De invoering van marktwerking was geen keuze van de Orde, maar een dictaat van de overheid. Ook het tijdstip en de wijze waarop is niet door ons bepaald. Op het moment dat je een dergelijke oekaze krijgt voorgelegd, kan je als belangenorganisatie twee dingen doen: of je zegt nee en zet jezelf buitenspel, terwijl de marktwerkingstrein doordendert, of je besluit mee te werken om zo nog enige controle te krijgen, in de hoop en verwachting dat je het traject mee kan bepalen en op tijd enige signalen op rood kan zetten. Dat is exact wat de Orde, na overleg met de leden, heeft gedaan.

Natuurlijk reageerden de medisch specialisten in 2005 vol scepsis, omdat niemand een exacte voorstelling kon hebben van wat ons te wachten stond en allerhande doemscenario’s de ronde deden. Wij hebben daarom aangedrongen op een geleidelijke invoering en goede ondersteuning van het proces, zodat de medisch specialisten patiëntenzorg konden blijven leveren. De Orde staat voor het inzichtelijk maken van goede kwaliteit met heldere en eenduidige criteria, die vergelijkingen mogelijk maakt. En patiënten kunnen dan beter kiezen welke medisch specialist en soort zorg zij willen. Samen met de wetenschappelijke verenigingen en hun leden geven wij vorm aan het kwaliteitsbeleid dat leidt tot betere patiëntenzorg. Continue verbetering van de zorg is wat van een echte professional verwacht mag worden en dat is onze intrinsieke motivatie.

Ons belang is de overgang naar een volledige marktwerking soepel te laten verlopen. Pas als dit traject, waar we nu ongeveer halverwege zijn, geheel is voltooid, kunnen we er als individuele medisch specialisten een goed oordeel over vormen. Intussen houden we de veranderingen nauwlettend in de gaten in het belang van onze leden. Dit opkomen voor onze beroepsbelangen vindt plaats door democratische besluitvorming binnen onze vereniging en met de wetenschappelijke verenigingen en medische staven van ziekenhuizen. Dat ondanks deze veranderingsprocessen de medisch specialisten momenteel rustig blijven, komt juist doordat ze het vertrouwen hebben dat de Orde die veranderingen in hun voordeel en dat van de patiënten tracht om te buigen.

Willem van der Ham is algemeen voorzitter van de Orde van Medisch Specialisten.

Mijn punt is beslist  niet dat de Orde nooit met marktwerking had  moeten instemmen.

Ik signaleer een democratisch tekort in Nederlandse beroepsorganisaties. Het moment en  de manier waarop met de marktwerking is ingestemd, heeft een grote hypotheek  gelegd op de invoering. Zeer waarschijnlijke met als gevolg:  strategisch gedrag en cynisme op de werkvloer. Een van de lessen van de commissie Dijsselbloem (onderwijs) is dat  grote veranderingen alleen kunnen slagen als er draagvlak is op de werkvloer. De recente problemen bij de Belastingdienst illustreren dit.

Is een polderakkoord tussen overheid en organisaties in Nederland een garantie voor draagvlak? Nee. Te vaak  betekent een akkoord vooral dat belangenorganisaties zich verplichten draagvlak bij de achterban  te creëren.  Men neemt vaak dan zelfs de rol van ‘procesmanager’ op zich. Begin 2005 toen het akkoord gesloten was en de verandering in gang gezet, bleek uit de bekende Vrij Nederland enquête onder specialisten dat  83%  het plan om ziekenhuizen onderling te laten concurreren ronduit een slecht idee vond,  74%  vond  de DBC’s een ‘slecht instrument’ om meer inzicht te krijgen in de kosten van de gezondheidszorg. Het zou wel heel opmerkelijk zijn, als dat opeens is veranderd. Als de kritiek is gaan liggen, is de verklaring daarvoor waarschijnlijk eerder gelatenheid en/of dat  specialisten (uit)wegen hebben gevonden.

Het is van groot belang eens  snel na te denken of  een breed draagvlak vooraf toch niet effectiever is. De volgende ingrijpende operaties waarvoor de overheid bij de Orde draagvlak zoekt – zoals het Elektronisch Patiënten Dossier – komen er immers in snel tempo aan…

Thijs Jansen is oprichter en bestuurslid van de Stichting Beroepseer.

Ik kan mij voor een groot deel in de stelling van Thijs Jansen vinden, maar deel zijn conclusie niet, omdat deze van een verkeerde premisse uitgaat: de dokters klagen nu over ‘bureaucratie’ en ‘grote invloed van derden’ en hadden daarom vanuit hun beroepseer nooit met marktwerking mogen instemmen.

Deze link deugt van geen kanten. De groeiende bureaucratie en zorgverzekeraars die zich steeds meer met het medisch beleid bemoeien, dateren al van ver voor de marktwerking. We hopen juist dat marktwerking ertoe leidt dat de bureaucratie wordt teruggedrongen en medisch specialisten worden afgerekend op kwaliteit en vakkundigheid. Weg met de overhead en back to the corebusiness, zodat wij weer tijd hebben om trots te zijn op het beoefenen van ons vak.

In onze beroepsgroep bestaat juist erg veel discussie over goede kwaliteit en beschikbaarheid van zorg, inzichtelijkheid en communicatie met de patiënt. Sterker nog: dit is een van de speerpunten van het beleid van de Orde, op verzoek van de leden en zeer gewaardeerd.

Willem van der Ham is algemeen voorzitter van de Orde van Medisch Specialisten.

In Nederland wordt ervan uitgegaan dat professionals uit zichzelf niet voldoende verantwoordelijkheid kennen. Daarom is de bestuursfilosofie voor professionals in de (semi-)publieke sector gestoeld op extrinsiek motiveren.

De diagnose is niet verkeerd, maar de gekozen oplossing is dat wel. Uit studies blijkt namelijk dat het sturen op extrinsieke motivatie in veel gevallen de intrinsieke motivatie verdrijft. Afgedwongen verantwoording en transparantie leiden tot strategisch gedrag. Niet gedragen veranderingsoperaties leiden tot demoralisering. Daarom bepleit ik een alternatieve filosofie die aanstuurt op professionals die hoge eisen stellen aan het eigen functioneren, geworteld in zelfrespect en beroepstrots.

Dit vraagt een sterke identiteit en actieve beroepsverenigingen. Maar goed georganiseerde professionals als medisch specialisten zuchten onder de invoering van geleide marktwerking. Zij vinden ‘bureaucratie’ en ‘de te grote invloed van derden’ de belangrijkste problemen in de gezondheidszorg, blijkt uit opiniepeilingen. Toch is de Orde van Medisch Specialisten ermee akkoord gegaan.

Thijs Jansen is oprichter en bestuurslid van de Stichting Beroepseer. Op 1 oktober organiseert de Stichting samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken de conferentie ‘Publieke beroepstrots^‘.

Tijdens een demonstratie tegen Shell vorig jaar in Den Haag stak de milieuorganisatie Milieudefensie een grote vuurfakkel aan.

Die fakkel was metershoog en beangstigend. En werd mede mogelijk gemaakt door de belastingbetaler. Dat is onacceptabel.

Milieuorganisaties besteden verder hun energie aan procederen bij de rechter. De aanleg van de Maasvlakte werd vertraagd en er wordt nog steeds geprocedeerd.

De verbreding van de A4 bij Leiderdorp stuitte ook op protest. Nu staan er nog steeds files. Ook andere milieuorganisaties weten de weg naar de rechter te vinden om zich tegen democratisch genomen besluiten te verzetten.

De gesubsidieerde stichting Natuur en Milieu deed mee aan procedures tegen het boren naar gas op de Waddenzee. Procederen mag, maar daarvoor hoeft geen belastinggeld te worden gebruikt.

Van andere milieuorganisaties is volstrekt onduidelijk wat ze willen of wat ze met het geld gaan doen. Laat staan dat na afloop van het subsidieproject helder is, wat er is gebeurd. Dus moeten we stoppen met subsidie aan dat soort organisaties. Ons belastinggeld kan beter worden besteed.

Helma Neppérus is Tweede Kamerlid voor de VVD.

Milieuorganisaties als Milieudefensie moeten zich terecht voor haar activiteiten verantwoorden tegenover subsidiegevers en in het publieke debat. Dat doen we graag, maar dan wel in een zakelijk debat en op basis van feiten.

Helaas slaat mevrouw Neppérus op dat punt – en niet voor het eerst – de plank mis. Noch voor de actie bij Shell, noch voor juridische procedures rond de A4 en de Tweede Maasvlakte is een cent subsidiegeld gebruikt.

Subsidies worden niet automatisch en zonder voorwaarden verstrekt, maar zijn alleen bestemd voor nader omschreven activiteiten. Bij de fakkelactie was de veiligheid van omwonenden geen moment in het geding. De actie duurde vier minuten en werd uitgevoerd door een professionele pyrotechnicus.

De vlam stond symbool voor het affakkelen van gas in Nigeria, waarbij enorme hoeveelheden CO2 en voor omwonenden schadelijke stoffen vrijkomen. Ondanks tien jaar wereldwijd protest, gesprekken met en toezeggingen van Shell, gaat dit tot op de dag van vandaag door.

Milieudefensie procedeert soms tegen plannen van de overheid. Bijvoorbeeld omdat de overheid met een wegverbreding zelf de gezondheidsnormen uit het Besluit Luchtkwaliteit dreigt te overtreden. We vragen de rechter dan om een plan aan de wet te toetsen. In het geval van de A4 gaf de rechter ons gelijk. Wat is daar ondemocratisch aan?

Frank Köhler is directeur van milieuorganisatie Milieudefensie.

Milieudefensie weet nog steeds goed voor zich zelf op te komen, ik zou er bijna een zakdoek van pakken. Het opsteken van een grote fakkel midden in Den Haag wordt goed gepraat, alsof het doel alle middelen heiligt. Blijkbaar mogen organisaties als Milieudefensie bepalen wat mag en wat niet mag.

Wat betreft het punt van het eindeloos procederen tegen democratisch genomen besluiten. Zoals ik zei, procederen mag, maar dan op eigen kosten en niet op die van de belastingbetaler. En laat Milieudefensie eerlijk zeggen, dat men gewoon tegen nieuw asfalt is.

Milieudefensie krijgt jaarlijks bijna drie miljoen subsidiegeld, dat is veel en meer dan dertig procent van de begroting. De projecten zijn ook bijna de reden tot bestaan en ze beïnvloeden dus de vaste kosten. Uit onderzoek bleek laatst al dat voor het onderzoek naar hout, subsidiegeld is gebruikt. Dus laat Milieudefensie voortaan voor zich zelf opkomen en de eigen kosten betalen. Dan mag men van mij rustig protesteren, procederen en demonstreren, maar dan gebeurt het tenminste uit eigen zak.
Helma Neppérus is Tweede Kamerlid voor de VVD.

Het doel heiligt de middelen niet, daar kunnen we het snel over eens
zijn. Milieudefensie voert daarom geen acties die mensen in gevaar brengen of hun gezondheid schaadt. Milieudefensie probeert al jarenlang om Shell op andere gedachten te brengen. Met rapporten, gesprekken, door mensen uit Nigeria naar Nederland te halen, enzovoort. Wij kunnen ons in Nederland nauwelijks voorstellen wat affakkelen eigenlijk betekent voor gewone mensen in Nigeria. En dat hebben we, nadat alle andere middelen zonder resultaat bleven, willen laten zien. Vier minuten lang. En dan nog zonder de giftige uitstoot die daar 24 uur per dag plaatsvindt. Waarom horen we de VVD niet over die wantoestand in Nigeria?De plaat over het ‘eindeloos procederen’ is inmiddels grijsgedraaid. Maar vooruit, nog een keer dan. Wij stappen soms naar de rechter als we menen dat de overheid zich niet aan zijn eigen regels houdt en dat nadelige gevolgen heeft voor het milieu en de gezondheid van mensen. Bij de plannen om de A4 te verbreden gaf de rechter ons gelijk. Dus wat zegt u nu eigenlijk, mevrouw Neppérus, dat de rechter het fout doet als die op grond van een wet een democratisch tot stand gekomen plan van de overheid afschiet? En nogmaals: dat doen we niet op kosten van de belastingbetaler, want zo werkt dat niet met subsidies.

Over nut en noodzaak van subsidies kun je van mening verschillen. Tot nu toe krijgt de VVD in de Kamer geen poot aan de grond krijgt met haar streven om maatschappelijke organisaties van subsidie uit te sluiten (voor het bedrijfsleven denkt de VVD daar anders over). Laat ze als serieuze partij haar verlies nemen en alstublieft ophouden haar frustaties op ons uit te leven.
Frank Köhler is directeur van milieuorganisatie Milieudefensie.

De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling wil dat ouders elkaar weer meer gaan ondersteunen als het om de opvoeding van de kinderen gaat. De Raad realiseert zich maar al te goed dat de overheid – die zij adviseert – het wat die opvoeding betreft niet voor het zeggen heeft. Immers, de Raad is ervan overtuigd dat de ondersteuning tussen ouders onderling veel effectiever is dan de hulp die professionals moeten bieden als het is misgegaan. En terecht. Als ouders zelfs niet meer met elkaar over in gesprek gaan – op het schoolplein, in de buurt, op het sportveld – is dat een groot verlies. Dat gesprek is namelijk noodzakelijk om de verschillen in opvattingen over opvoeding draaglijk te maken. Dat de ouders van tegenwoordig niet meer op de bemoeienis van de buren zitten te wachten, komt doordat zij vaak sterk van mening verschillen over wat goed is en wat niet. Dat zal ook niet veranderen. Het dorp van toen komt nooit meer terug. Maar als ouders elkaar niet meer op hun opvoedgedrag aanspreken omdat ze dat niet durven, zijn we wel heel ver van huis. Om over het nalaten alarm te slaan, als ze sterke vermoedens hebben dat er echt iets mis is, maar te zwijgen.
Bas Levering is docent en onderzoeker aan de Universiteit Utrecht en lector pedagogiek aan Fontys Hogescholen

Ik heb nog altijd liever dat mijn buren zich met mijn kinderen bemoeien dan dat de overheid dat doet. Maar ook aan controle door bekenden zitten haken en ogen, zeker als de overheid die gaat stimuleren. Aan de ene keer dat ik mij heb bemoeid met de opvoeding van andermans kinderen, bewaar ik geen goede herinnering. Zoiets kost al snel een vriendschap.
Het uitgangspunt dat er in opvoeding zoiets zou bestaan als ‘de juiste aanpak’, is niet bewezen. En al zou het ideale opvoedingsrecept bestaan, dan nog voel ik er weinig voor om het mij door anderen te laten voorschrijven. De manier waarop je je kinderen opvoedt, komt voort uit wie je bent. En dat is iets waar doorgaans maar weinig aan te doen valt. Durfden politici het maar eens toe te geven. Durfden ze maar eens te zeggen: ‘het is heel erg dat deze moeder haar kind heeft vermoord, maar wij kunnen zoiets helaas niet voorkomen’. Nee, een ideale samenleving is het niet die dan aan ons wordt voorgespiegeld. Maar wel eentje waar de overheid zich kan concentreren op de taken die ze wél aan kan, en waar buren bij elkaar over de vloer kunen komen zonder elkaars spiedende blik te hoeven vrezen.
Daniëla Hooghiemstra schrijft columns over haar gezinsleven in tijdschrift Esta. Ze is de moeder van drie kinderen.