. Lees verder »
Boekwinkel Proust & Co. in Vertalië.
Meneer Bonbon (slaat een boek op de toonbank): Dit is een rotvertaling.
Meneer Winkelhouder: Sorry, we zijn gesloten.
Bonbon: U gaat net open!
Winkelhouder: Jamaar, ik werk hier niet.
Op een cruciaal moment in het boek gaat Anna met de trein terug van Moskou naar Petersburg, naar haar man, de oude Karenin met de grote oren, en haar achtjarige zoontje Serjozja. Ze weet niet dat Vronski met dezelfde trein meereist, de officier die in Moskou verliefd op haar is geworden en haar zijn liefde wil verklaren. Het is winter en de gure sneeuwstorm giert door het barre Russische land langs de wagons. Als de trein in het holst van de nacht halt houdt op een tussenstation, stapt Anna uit om de benen te strekken en even verlost te zijn uit de benauwde coupé. Op het perron, waar de stormwind met de overkapping speelt, komt Vronski op haar af.
Lees verder »
Vaak is het ook een kwestie van toon. Neem bijvoorbeeld deze prachtige laatste zin van The Adventures of Peddy Bottom van Stefan Themerson: ‘And so they went on along the road, and the sun in the sky high above them was very bright and beautiful indeed’.
Vertalen is verhuizen. Er raken nogal eens wat dozen zoek. Of je krijgt de verkeerde en er komt iets uit wat je er niet in gestopt had. Zo heeft de Commissie voor de Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, beter bekend als de CPNB, haar naam alle eer aangedaan, met de om propagandistische redenen en uit overwegingen van politieke correctheid ‘aan de Turkse wet’ aangepaste vertaling van het boekenweekgeschenk van Geert Mak.
Lees verder »
De enige vertaling van een gedicht is een gedicht, zei Gerrit Komrij ooit. Het was een uitspraak die hem de Martinus Nijhoffprijs kostte, de jaarlijkse hoofdprijs in de Vertaliaanse staatsloterij. Want zo zijn we niet getrouwd in Vertalië. Vertalië kent geen gedichten, alleen maar teksten die getrouw dienen te worden overgezet, in vlekkeloos en smetteloos Nederlands, niet alleen met behoud van betekenis, maar ook van versvoeten en rijmschema’s en alle prosodische lemmata uit Cees Buddingh’s Lexicon der poëzie. Wie heeft het dan over gedichten?
Lees verder »
L’Homme est-il bon? luidde de vraag van twee weken geleden op deze plaats, of liever: hoe deze mogelijk onvertaalbare titel van een strip van Moebius te vertalen? En wel zo dat de filosofische kwestie (is de mens goed?) in één adem gezwaluwstaart kan worden met de culinaire wijze waarop de aliens in dit verhaal de vraag interpreteren (is mens lekker?). Wat tegelijkertijd de onbevredigende oplossing was van de in 1981 gepubliceerde vertaling.
Moet een vertaler alles kunnen vertalen? Kunnen niet, maar moeten vaak wel. Onder het zichtbare topje van de Vertaliaanse boterberg bevindt zich een hele ijsberg aan anonieme letterslaven, zwoegers en zweters. Vertalers van handleidingen voor explosieveilige vorkheftrucks, vakliteratuur over kunstmatige inseminatie bij reuzebekhaaien, haakcursussen, reisgidsen over Paaseiland en politieke notulen.
Lees verder »
Niets is onvertaalbaar en alles is te vertalen. Het bewijs daarvoor is heel eenvoudig te leveren: je vertaalt het, en voilà, het is vertaalbaar gebleken, want het is vertaald. Simpel als goedendag, simpel als een appelsien, zo simpel als simpel kan zijn. Toch gaan er veel dingen als onvertaalbaar door het leven, met name woordspelerige dingen.
Lees verder »
Er is een theorie die zegt dat gedachten zich niet in woorden afspelen in de hoofden van de mensen, en ook niet in beelden, maar in iets anders, waar dan weer woorden of beelden van gemaakt worden. Want ook mensen die niet kunnen spreken hebben gedachten.
Lees verder »
Aan het einde van het 26ste gezang van ‘De Louteringsberg’ laat Dante de Provençaalse dichter Arnaut optreden, in het Provençaals. De dichter Stefan George publiceerde in 1909 een vertaling van fragmenten uit de Goddelijke Komedie. Voor ons ligt thans de derde druk uit 1922, deels onopengesneden, met gehavende rug, schitterend uitgegeven bij Bondi te Berlijn.
Lees verder »