De campagne zit erop. Vier markante feiten uit de afgelopen verkiezingsstrijd:

1. Balkenende (CDA) maakt van het beperken van de hypotheekrenteaftrek een breekpunt. Dit tegen het advies van zijn voormalig adviseur Jack de Vries in, die vindt dat breekpunten niet passen bij een partij die regeringsverantwoordelijkheid wil dragen. Rutte (VVD) spreekt van „misplaatste stoerheid”.

2. Daags na de berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) wijzigt de PvdA de aangeleverde gegevens. Het eigen risico in de zorg wordt toch niet inkomensafhankelijk. En de AOW-leeftijd gaat niet in 2015 in, zoals PvdA het CPB heeft gemeld, maar pas in 2020, conform het programma. Daardoor kan het CPB die maatregel als bezuiniging inboeken. De PvdA krijgt het verwijt te draaien en verwarring te zaaien.

3. Rutte maakt zich kwaad over een uitzending van het tv-programma Netwerk. Daarin krijgt een bijstandsmoeder te horen dat ze er fors op achteruit gaat als de VVD het voor het zeggen krijgt. Ze barst in huilen uit. Rutte zegt dat de cijfers niet kloppen, maar moet later toegeven dat ook bijstandsmoeders iets zullen merken van de 11 miljard die de VVD wil bezuinigen op de sociale zekerheid.

4. Balkenende wil tijdens het RTL debat over de economie geen antwoord geven op de vraag met wie het CDA wil regeren. Presentatrice Mariëlle Tweebeeke houdt aan. Balkenende probeert er vanaf te zijn met de verrassende opmerking: „U kijkt zo lief”. Halsema (GroenLinks) zegt na het debat dat zij, in Tweebeekes plaats, de demissionair premier „een knietje” zou hebben gegeven. Balkenende zegt bereid te zijn excuses aan te bieden.

Wat was uw doorslaggevende campagnemoment?

Mark Rutte en Jan Peter Balkenende streden gisteren in het EenVandaag-lijsttrekkersdebat om de oudere kiezer. Eerst noemde Balkenende de zorgplannen van de VVD “asociaal” (vanaf 20:00 min).

Het antwoord van Rutte: “Wat ik asociaal vind: niet willen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, maar wel 300 euro per jaar weghalen bij mensen met AOW door ze de vakantietoeslag af te pakken”.

In werkelijkheid ligt het iets ingewikkelder. De partij van Balkenende wil inderdaad korten op de AOW, maar juist niet op de vakantietoeslag. Uit de bijlage van de CPB-doorrekening (blz. 5):  ‘Het CDA schaft de AOW-tegemoetkoming in elf jaar af. Dit bespaart 0,6 mld euro in 2015 en 0,9 mld euro vanaf 2021′.

De hoogte van het bedrag klopt wel ongeveer, hoewel het CDA dus niet de tegemoetkoming per direct wil afschaffen. De AOW-tegemoetkoming is dit jaar bruto 411,12 euro, de vakantietoeslag minimaal 488,28 euro.

Overigens: de discussie tussen Balkenende en Rutte ging (opnieuw) over heel specifieke maatregelen. Het CPB heeft echter niet de  gevolgen van de partijprogramma’s voor specifieke inkomensgroepen uit kunnen rekenen, waardoor de balans per partijprogramma onduidelijk blijft – en de lijsttrekkers elkaar telkens met losse maatregelen om de oren slaan.

PvdA’er Ronald Plasterk weet welke lijsttrekker door een meerderheid van de Nederlandse bevolking “op elk moment, ook de afgelopen weken” wordt genoemd na de vraag ‘Wie lijkt u de beste minister-president?’. “Dan is het antwoord: Job Cohen”, zei Plasterk zaterdag in radioprogramma Tros Kamerbreed (30.00 min).

De oud-minister van Onderwijs reageerde daarmee op een peiling van werkgeversorganisatie VNO-NCW, waaruit bleek dat VVD-lijsttrekker Mark Rutte onder werkgevers de meest populaire lijsttrekker is.

Maar de bewering van Plasterk klopt niet. Tenminste, als je naar de drie grote peilingen kijkt. Onderzoeksbureau TNS/NIPO hield op 17 mei een premierspeiling, waarin Job Cohen 33 procent van de stemmen kreeg, Rutte 14. Daar kan Plasterk zich op beroepen.

Ook Maurice de Hond onderzocht de tweestrijd tussen Cohen en Rutte: op 28 april stemde 52% voor Cohen en 41% voor Rutte. Op 19 mei was de score echter 45-47 voor Rutte en op 3 juni was de stand gelijk: 46-46. En in deze Synovate-peiling van twee weken geleden vond een meerderheid van de Nederlandse bevolking Mark Rutte het meest geschikt als premier.

Sommige feiten worden in deze campagne regelmatig verdraaid. Met nog minder dan een week te gaan tot de verkiezingen, een kort overzicht van terugkerende verkiezingsretoriek van Rutte, Cohen en Balkenende.

In het Lagerhuisdebat met Job Cohen zei Mark Rutte opnieuw dat Nederland behoort tot de landen met de kleinste inkomensverschillen ter wereld. Dat is niet waar, zie deze post voor de uitleg.

Job Cohen waarschuwde dinsdag opnieuw voor “roekeloze bezuinigingen” van de VVD (punt 1). Dat geen partij roekeloos bezuinigt, legden wij na het PvdA-partijcongres al uit. Het gaat er om welke keuzes de partijen maken.

En een terugkerend campagnepunt van Balkenende: met de PvdA gaat het land op ‘Griekse toestanden’ af. Ofwel: als Job Cohen aan de macht komt kan Nederland wel eens failliet gaan. Dat is een wel erg boude bewering, lees hier meer.

In de derde aflevering van het ‘Job Cohen-Journaal’ presenteert de PvdA-lijsttrekker 10 redenen waarom middeninkomens bij de VVD slechter af zijn dan bij de PvdA. Lees hieronder 5 redenen waarom in het Job Cohen-Journaal wel erg gekleurd en pro-PvdA wordt bericht.

1. De VVD verlaagt volgens de PvdA de zorgtoeslag. Doet de partij van Cohen dat niet? In de bijlage bij de CPB-doorrekening van het  PvdA-programma staat onder ‘zorg’: Beperking toeslag – wat 5,5 miljard euro oplevert (blz 28). Verbetering van PvdA-Kamerlid Diederik Samsom: PvdA verlaagt zorgtoeslag, omdat de premie gedeeltelijk inkomensafhankelijk wordt. De PvdA laat mensen dus ook meer betalen, maar pas vanaf een inkomen van 48.000 euro.

2. Bij de huisarts komt een kassa als de VVD aan de macht komt, aldus Cohen. Wat hij niet zegt is dat ook bij de PvdA betaald moet worden. Weliswaar niet bij de huisarts, maar wel in het ziekenhuis: 5 euro per ligdag.

3. Rutte wil de duur van de WW beperken, waarschuwt Cohen. Maar dat betekent niet dat dat voor de PvdA een onbegaanbare weg is. Immers: tegenover Paul Rosenmöller noemde Cohen de ww-duur een van de zaken waarvan de PvdA bereid moet zijn “om over je schaduw heen te springen”, zij het “in een zeer brede context” van maatregelen waarmee de werkgelegenheid toeneemt. (16:00 min)

4. Bij de VVD gaan de huren omhoog, vertelt de PvdA-lijsttrekker. Zijn eigen partij wil dat ook, voor inkomens boven de 40.000 euro. (blz. 85 CPB-doorrekening)

5. Stelling 2 van de PvdA: Een gewoon gezin verliest bij de VVD 200 euro aan koopkracht. Maar ja, wat is een gewoon gezin? Dat is juist het probleem van deze campagne: Het CPB heeft niet de koopkrachtgevolgen van de partijprogramma’s voor specifieke inkomensgroepen uit kunnen rekenen. Een beetje kort door de bocht dus, deze stelling. Lees hier meer.
Bovendien staat in het PvdA-hoofdstuk van de CPB-doorrekening: ‘de koopkracht van alleenverdieners met kinderen onder de zes jaar verslechtert (…)’.

Volgens Mark Rutte zorgt het PvdA-plan om een belastingtarief van 60% in te voeren voor inkomens boven 150.000 euro ervoor “dat talent uit het buitenland, bijvoorbeeld onderzoekers die kunnen kiezen uit Amerika, Groot-Brittannie en Nederland, niet naar Nederland komen”.

De link die Mark Rutte gisteren in het Lagerhuis-debat (vanaf 39:20) met Job Cohen legde tussen het invoeren van een nieuw toptarief en de komst van buitenlandse onderzoekers, klopt niet helemaal. Buitenlandse werknemers komen namelijk in aanmerking voor de 30%-regel, waarmee 30 procent van hun loon onbelast uitbetaald wordt.

Kaj Leers van Z24 maakte ons er bovendien via Twitter op attent dat Nederland volgens dit rapport in de top-3 van meest aantrekkelijke vestigingslanden ter wereld staat. Lees zijn bericht over de studie ‘Wat beweegt kennismigranten?’, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, hier.

Daarin staat wel: ‘Beloning en loopbaanperspectief vormen misschien wel de belangrijkste drijfveren voor de kennismigrant’ (blz.20). Cohen noemde loon in het debat ‘een van de redenen’ voor expats om naar Nederland te komen.
Heeft u aanvullingen? Reageer!

Woensdagavond beschuldigden Femke Halsema en Mark Rutte elkaar van liegen over de gevolgen van het VVD-programma voor ‘de gewone man’. Gisteren wijdde Netwerk er een uitzending aan. Conclusie: een huilende bijstandsmoeder en een gezin met een gehandicapte dochter worden hard geraakt door de VVD.

Volgens Rutte klopte er opnieuw niets van, wat hij nog eens toelichtte bij Wat Kiest Nederland op RTL 4. “Of hij liegt of hij kent zijn eigen programma niet”, reageerde Jolande Sap van GroenLinks.

Wie heeft er gelijk?

Harde cijfers zijn er niet, dat is precies het probleem. Het Centraal Planbureau heeft niet de koopkrachtgevolgen van de partijprogramma’s voor specifieke inkomensgroepen uitgerekend. Iedereen kan dat natuurlijk wel proberen. Het is echter ondoenlijk om honderden voorstellen per partij te vertalen naar de portemonnee van één huishouden, al was het maar omdat de meeste partijen vaag zijn op details. Tegenargumenten zijn daarom eenvoudig te geven.

Het CPB zei er in algemene termen al wel wat over: bij de VVD worden lage en middeninkomens geraakt door inperking van de zorgtoeslag. En het tijdelijk niet meegroeien van de uitkeringen met de lonen, zoals de VVD voorstelt, betekent koopkrachtverlies voor de laagste inkomens.

Bovendien is het een feit dat de VVD het sociaal minimum wil verlagen, het kindgebonden budget wil afschaffen en de kinderbijslag voor het derde kind wil laten vervallen. Zoek er een gezin bij en dat gaat er geheid op deze punten in inkomen op achteruit. De VVD bestrijdt dat ze mensen in de armoede duwt, wat Halsema tijdens het RTL-debat van woensdag beweerde. De allerzwaksten wil de partij ontzien, maar de  nadruk moet liggen op werk en niet op voorzieningen voor inactieven, aldus de VVD.

Heeft u berekeningen? Die kunt u in de reacties kwijt, net als commentaar op de Netwerk-berekening, die van GroenLinks en die van de VVD.
Update: Ook hoogleraar economie Bas Jacobs sloeg op zijn blog aan het rekenen met de VVD plannen.

Op veler verzoek uitgezocht, de beweringen van Mark Rutte en Jan-Peter Balkenende over de inkomensverdeling in Nederland – vergeleken met het buitenland – tijdens het RTL-debat.

“Nederland behoort tot de top-3 landen in de wereld met de hoogste lastendruk”, zei Mark Rutte. “Wij behoren ook tot de top 3 landen in de wereld waar de inkomensverschillen het kleinst zijn, het meest genivelleerd zijn.” (vanaf 1u14min)

En Balkenende: “Na de Scandinavische landen heeft Nederland de dichtste inkomensverdeling.” (vanaf 1u26min)

Beide lijsttrekkers hebben geen gelijk. Uit deze studie over het Nederlands belastingstelsel, ingesteld door het inmiddels demissionaire kabinet, blijkt dat de inkomensongelijkheid in de EU-lidstaten Zweden, Denemarken, Oostenrijk, België, Frankrijk, Finland en Luxemburg kleiner is dan in Nederland (blz. 52). Dat zijn dus niet alleen Scandinavische landen, en Nederland staat in dit lijstje op plaats 8.

De lastendruk dan. Daar hoort Nederland ook niet tot de top in Europa. In hetzelfde rapport van de studiecommissie belastingstelsel (blz. 51) staat dat de Scandinavische landen, België, Frankrijk, Italië en Oostenrijk een hogere belastingdruk hebben dan Nederland.

We gaan verder met het andere verzoeknummer: de ‘Netwerkrel’.

Een opvallende strategiewijziging van Geert Wilders, gisteren op een partijbijeenkomst in Tilburg.  De PVV-lijsttrekker koos voor het eerst duidelijk de VVD als doelwit.

VVD-leider Mark Rutte is net zo’n  „slappe hap” als D66, zei Wilders. „Een tijdje geleden kwam Mark Rutte bij de stemwijzer tot zijn eigen verbazing uit op D66.”

Een tijdje geleden? Dat gebeurde in 2006, en het was  te wijten aan een technisch mankement bij stemwijzer.nl. (Hier een tweede lezing.) Een woordvoerder van het Instituut voor Publiek en Politiek, maker van de stemwijzer, bevestigt dit vandaag nog eens: “Mark Rutte was daar absoluut niet schuldig aan, het was echt een technische storing”.

Nu de campage echt begonnen is en politici de feiten niet altijd op een rijtje blijken te hebben, kan een geschiedenisles handig zijn. Het Instituut voor Beeld en Geluid en het Nationaal Archief openden gisteren verkiezingstijden.nl, een site over de 27 naoorlogse kabinetten. Bekijk de tijdlijn hieronder, volledig scherm op verkiezingstijden.nl