Dat ze de laatste tijd zo vaak, na het lezen van de krant, een beetje bedrukt en angstig is, schreef ze. Ze verbond er een column aan waarin ten strijde werd getrokken tegen van alles en nog wat, tegen gebrek aan vertrouwen vooral. Mensen moeten elkaar vertrouwen.

Als het over computers gaat, hebben we altijd te maken met kindsoldaten

Ze pauzeerde even toen ze het schreef en tikte erachteraan: „Ben ik zo onnozel of naïef om te geloven dat de mensen elkaar kunnen vertrouwen?” Retorische vraag. Natuurlijk niet! Onnozel of naïef was zoiets niet, het was toch gebleken dat vertrouwen, waardering, meedenken, dat soort dingen, belangrijk waren. Ze eindigde met zo’n sloganachtige zin die erop neerkwam dat als je je gevoel voor kwaliteit en dus je vertrouwen in het vermogen van mensen om kwaliteit te herkennen verloor, de kwaliteit zelf ook reddeloos was.

Zo.

Ze zette het stuk in een vorm voor de opinieredactie en deed haar computer uit. Misschien niet haar beste stuk, maar enfin, uit het hart.

Daarna las ik de nieuwe krant. En ik dacht: nee. Wat me angstig maakt, is niet dat de mensen zijn vergeten wat vertrouwen is. Het is dat ik zelf niet meer zo erg geloof in vertrouwen.

Neem WikiLeaks, en de reacties daarop. Het platleggen van, bijvoorbeeld, de Mastercard-site. Even los van wie je vindt dat gelijk heeft: het punt is dat mensen die ontevreden zijn met een bepaalde beslissing heel gemakkelijk, anoniem, grote schade kunnen aanrichten.

Ze had daar al vaker televisieprogramma’s over gezien, experts over gehoord, krantenartikelen over gelezen: wat ons bedreigt is, meer misschien nog dan atoombommen, de cybercrime. De eenvoudige mogelijkheid om, zoals een computernerd in De Wereld Draait Door uitlegde, „een gemiddeld klein land” plat te leggen. In korte tijd. Met een handjevol mensen. Zoals we de mensen kennen, vinden ze dat ‘leuk’ .

Als het over computers gaat, hebben we altijd te maken met kindsoldaten – de allerjongsten, de zestienjarigen, de kinderen zonder levenservaring, maar met een brein dat al op volle toeren draait, de leeftijden die extreem vatbaar zijn voor wereldverbeterende ideeën en die tegelijkertijd van alles en nog wat nog kunnen opvatten als een spel, dat zijn nu net degenen die het handigst zijn met inbreken in computers, aanvallen uitvoeren, sites platleggen, landen platleggen.

Ze keek vol walging naar de column die ze zojuist had geschreven. Die was, ze kon niet anders zeggen, old school. Haar angst werd niet voornamelijk veroorzaakt door het uit het oog verliezen van zoiets als ‘vertrouwen’ of ‘fatsoen’, maar doordat alles wat zij, ‘mensen van haar soort’, tegen dit alles hadden in te brengen, overduidelijk van geen enkele betekenis meer was.

Heb ik het zo beter opgeschreven? Het is waar, maar misschien is het een typisch ouderegeneratiegevoel, en moet ik er op mijn 53ste maar aan wennen dat ik echt van een oudere, voorbije generatie ben. Het is waar dat ik steeds vaker het gevoel heb dat ik de taal niet meer spreek. Dat mijn taal een voorbije taal is, een dode taal zelfs. Dat dingen opschrijven als dat ‘belangeloosheid’ zoiets moois is – ja, ik vind dat, ja, ik geloof erin dat als je mensen een beetje de ruimte geeft en enige verantwoordelijkheid, dat ze dan tot betere prestaties komen – helemaal niet meer aansluit op wat er aan de hand is.

Voelde ze zich daarom tegenwoordig elk weekend na het lezen van de krant zo bedrukt? Omdat de nieuwe wereld bestaat uit duizend meningen die allemaal worden uitgeschreeuwd op internet, omdat de nieuwe wereld bestaat uit een vereniging van zulke meningen die zichzelf zó veel gelijk geeft dat ze „een gemiddeld klein land” voor de grap, uit onvrede, om het eens te proberen, plat kan leggen?

Ik woon in zo’n land. Ik loop in Amsterdam over straat in de vroege schemering en ik zie een fiets in het rek staan waarvan iemand het achterlicht heeft laten branden. Zonder erbij na te denken zoek ik het knopje van dat achterlichtje en druk ik het uit. Zo, dan heeft die persoonmorgen tenminste ook nog licht. Dan denk ik ineens: was dit ouderwets? Provinciaals?

Welnee, denkt ze nu geërgerd, niet pathetisch doen. Ieder normaal mens zou dat doen. Je bent echt niet de laatste op aarde die gewone dingen belangrijk vindt, hoor.

Ik moet niet bang zijn. Alles wordt anders, maar als je altijd hebt gepropageerd dat we een beetje vertrouwen in de mensen moeten hebben, dan…

Ze onderbreekt me. Je weet best, zegt ze, dat als mensen anoniem een gevoel van macht kunnen verwerven, ze het niet zullen laten. Macht betekent onder meer dat je dingen en mensen kapot kunt maken.

Dat vind ik dan weer erg pessimistisch. Maar het gevoel blijft. De mijne is een oude taal. Een dode taal.