Zelfs aan de slechtste vertaling van Dostojevski kun je nog zien hoe goed het is, zei Hermans ooit tegen Cees Nooteboom toen die hem had medegedeeld dat Mary McCarthy niet door de vertaling van Nooit meer slapen heen kwam. Sindsdien noemde Hermans Mary McCarthy ‘een twaalfderangs Courts-Mahler,’ maar daar gaat het nu even niet om. Waar het om gaat is: wat voor Dostojevski geldt, geldt ook voor Piet de Smeerpoets. Dat wil zeggen Der Struwwelpeter uit 1845 van de Frankfurter huisarts en gekkendokter Heinrich Hoffmann, stad- en tijdgenoot van die andere grote leer-om-leermeester, Arthur Schopenhauer.
Generaties kinderen zijn met Hoffmanns prentenboek opgevoed c.q. bang gemaakt (wat vroeger hetzelfde was). Het zijn heel grappige en soms heel wrede verhalen, met gruwelijk plastische plaatjes: een ‘kleedermaker’ die de duimen van een onverbeterlijke duimzuiger afknipt, Soep-Hein die blijft weigeren zijn soep te eten totdat hij zo mager wordt dat er niks van hem overblijft, waarna er op zijn graf een soepterrien wordt gezet. Ook de Nederlandse jeugd mocht griezelen bij de verhalen over ondeugende kindertjes met wie het slecht afliep. Er zijn minstens vier vertalingen in het Nederlands verschenen en er zijn rare dingen mee aan de hand. De ene verzint er van alles bij: het verhaal van een jongetje dat wipt op zijn stoel, omvalt en het hele tafellaken met maaltijd en al in zijn val meeneemt, eindigt er in het Duits mee dat de ouders boos zijn omdat ze niks meer te eten hebben. Maar de Nederlandse vertaler W.P. Razoux doet er nog een schepje bovenop en verzint er een hele strofe bij, waarin Philip den Schommelaar zijn been verbrandt aan de hete soep en vaderlief hem als volgt opbeurt: ‘Wees voortaan dus niet meer stout! Maar, opdat gij ’t wel onthoudt, Neem ik u nog, tot uw straf, al uw mooije speelgoed af!’ De andere vertaler laat juist weer van alles weg als te kwetsend voor de tere kinderziel: bij J. Riemers-Reurslag zijn de laatste regels van Soep-Hein gesneuveld en ook het plaatje met het graf met de soepterrien is weggeretoucheerd.  De derde, Lidi Luursema, kalefatert de oudere vertalingen hier en daar wat op. Zo wordt Philip den Schommelaar Flip de Stoelewip. De laatste ons bekende vertaling is uit 2000, van Jan Kuijper, en hij gaat terug ad fontes, naar de bron van de oorspronkelijke tekst. Hij verzint er niks bij, laat niks weg en de vader van Wip-Flip neemt niet als toppunt van onrechtvaardigheid al zijn mooije speelgoed meer af. Ook de ‘moriaan zo zwart als roet’ sneuvelt, want in het Duits stond er ‘ein kohlpechrabeschwarzer Mohr’: ‘een koolpikravenzwarte neger’ maakt Kuijper ervan, wars van alle negentiende-eeuwse moderniseringen. Aldus hebben we vier verschillende Vertaliaanse strategieën gehad, maar het raarste is nog wel dat de titel al die jaren hetzelfde is gebleven, Piet de Smeerpoets. Terwijl Peter in het Duits helemaal niet zo’n smeerpoets was. Het is meer een gymnosofist die uit pure wereldverzaking zijn nagels en zijn haren niet meer knipt. Piet de Ragebol is het meer of Rasta Pietje. Of weet iemand een betere vertaling voor de volgende ronde van de Struwwelpeter in de Vertaliaanse carroussel?

Dit verhaal is geplaatst op maandag 9 juli 2007 om 3:04 uur.