Voetballers in Engeland ontsporen. Alcoholisten worden het of zijn het vanaf het moment dat ze prof zijn en aanstaande sterren zijn. Van George Best, Paul Gascoigne, Paul Merson (zie foto van links naar rechts) en Tony Adams tot Jimmy Johnstone. En nog veel meer. Verhalen over voetballers met verslavingen, drugs en alcohol, zijn in Groot-Brittannië aan de orde van de dag. Ze zuipen en vechten totdat ze er bij neervallen. En de tabloids maar smullen.

Neem Wayne Rooney, voetballer van Manchester United en het Engelse elftal. Twintig jaar. Toen hij 16 jaar was, debuteerde in de Premier League. Nu is hij de weg kwijt. Twee rode kaarten, één op het WK en één op het Amsterdam Toernooi, geven aan dat deze jonge ster niet meer zichzelf is. Twee weken geleden publiceerde de Daily Mail een voorpublicatie van de autobiografie van Rooney My Story So Far, waarin de voetballer toegeeft grote schulden te hebben gemaakt bij het gokken via een wedkantoor. Wat moeten voetballers anders doen als ze niet voetballen?

Vandaag (zaterdag 5 augustus) staat in NRC Handelsblad (lees hier het interview) een boeiend interview met de Nederlandse voetballer Fernando Ricksen. Hij speelt in Schotland voor Glasgow Rangers. Hij zat enige tijd in een afkickcentrum voor alcoholverslaafden. Hij was daar niet de enige voetballer. Het is al jaren bekend dat veel voetballers in Engeland verslaafd raken aan alcohol. Oorzaak: verveling, druk van de media, voorbeeldgedrag, slechte opvoeding – opgegroeid in zwak-sociale milieu’s, waar ze niet kunnen worden voorbereid op een leven vol glitter and glamour..

Neem Paul Gascoigne. Hij was eens de beste voetballers van Engeland. Een speler met onvoorspelbare acties op en buiten het veld. Een voetballer in verwarring, met een leven vol trauma’s, verslavingen, depressies en ziekelijke obsessies.
Gascoigne (Gazza) werd de blonde Maradona genoemd en was mogelijk de meest getalenteerde Engelse voetballer aller tijden. Tussen 1988 en 1998 schitterde hij voor Newcastle United, Tottenham Hotspur, Lazio Roma, Glasgow Rangers en 57 maal voor het Engelse elftal. In 1990 werd hij door de BBC verkozen tot Sportpersoonlijkheid van het jaar. Buiten het veld dronk hij en sloeg hij erop los. Nu, net 39 jaar, leeft hij nog steeds tussen hoop en wanhoop.
Twee dagen lang had hij gehuild, zo bekende Gascoigne onlangs in een interview met The Times, nadat hij het manuscript van het boek Being Gazza: My Journey to Hell and Back non-stop in 14 uur had uitgelezen. Het boek is niet door hem geschreven, maar door zijn psychotherapeut John McKeown. Het is een gedetailleerd verslag van de therapiesessies die zij het afgelopen jaar hadden. Gascoigne beschreef zijn leven eerder in Gazza: My Story, maar toen hij deze blote feiten en herinneringen op papier zag, brak zijn weerstand. Was hij zo’n groot menselijk wrak geweest?
Het boek, dat begin juni uitkwam, is opgedragen aan George Best, de voetballer die aan roem en alcohol te gronde ging en eind vorig jaar overleed. Ook Gascoigne heeft van veel roem en schittering genoten. Maar hij heeft ook vanaf zijn jeugd veel leed moeten doorstaan. Van het ene trauma in het andere, van de ene ziekelijke obsessie in de andere, van de ene verslaving in de andere vluchtend, van depressies naar zelfvernietiging. Zo vaak als hij de clown uithing, zo vaak was hij het onbegrepen kind. Schreeuwend van geluk, huilend van ongeluk. „Mensen denken dat ze me kennen, maar dat is zeker niet zo. Dat is het probleem”, zei hij in The Times.
Acht jaar geleden speelde hij zijn laatste interland, vier jaar geleden zijn laatste wedstrijd in de Premiership. Vorig jaar, na twee jaar zonder alcohol, begon Gascoigne weer te drinken. In december werd hij gearresteerd na een vechtpartij met een fotograaf. Hij werd ontslagen als speler/manager van Kettering Town (hij was 39 dagen in dienst). Kerstmis bracht hij door in een Amerikaanse ontwenningskliniek, alweer.
In het huiveringwekkende verslag van McKeown en zijn client worden we teruggevoerd naar Gazza’s jeugd in een arbeiderswijk in Gateshead. Daar begon de ellende. Om te beginnen met de dood van een broertje van een vriend. Paul was tien, het jongetje op wie hij moest passen acht. Terwijl ze in een snoepwinkel waren, rende het jongetje naar buiten naar een ijscokar. Een passerende auto greep het kind, dat meteen overleed. Als Gascoigne nu zijn ogen sluit, ziet en hoort hij weer de moeder van het jongetje schreeuwen, terwijl hij zich over het kind buigt.
Kort na de begrafenis ging Gascoigne stotteren en kreeg hij zenuwtrekken in het gezicht. Later werden deze trekken in verband gebracht met het mogelijke syndroom van Gilles de la Tourette. Tijdens de therapiesessies werd duidelijk dat hij toen al de eerste tekenen van OCD (obesssive compulsive disorder – dwangneurose) vertoonde. Hij raakte geobsedeerd door het nummer 5, sloot elke deur en deed overal het licht uit. „Als ik dat deed, zou het goed met me gaan.”
Zijn vader had een hersentumor en kreeg vaak attaques, zijn moeder had drie baantjes om vier kinderen en een zieke man te onderhouden. Paul, de oudste, hield met clownesk gedrag de stemming erin. Hij kon goed voetballen. Daarin zag hij een vluchtroute en een manier om zijn gezin te steunen.
Hij was zeventien toen hij een contract als leerling-voetballer bij Newcastle United kreeg. Van manager Jack Charlton moest hij binnen twee weken afvallen. Gascoigne begon toen al een vinger in zijn keel te steken om over te kunnen geven en af te vallen. Nog steeds lijdt hij aan boulimia. Alcoholisme kwam later, toen hij de druk van roem en prestaties niet aankon en zijn huwelijk zich slecht ontwikkelde. Hij slikte amfetaminen en slaappillen. De stemmingswisselingen, paniekaanvallen en depressies volgden. Hij ging zuipen, sloeg zijn vrouw en huilde nachtenlang na een nederlaag op het voetbalveld.
Wie herinnert zich niet de huilende Gascoigne in 1990 tijdens de halve finale van het WK in Italië tegen Duitsland? Hij had net een gele kaart gekregen die hem uit de eventuele eindstrijd zou houden. Heel Engeland sloot Gazza in de armen. Gascoigne ging nog meer drinken en slikken en vrat zich dik aan alles, om vervolgens weer een vinger in de keel te steken. „Want als je dik bent, schelden toeschouwers je uit voor fat bastard.”
Een glorieus optreden tijdens het EK van 1996 bracht hem geen geluk. In 1998 scheidde zijn vrouw Sheryl zich van hem. Een van haar twee dochters uit een eerder huwelijk sloot zich aan bij een campagne tegen huiselijk geweld. Zijn zoon Regan is tien jaar en woont bij zijn ex-vrouw en haar dochters. Af en toe mag Gascoigne zijn zoon zien. Dan is hij gelukkig.
Gascoigne is nog lang niet genezen van zijn obsessies en verslavingen. Hij ging onlangs een maand lang elke dag naar de sportschool, at alleen sla en dronk alleen water om af te vallen. Zijn dwangneuroses raakt hij nu langzaam kwijt. Zoals hij vroeger als mindgame een glas wijn op tafel zette en zichzelf uitdaagde het niet aan te raken, zo probeert nu van winegums af te blijven, vooral wanneer hij er weer drie pakjes van in zijn zak heeft. De sessies bij zijn therapeut zijn slopend. Want als hij van de ene obsessie en verslaving af is, volgt weer een andere.
Gascoigne woont in een appartement in Newcastle, vlakbij zijn gescheiden ouders. Geld heeft hij zeker, maar een huis zal hij niet kopen. Hij is bang weer een investering te verliezen. Door de scheiding verloor hij  drie huizen. Gascoigne is bang voor nieuwe dingen, een nieuwe vrouw en nieuwe uitdagingen.
Gazza onderging als voetballer dertig operaties. Hij brak een enkel, een been, een jukbeen, had een dubbele hernia en kreeg tien meniscusoperaties. Laatst werd hij op zijn verjaardag op Old Trafford toegezongen door 70.000 mensen. Onder leiding van Robbie Williams, tijdens een wedstrijd ten bate van Soccer Aid van Unicef, dat kinderen in arme landen helpt.
Elke morgen als hij opstaat, vertelt Paul Gascoigne, tekent hij eerst op een papier een vraagteken. Zijn grote vraag is: Wat zal vandaag mij brengen?
Being Gazza: My Journey to Hell and Back. ISBN: 0755315421. Auteurs: Paul Gascoigne, John McKeown en Hunter Davies

Dit verhaal is geplaatst op zaterdag 5 augustus 2006 om 13:09 uur.