur is zoals iedereen wel weet ondenkbaar. Kijk maar naar de gesciedenis. Rome GanGHes koude oorlog….