Bent u op zoek naar de columns van Marjoleine de Vos?
Abonnees kunnen deze vinden in de digitale editie en het krantenarchief. U kunt hier (digitaal) abonnee worden.
Was dit ouderwets, provinciaals?
Dat ze de laatste tijd zo vaak, na het lezen van de krant, een beetje bedrukt en angstig is, schreef ze. Ze verbond er een column aan waarin ten strijde werd getrokken tegen van alles en nog wat, tegen gebrek aan vertrouwen vooral. Mensen moeten elkaar vertrouwen.
Als het over computers gaat, hebben we altijd te maken met kindsoldaten
Ze pauzeerde even toen ze het schreef en tikte erachteraan: „Ben ik zo onnozel of naïef om te geloven dat de mensen elkaar kunnen vertrouwen?” Retorische vraag. Natuurlijk niet! Onnozel of naïef was zoiets niet, het was toch gebleken dat vertrouwen, waardering, meedenken, dat soort dingen, belangrijk waren. Ze eindigde met zo’n sloganachtige zin die erop neerkwam dat als je je gevoel voor kwaliteit en dus je vertrouwen in het vermogen van mensen om kwaliteit te herkennen verloor, de kwaliteit zelf ook reddeloos was.
Goodwill voor vergif
De nacht is donker en zal, als ik eenmaal het dorp uit ben met het irritante licht van de door Essent de hele nacht brandend gehouden lantaarns, werkelijk zwart over me heen vallen, denk ik terwijl ik het donker in fiets. Ik neurie maar vast wat Ede Staal: „totdat de nacht van ’t Hogelaand, ’n Donker klaid over ons legt”.
Je wilt niet geloven dat je eigen regering je gezondheid en de Waddenzee heeft verkwanseld aan de industrie
Maar het wordt niet echt donker. En als ik de weg af ben gefietst en op de brug sta zie ik waarom.
Alles is weg
‘Dit nemen ze ons niet meer af”, zei hij. Het klonk enigszins dreigend, alsof er een gerede kans bestond dat wij alleen maar zouden hebben wat we zojuist meegemaakt hadden, deze nacht, die ze ons niet meer af zouden nemen. Tegelijkertijd klonk het opwindend beloftevol: dit was onvergetelijk geweest, deze nacht zouden we altijd in ons omdragen, als een bezit.
Ik kan de kamer nog voor me zien, ik trok een rieten rolgordijn op, hij keek naar me en sprak die woorden.
Dertig jaar geleden.
Ze houden niet van verveling
Ik ben classicus, ik draag een bril en ik heb ‘Wikipedia-lemmata’ over Kaváfis en Marinetti ‘diepgaand’ bestudeerd, schreef Arjen van Veelen afgelopen weekend in Opinie & Debat. Ondanks deze kwalificaties vindt hij Oh oh Cherso leuker dan het radioprogramma Senneroog waarin schrijvers, filosofen en acteurs verslag doen van hun ervaringen tijdens een eenzaam verblijf op een eilandje in het Lauwersmeer. „Maakt mij dat barbaar?”
Van Veelen wil duidelijk maken dat je van oppervlakte en van diepte tegelijk kunt houden: hij heeft „gehuild bij dansvoorstellingen”.
Maatschappelijk relevant – wie zei dat ook alweer?
Het college over het indirect object en de moeilijkheden rond de definitie van deze grammaticale eenheid was heel boeiend geweest en sommigen van ons keken met verlangen uit naar tot het volgende college. Maar toen stak een studente haar hand op: „Wat is eigenlijk de maatschappelijke relevantie van dit soort colleges?” vroeg ze op die zeurderige, verongelijkte toon die veel studenten destijds, we spreken over zo’n dertig jaar geleden, bezigden. En ja hoor, daar gingen we weer, de zoveelste discussie over ‘maatschappelijke relevantie’ versus ‘waardenvrije wetenschap’.
Alles verdraagt ze, alles gelooft ze
Op de weg staat een vrouw. Achter haar, dicht tegen haar aan, staat haar hond. Hij gluurt om haar kuiten heen naar een grote, loslopende hond die hem kennelijk nogal ontzag inboezemt. De vrouw spreekt tegen haar hond, ze stelt hem gerust, ze blijft bij hem staan als hij en de grote elkaar besnuffelen en hij daarbij kleine schriksprongetjes maakt. De vrouw houdt van haar hond, dat zie je. En de hond vertrouwt haar, dat zie je ook.
Soms worden de dieren ons wel ten voorbeeld gesteld. Dat je zo zou moeten leven als zij: vanzelfsprekend. Niet vragen naar de zin van alles, niet piekeren over het schandaal van de dood, tevreden zijn als je genoeg te eten hebt, als je de warmte van de zon voelt, in gezelschap bent van soortgenoten – wanneer je zo’n soort dier bent.
Eerst zien, dan geloven
‘Geen woorden, maar daden” – als er één uitspraak is die bij bijna iedereen op instemming kan rekenen, is het die wel. We zeggen vaak zulke dingen: „Ja, hij kan mooi praten, maar nu nog wat doen.” „Eerst zien, dan geloven.”
Taal kan heel goed dienen als sluier over de werkelijkheid, sommige taal lijkt er wel speciaal voor ontworpen. Hoe makelaars een huis kunnen aanprijzen! Hoe projectontwikkelaars kunnen spreken over nieuwe plannen! Hoe politici het probleem van de werkloosheid elegant kunnen oplossen door te spreken over ‘stimulerende maatregelen om zo snel mogelijk weer aan het werk te gaan’, wat in werkelijkheid betekent dat veel mensen geen uitkering meer zullen krijgen.
Ik weet waaraan je denkt
Over gedachten lezen. Dat komt behoorlijk veel dichterbij, schrijft neurowetenschapper Victor Lamme in zijn fascinerende boek De vrije wil bestaat niet. Onderzoekers kunnen best al goed zien waar iemand aan denkt: „Proefpersonen krijgen een set van bijvoorbeeld tien plaatjes te zien. Voor ieder plaatje wordt het patroon van hersenactivatie dat erbij hoort opgemeten. Vervolgens worden de plaatjes nog een keer vertoond, maar nu zonder dat de onderzoeker weet welk plaatje de proefpersoon krijgt voorgeschoteld. Aan de onderzoeker vervolgens de taak om daarachter te komen. Kan hij aan het patroon van activatie zien welk plaatje de proefpersoon voor zijn neus heeft?”
Bewustzijn is een kwebbeldoos
Iedereen denkt wel eens na over hoe hij of zij zich zou gedragen in een situatie waarin je leven bedreigd wordt. Zou je een ander helpen, desnoods met gevaar voor eigen leven? Of zou je maar een halfslachtige hulppoging doen, of zelfs geen? Je hebt in zo’n geval wel hoop op een bepaald gedrag, of een voorkeur, maar wie een beetje oprecht over zichzelf nadenkt weet wel dat het niet makkelijk te voorspellen is wat je zult doen, tenzij je je getraind hebt op dergelijke situaties.
En dan is dat nog min of meer overzichtelijk. Er zijn veel duisterder en complexere gebieden, zeker als je naar je leven kijkt en je afvraagt waarom je sommige beslissingen hebt genomen, of je afvraagt of je wel beslissingen hebt genomen, of het niet meer zo was dat de dingen gingen zoals ze gingen, je bood geen verzet, je wilde het een en nam het ander erbij, een vriend kocht een huis en zo kwam jij in Spanje terecht, geheel toevallig, maar achteraf ben je blij: je zou nergens anders willen wonen dan daar.