Niet lachen en niet huilen
Ik liep laatst langs een huis waarin een televisie aan stond, zo’n modern supergroot beeld dat je vanaf de straat ook heel geschikt kunt bekijken. Zag iemand zijn gestrekte armen naar voren brengen en ik wist meteen: die gaat schieten. Dat is een pistool, daar in zijn handen. Toen moest ik lachen, want ik heb nog nooit iemand een pistool zien trekken en op iemand zien richten. Alleen in films en politieseries en soms in documentaires. Toch denk ik nu dat ik het zo zou kunnen.
We kennen van alles alleen van zien. We gedragen ons ongetwijfeld voor een deel naar wat we zien. Laatst hoorde ik een schrijver op de televisie zeggen dat hij als hij ruzie maakte met zijn vriendin, dat deed op de manier van een Amerikaanse film. Want als hij dat niet deed dan verliep de ruzie niet goed. Dan snapte zijn vriendin zijn reacties niet. Of zoiets. Hij zat natuurlijk te overdrijven, maar hij wilde iets zeggen over het gebrek aan originaliteit van onze gedragingen en zelfs van onze gevoelens.
Dat valt moeilijk te ontkennen. Wat niet wil zeggen dat je élk soort gevoelens maar kopieert. Ik hoop althans dat het dat niet wil zeggen.
Er lijkt een enorm beroep op ons gedaan te worden om maar steeds heel veel gevoelens te hebben. De televisie bestaat voor een enorm groot deel uit emoties, die ook al voor een enorm groot deel door de programma’s zelf gecreëerd worden. Was er een tijd dat het in de mode was om ondervonden teleurstellingen of pijn flink uit te dragen op de televisie, nu lijken de emoties eerst aangemaakt te moeten worden. Mensen vertellen niet meer zo vaak over hun leven, in plaats daarvan doen ze mee aan een programma en dat programma is een proces en dat proces veroorzaakt ongehoord veel emoties. Het maakt helemaal niet veel uit wat het programma van de deelnemers vraagt, áls het maar iets vraagt en als het maar een wedstrijd is met een beloning aan het eind. Mensen willen model worden, een huis opknappen, een pension in Italië beginnen, een boer vinden of juist een vrouw, magerder worden of zichzelf beter kleden, interieurstylist zijn, zingen, dansen, mode ontwerpen of paranormaal moorden oplossen en altijd zijn ze vreselijk opgewonden over hun wedstrijd en huilen ze als ze weg moeten en springen drie gaten in de lucht als ze een volgende ronde gehaald hebben – alsof er werkelijk dingen van levensbelang gebeuren. Ze staan ook helemaal niet ironisch tegenover hun eigen hevige gevoelens. Ze lijken te geloven, of ons te willen doen geloven, dat ze pas echt leven als er geen wissewasje is dat ze onberoerd laat.
Je kunt het hysterisch noemen, en daar lijkt me weinig tegenin te brengen, maar dat neemt niet weg dat dit blijkbaar is hoe we onszelf graag (laten) zien. Heel onevenwichtig. ‘Spontaan’ wordt dat vaak genoemd. Er is een enorme vraag naar spontane mensen. Die zeggen ook heel vaak ‘ik hou van je’ en ‘schat’ en ‘fantaaastisch’ en ze lachen en schateren dat het een aard heeft en even later zijn ze weer heel spontaan in tranen of woedend. En al die emoties lijken geheel onverbonden met enigerlei normaal leven.
Zou je jezelf nu echt vormen aan de hand van zulke voorbeelden? Of denken we dat alleen maar, als nette postmoderne gedachte, wetend dat we niet origineel zijn, nooit, en altijd citeren enzovoort. Zoals ik me verbeeld dat ik, als het moest, zou weten hoe een pistool te gebruiken – netjes met twee handen en gestrekte armen. Gewoon als citaat.
Eigenlijk denk ik toch stiekem, en dat zullen wel meer mensen hebben, dat ik niet per se, maar de meeste andere mensen wel beïnvloed worden door de televisie.
Dat is ook een rare gedachte.
Wat zou je dan eigenlijk willen van de televisie? Dat vraag je je wel eens af als kijker. En als burger ook trouwens, ‘we’ betalen ‘met z’n allen’ voor een publieke omroep en wat moet die ons dan in ruil voor dat geld laten zien als het geen schaterende of huilende mensen zijn? Daar bestaan natuurlijk opvattingen over, maar die lijken nog het meest op zoiets als de minimumeisen voor het eindexamen: informatie, amusement, cultuur, breed aanbod, verschillende bevolkingsgroepen, dat soort woorden vallen.
In de praktijk betekent het allemaal zo ongeveer niets. Er gaat geld naar de omroepen, omroepdirecteuren verdienen machtige salarissen, presentatoren verdienen nog machtiger en wat wij te zien krijgen, ach, dat lijkt niemand veel te kunnen schelen.
‘Verheffing’ of ‘opvoeding’ zijn woorden waar je niet meer mee aan kunt komen, die zijn van vroeger, en ze klinken inderdaad behoorlijk paternalistisch en arrogant, want dan weten de verheffers zelf blijkbaar precies waarheen de anderen verheven moeten worden en dat is allicht in de richting van hun eigen voortreffelijke niveau. Maar de andere kant is dat er de hele tijd geschreeuwd, gegrapt en gegrold wordt en dat er meestal pas na elven iets te zien is waar je wijzer van wordt.
Als de televisie ons iets laat zien van hoe we graag willen zijn, laat het dan wat anders zijn dan hysterie. Je zou wel weer eens gewone belangeloze aandacht willen zien, informatie over echte dingen, kunst die niet begeleid wordt door gekwek over de gemene moeder van de maker. Laten we gewoon weer doen alsof er dingen zijn die echt belangrijk zijn. Doen alsof is genoeg. Dan volgt de overtuiging vanzelf.
maandag 5 januari 2009, 19:59 uur
Uw artikel is mij uit het hart gegrepen. Waar zijn de programa’s over kunst, literatuur kultuur ,zonder al die jengelende bonkmuziek op de achtergrond?Het lijkt wel alsof er overal lachende bekken vertoond moeten worden om de vertoonde pulp aan de man te brengen.Vooral veel stemverheffing,met behulp van de mobiele telefoons,overal aanwezig. Het journaal,onze parel, wordt ook vervuild door flitsen en knetters, na enige mededelingen opgeluisterd door de reklame is totaal verworden tot een ergerlijk item.
maandag 5 januari 2009, 22:26 uur
Geachte mevrouw Vos,
Vorige week heb ik anderhalf uur vol aandacht gekeken naar het programma Wintergasten waarin Jeffrey Sachs geinterviewd werd. Wat een boeiend en wat mij betreft belangrijk gesprek waarin cruciale thema’s behandeld werden, en ook de falende rol van vooral audiovisuele media aan de orde kwam. Deze uitzending is naar mijn mening een must voor politici en journalisten. Het probleem is dat het een uitzondering is, in de overvloed aan onzin, ongein en non-intellectualisme die helaas ook door de publieke omroep wordt uitgestort. Ik ben het dan ook helemaal met eens met uw column ‘niet lachen en niet huilen’, het zal u niet verbazen. Je zou van de publieke omroep, met de beschikking over liefst drie nationale netten, toch mogen verwachten dat tenminste een (1) net consequent aandacht besteedt aan de werkelijk relevante (buitenlandse) thema’s, analyseert, afstand neemt en niet emoties en waan van de dag laat prevaleren. Een net waar intellectualisme geen verwerpelijk iets is, waar wordt nagedacht en inhoudelijk gedebatteerd. Waar ‘moeilijke’ (art house) films om 21.00 uur geprogrammeerd worden en niet om 00.30 uur. Waar uit belangstelling en harstocht aandacht voor kunst, cultuur en wetenschap is. Nederland 2 zoals het zou moeten zijn, met inderdaad een bescheiden aantal kijkers, so what?
Misschien klinkt het raar voor, maar als voormalig hoofd van NOS Kijk-en Luisteronderzoek pleit ik voor het afschaffen van de marktaandeeldoelstellingen door de publieke omroep. Het streven naar marktaandeel leidt immers per definitie tot verkeerde programma-impulsen, want per saldo staat niet de intrinsieke inhoud voorop maar het bereiken van een bepaald publiek. Dat is wezensvreemd aan een publieke omroep die zichzelf tot taak stelt om bepaalde inhoudelijke doelstellingen te realiseren.
Het probleem doet zich overigens ook voor bij de publieke radio. Radio 1 is in de praktijk in toenemende mate een babbel- en sportzender. Ik heb niets tegen babbelen en sport, integendeel. Maar ik heb ook behoefte aan een serieuze radiozender waar ruimte is voor feitelijke informatie, analyse, debat, achtergronden en cultuur. En alsjeblieft geen standpunt.nl-en en dergelijke. Radio 1 zou een combinatie van informatie, wetenschap, debat, achtergrondjournalistiek en cultuur kunnen bieden. Het gebabbel en alle, vele uren sportverslaggeving kunnen zonder een enkel probleem naar Radio 2.
Nog even terug naar de televisie. Het valt mij op dat het NRC regelmatig programma’s van de cultuur en informatiezender ARTE onder de aandacht brengt. ARTE is naar mijn mening een zeer interessante en relevante zender, zonder enige reclame, en met alles wat Nederland 2 eigenlijk zou moeten bieden. Met documentaires, discussies over belangrijke thema’s, moeilijke, vaak geweldige, films enz. enz. Het zou een prima zet van de Nederlandse publieke omroep zijn als men aansluiting bij deze Europese zender zou zoeken. Als eerste stap zouden de bestaande programma’s in het Nederlands ondertiteld kunnen worden, zodat deze zender voor een veel groter aantal kijkers toegankelijk wordt. De meeste kabelmaatschappijen bieden ARTE aan.
En NRC zou ARTE in de dagelijkse programmaschema’s kunnen opnemen, want nu blijft het merkwaardig genoeg bij een incidentele verwijzing naar een interessant programma.
Tot zover mijn cri de coeur in reactie op uw column.
Met vriendelijke groeten,
Wim Bekkers
Utrecht
dinsdag 6 januari 2009, 13:56 uur
Zoals zo vaak weer een heerlijk en boeiend stukje mevrouw de Vos.
Ook het commentaar van de heer Bekkers mag er zijn.
Ik zou het graag zien zoals hij voorstelt. Helaas is hier in Roosendaal Arte weer van de kabel gehaald.
Waarschijnlijk om de zelfde reden als het belabberde TV aanbod: te weinig kijkers.
Dit heeft natuurlijk te maken met de inrichting van onze maatschappij. Naar mijn beleving is men vooral sinds de jaren zeventig gefixeerd op groei en het meten daarvan. En kwantiteit is nu eenmaal gemakkelijker te meten dan kwaliteit dus heeft men gemakshalve de kwantitatieve groei laten prevaleren boven de kwalitatieve. De hele maatschappij is daarvan doordrenkt en waar het fout gaat ligt de oorzaak vaak in die houding.
Het is dus nauwelijks denkbaar dat we een betere TV zouden hebben als we niet stoppen met meer, meer te roepen.
We hebben de TV die we verdienen.
dinsdag 6 januari 2009, 15:04 uur
Goed stuk. Vooral de laatste alinea vindt ik aansprekend.
Gelukkig hebben we de Nederland 2, VPRO, BBC, ARTE en Canvas nog.
Wat de commerciële zenders aangaat geloof ik dat hun aanbod vol met voyeuristische pulp door reclamemakers bedacht is om zoveel mogelijk te kunnen verkopen.
Verwijder alle reclame van de buis en start een landelijke discussie over aanbod, financiering en salariëring van management en presentatoren.
dinsdag 6 januari 2009, 15:45 uur
Het is maar naar welke zender je kijkt. De oogst van gisterenavond:
- Wintergasten met Tarik Ramadan;
- een interessante documentaire over het leven van Leon Trotski;
- een symphatiek portret van Toots Thielemans.
Genoeg voor een avond. En dit lijkt me een willekeurige greep. Afgezien van Wintergasten heb ik geen idee welke omroepen en zenders deze programma’s vertoonden. Geen RTL of SBS dat staat vast.
dinsdag 6 januari 2009, 16:09 uur
Als niet-TV-kijker heb je geen ergernissen als bovenstaand, maar denk je nog wel na over het ‘waarom’. Dus ook los van de kwaliteit van de programma’s, waarover in de eerdere reacties al voldoende is opgemerkt. Misschien dat er namelijk nog zoiets is als een verwachtingspatroon van de kijker. Om aan te sluiten bij de opening van het betoog – tijdens een vuurgevecht in WO2 zagen Duitsers een Amerikaanse officier dwars door hun linie rennen om een groep besluiteloze soldaten instructies te gaan geven. En even later ook hard weer terug. Er werd geen schot op hem gelost, want daarvoor waren de Duitsers te verbaasd. Een bekend TV-maker legde tijdens een bijeenkomst uit hoe dat komt. Mensen zijn door hun ervaring in het TV-kijken geconditioneerd geraakt. Ze zijn gewend aan een geijkt verloop van gebeurtenissen in een bepaalde volgorde. Als TV- of filmmaker moet je je daar aan houden, anders voelen de mensen zich in hun reacties voor paal staan. Dus, als een crimineel een pistool op je richt, verwacht hij dat je bang bent; niet dat je gaat lachen of hem een schop onder zijn edele delen verkoopt. Tenzij hij geen film heeft gezien en ongeconditioneerd reageert. Dan heb je pech.
dinsdag 6 januari 2009, 16:26 uur
beste M., Ik houd het kort, na voorgaande hartekreten, die ik deels onderschrijf. (OOk ik vond Jeff Sachs in Wintergasten een hoogtepunt, economie is mijn hobby). je hebt het over de invloed van de TV op ” de mensen” , wel, wat dacht je van de volgende voorbeelden. 1. Het gebruik van het woord ” absoluut” , als bevestiging. (letterlijk van de Amerikaanse TV geplukt). 2. Idem van de werkwoordsvorm met ” gaan” in de toekomstige tijd. (waar we in Nederland plachten ” zullen” te zeggen). “Dit gaat helemaal goedkomen”, waar men heft gehoord: “It’s gonna be All-right!”. Ten 3e,
het te pas en te onpas gebruiken van het stopwoord, O.K. (Okee), maar dan uiteraard met een heel speciale klemtoon. Men kan dit overal gebruiken, zeker bij Matthijs van N. aan tafel, “Okee, dan”.. (betekent b.v. ” Oh, zit dat zo….”).
4. Ik hoor van mijn eega, lerares VMBO, dat sommige kinderen in dit land denken dat hier jury- rechtspraak is…..Enz. enz. enz. Leve Arte, EN Comedy |Central (pret kanaal). Weg met DWDD-ongein !! We gaan het helemaal zien !! Het komt goed !!
woensdag 7 januari 2009, 11:35 uur
Laten we ons geen illusies maken. Als we kijken naar Wintergasten of naar “moeilijke cultfilms”, luisteren naar Rachmaninoff, wandelen door het Louvre, of lezen in James Joyce’ Ulysses kopieren we ook het gedrag van een massa. Identificeren met en conformeren aan een groep zit in onze genen. De groep waar Marjoleine zich onder schaart vereist, paradoxaal genoeg, een publiekelijke afschuw van groepsgedrag.
Het doet me denken aan de scene van Monty Python’s Life of Brian, waarin Brian zijn grote schare volgelingen wanhopig voor houdt dat zij allen individuen zijn. De massa, eenstemmig: “Yes, we are all individuals”. Een enkeling aan de kant: “well, I’m not!”.
woensdag 7 januari 2009, 12:33 uur
dinsdag, 6 januari, nederland 1
20.30 op de bon.
21.05 opgelicht.
21.50 opsporing verzocht.
22.30 de rijdende rechter.
donderdag 8 januari 2009, 15:49 uur
Ik kan me alleen maar aansluiten bij het stuk van Marjoleine de Vos en de respondenten tot dusver. Ik prijs me gelukkig de Duitse en Engelse, en ook de Belgische televisie te kunnen ontvangen, Arte heb ik helaas niet.
Persoonlijk vind ik ‘verheffing’ een prima woord dat we veel vaker zouden moeten gebruiken. Waarom? Wel, ik vind dat sinds de intrede van de commerciële televisie in Nederland het gemiddelde niveau van dit medium dramatisch gedaald is. De publieke omroepen moesten zich aanpassen, met gevolgen die iedereen kan zien. Voor mijn gevoel heeft alleen de VPRO zich weten te handhaven, en af en toe brengt de NOS iets aardigs. Ik noem de commerciële omroepen al jaren ‘onze rioolzenders’, en dat heeft natuurlijk een reden. Probeer eens één avond een paar keer alle kanalen af te gaan met de afstandsbediening. Wat zie je: Amerikaanse rotzooi. Geen land ter wereld produceert zó veel abjecte achterbuurttelevisie als de Verenigde Staten, en blijkbaar doet die troep het prima in Nederland. Ruud Jans (#7) merkt op dat kinderen regelmatig denken dat Nederland óók juryrechtspraak kent… dat las ikzelf een paar jaar geleden ook al in een beschouwing. Dat is zorgwekkend, en zegt veel over de doctrinaire kracht van pulptelevisie.
De keerzijde van deze ontwikkeling is helaas geweest dat de publieke omroepen zich moesten conformeren aan marktdoelstellingen, en de wensen van netcoördinatoren. En dat stond op gespannen voet met kwaliteit. Ikzelf ben een groot liefhebber van de VPRO-radiorubrieken die verzorgd werden door Roel Bentz van den Berg en Martijn Stoffer, samen met anderen. Keer op keer werd er aan hun stoelpoten gezaagd omdat hun programma’s niet mainstream genoeg zouden zijn (wat inhield: verschuiving van uitzending naar onmogelijke tijdstippen; of inkorting; of opgelegde re-formatting). Volgende week nemen ze trouwens afscheid van de radio, las ik zojuist.
De publieke televisie in Duitsland, Engeland, en België verschilt hemelsbreed van die in Nederland. Wie een paar maanden alleen ‘vreemdgaat’ en dan weer naar een Nederlands station kijkt, weet niet wat hem overkomt: versnelde hartslag, verhoogde bloeddruk, niet weten wanneer te lachen, en ten slotte de verdenking dat diep gestoorde aliens bezit hebben genomen van de Nederlandse omroepen.
En inderdaad: het interview van Joris Luyendijk met Jeffrey Sachs was een schoolvoorbeeld van hoe het wél moet, dus zeg maar gerust: ‘volksverheffing’.
donderdag 8 januari 2009, 18:22 uur
Uit mijn hart gegrepen, de column van Marjolein de Vos en ook de meeste reacties erop. Die lachjes en tranen en emoties van mensen die verder niets te vertellen hebben kunnen mij gestolen worden. TV kan zo’n andere kijk op de wereld laten zien: boeiende mensen aan het woord laten, andere werelddelen belichten, toneelstukken uitzenden, goede films vòòr middernacht uitzenden, musea bezoeken en een deel van de collectie laten zien. En dan niet flits flats in 20/30 minuten. Meestal wijk ik uit naar Canvas, waar de nieuwsuitzending meer uitgebreid en rustiger is. Ook heeft men daar meestal meer tijd voor een interessant programma. EN geen of heel kort reclame, want dat is echt de dooddoener bij onze tv-uitzendingen. De BBC was lange tijd ook favoriet, maar door bezuinigingen is het aanbod daar schaarser geworden. Veel sport e.d. Maar dan wel weer die prachtige uitzendingen van Schama over kunst en de geschiedenis van Amerika.
Waar blijft het geld dat naar de publieke omroep gaat? Alleen naar salarissen? En waarom steeds kijken naar die kijkcijfers? Logisch dat de meest populistische programma’s dan hoog scoren. Moeten wij daar allemaal in meegaan? Een iets hoger gegrepen aanbod kan toch ook nieuwsgierigheid wekken?
Tot slot radio 4, als je niet in een bos woont ren je je wild naar het apparaat als weer zo’n bulderende stem een verzekering of belegging aanprijst.Ons hele leven schijnt beheerst te moeten worden door aanmoedigingen om te KOPEN KOPEN. Misschien dat daar nu een eind aan komt.
zaterdag 17 januari 2009, 9:35 uur
Zo lang er nog geen TV is, waar ik – als breed geinteresseerde kijker – zelf op elk moment kan kiezen wat ik wil zien, zal ik helaas veelvuldig de uit-knop bedienen en uitwijken naar boek of dvd.
Overigens is http://www.uitzendinggemist.nl een interessant alternatief; wel een dag “oud”, maar dan ben ik tenminste “baas op eigen buis”.
dinsdag 20 januari 2009, 11:17 uur
Beste NRC
mooi stukje gister. En natuurlijk herkenden we Bonhoeffer: ‘iedere dag te beleven alsof het de laaste is’, maar Bonhoeffer vervolgt die zin met iets van ‘maar met een visie alsof we in een afgeblinde trein over de wereld reizen naar een verdoel’.
Ik vind het tijd worden om Marjolein Vos naar de voorpagina te verplaatsen.
De rest van het nieuws volgt daarna wel.