De pensioencrisis legt van alles bloot. Zowel over ons pensioenstelsel als over hoe de mens in elkaar zit. Geen fraai gezicht. Wel veel (en toenemend) risico.
Het eerste wat de crisis blootlegt, is de aloude geldillusie. Mensen ervaren een daling van hun pensioen in euro’s anders dan een vermindering van de koopkracht door inflatie. De effecten van inflatie mogen echter niet worden onderschat. Als de inflatie tien jaar lang elk jaar 2 procent bedraagt – wat niet bijzonder laag is – is 100 euro vandaag na die tien jaar nog maar 82 euro waard. Bij 3 procent inflatie blijft er zelfs minder dan 75 euro van over. Dat de meeste mensen last hebben van geldillusie verklaart waarom uitblijvende indexaties van pensioenen maar weinig mensen lijken te deren, terwijl iedereen ongerust wordt nu de pensioenen mogelijk gekort moeten worden.
Lees verder »
Dit bericht heeft 30 reacties
Zijn de centralebankiers bezig dezelfde fouten te maken die leidden tot de kredietcrisis, of maken ze slechts ‘kleine blije ongelukjes’?
Jackson Hole, in de Amerikaanse staat Wyoming, heeft zo’n typsich Amerikaans natuurschoon dat lijkt te zijn weggelopen uit een schilderij van wijlen televisieschilder Bob Ross. Denk aan Yosemite National Park: keurige bergtoppen, bomen precies op de goede plaats en hier en daar een welgemikt meertje of een waterval. En dat alles, in de geest van de snelschilderende krullenbol, voorzien van pretty little highlights, bospaadjes waarvan het er niet toe doet waar ze naartoe gaan, en hier en daar een zweempje Van Dyke brown op een verlaten schuur.
Jackson Hole is ook de plek voor de jaarlijkse centralebankiersbijeenkomst van de Amerikaanse Federal Reserve, waar de top van de sector, aangevuld met een keur aan wetenschappers, zich buigt over actuele onderwerpen in de eigen sector.
Lees verder »
Dit bericht heeft 5 reacties
Extra overheidsuitgaven verzachten de crisis. Maar intussen lopen de staatsschulden zo ver op dat die op zichzelf de crisis versterken. Wat te doen?
De financiële crisis die eind 2008 losbarstte, leidde wereldwijd tot een heuse comeback van het keynesiaanse denken onder beleidsmakers. Sinds de jaren zeventig was het idee dat overheden actief een keynesiaans, dat wil zeggen anti-cyclisch, begrotingsbeleid moesten voeren geheel uit de mode geraakt. Maar toen de wereldeconomie twee jaar geleden in een vrije val dreigde te raken, werd vliegensvlug naar de reddingsboei van het expansieve begrotingsbeleid gegrepen. En het heeft gewerkt. Zonder het conjuncturele tegengas van het ruime begrotingsbeleid zou de krimp van 2009 nog groter zijn uitgevallen.
Maar het kan verkeren. Vorige zomer voerde het keynesiaanse geluid over de (verdere) noodzaak van een expansief begrotingsbeleid nog ontegenzeglijk de boventoon. Lees verder »
Dit bericht heeft 20 reacties
Is er sprake van te hoge rentetarieven op de hypotheekmarkt? In sommige gevallen lijkt de situatie nog ernstiger dan onderzoek aantoonde.
Het gaat goed met de banken. Nu de grootste golf van winstcijfers achter de rug is, mag worden geconcludeerd dat de winstgevendheid in Europese bankensector sterk aan de beterende hand is. Het ene spectaculaire winstcijfer duikelde de afgelopen maand over het andere heen.
Van de Nederlandse banken die hun cijfers al hebben geopenbaard, noteerde ING over het tweede kwartaal van dit jaar een winst van 1,1 miljard euro, vergeleken met een schamele 71 miljoen een jaar geleden. Ook de middelgrote bank Van Lanschot presteert beter. En ABN Amro mag dan volgens bestuursvoorzitter Zalm een verliesgevend jaar draaien, de onderliggende winstgevendheid zal in lijn liggen met de rest van de sector.
Dat maakt het des te brisanter dat de Consumentenbond en de Vereniging Eigen Huis beweren dat de marges op hypotheken alleen maar zijn toegenomen. Lees verder »
Dit bericht heeft 11 reacties
De werkloosheid in Nederland behoort tot de laagste ter wereld. Tijdens de crisis is die maar weinig opgelopen en nu daalt die al weer. Hoe kan dat?
Terwijl de grote recessie diepe wonden slaat in de overheidsfinanciën zijn de gevolgen voor de Nederlandse arbeidsmarkt relatief gematigd. De piek in de werkloosheid lag bij 6,1 procent, een percentage waar menig land zelfs in goede tijden jaloers op zou zijn. En de afgelopen drie maanden is de werkloosheid zelfs alweer gedaald.
Een voor de hand liggende verklaring voor de meevallende gevolgen is natuurlijk de omvang van de crisis. Die is tot nu toe zeker niet te vergelijken met de crisis van de jaren dertig en tachtig van de vorige eeuw. Toch is de vraaguitval naar goederen en diensten in de afgelopen periode fors geweest. De arbeidsmarkt heeft die klap echter verrassend flexibel opgevangen. Hoe komt dit? Er zijn verschillende mogelijk verklaringen, de een beter dan de ander.
Lees verder »
Dit bericht heeft 21 reacties
Wie denkt dat centralebankiers het nu moeilijk hebben, moet zich eens verdiepen in de laatste vooroorlogse jaren.
Een stapeltje literatuur is onontbeerlijk op vakantie, maar tussendoor is er niets tegen wat monetaire nostalgie bij de trekkerstent: de jaarverslagen van de Bank voor Internationale Betalingen van vóór de Tweede Wereldoorlog. Ze staan allemaal op de site van de BIB (www.bis.org) en blijken in hun tijd even doortastend en helder als de verslagen van de BIB tegenwoordig zijn – zij het met de taal en het jargon uit die tijd.
De BIB was na de Eerste Wereldoorlog opgericht om de Duitse herstelbetalingen aan zijn overwinnaars door te sluizen, maar ontpopte zich al snel tot de ‘bank van de centralebankiers’ die zij nog steeds is. En tot een analytisch en statistisch centrum van de internationale bankwereld, dat tot dan toe niet bestond.
Lees verder »
Dit bericht heeft 4 reacties
Mensen leven langer en zouden dus ook later met pensioen moeten. Maar de verschillen tussen mensen zijn groter dan de pensioenregelingen faciliteren.
De verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd komt eraan. In juni 2010 kwamen werkgevers en vakbonden in de Stichting van de Arbeid tot een akkoord over de toekomst van de AOW. Afgesproken werd dat in 2020 de AOW- en pensioenleeftijd omhoog zal gaan naar 66 jaar en in 2025 naar 67 jaar. Daarna wordt om de vijf jaar bekeken of de AOW-leeftijd verder omhoog moet. In 2030 zou het 68 jaar kunnen worden. Een jaar eerder met pensioen gaan kan, maar niet gratis, want de AOW-uitkering gaat dan omlaag met 6,5 procent, niet alleen voor het extra jaar, voor de rest van het leven.
Inmiddels heeft de achterban van de FNV in ruime meerderheid ingestemd met het akkoord. De noodzaak van die verhoging was jaren geleden al duidelijk en is met de kredietcrisis en de daarmee gepaard gaande problemen voor de pensioenfondsen alleen maar groter geworden. Zonder veranderingen zullen de pensioenpremies verder omhoog moeten en betalen jongeren nog meer voor ouderen.
Lees verder »
Dit bericht heeft 12 reacties
Vrijdag begint de EU, in navolging van de VS, met het bekendmaken van de resultaten van stresstests voor de banksector. Blijf er niet voor thuis.
Aanstaande vrijdag is het zo ver: dan publiceert de Europese Commissie de resultaten van de stresstests die de afgelopen weken zijn losgelaten op de bankensector. Dat klinkt goed. Het is van grote waarde om het publiek, en de andere banken, ervan te overtuigen dat de banken een nieuwe storm kunnen doorstaan.
De werkelijkheid achter de Europese stresstests is minder eenduidig dan zij lijkt. De meeste landen in de eurozone hadden er helemaal geen trek in om de banksector openbaar te laten doorlichten. Maar Spanje zette de anderen op de jongste eurotop voor het blok. De regering-Zapatero kondigde aan zelf de tests in het openbaar te doen, en toen konden de anderen niet achterblijven. Want wie zich verzette maakte meteen de eigen banksector verdacht. Het was een klassiek prisoners’ dilemma. Alle arrestanten zwegen, totdat er één bekende. Toen moest de rest ook.
Van harte zijn de tests dus niet gegaan, en dat is nog maar één van de problemen. De 27 EU-landen die meedoen hebben alle een verschillende vorm van toezicht en zeer uiteenlopende nationale karakteristieken. Zo beklaagt een Nederlandse bankier zich erover dat zijn hypotheekportefeuille voor het overgrote deel gedekt is door de nationale hypotheekgarantie, en dus vrijwel risicovrij is. Maar zo’n garantie bestaat elders niet, of in een andere vorm. Als deze bankier over één kam geschoren wordt met de rest, dan komt hij er bekaaid van af. En zo heeft elke bank wel wat.
Lees verder »
Dit bericht heeft 6 reacties
Vorige maand heeft het CPB de studie ‘Vergrijzing verdeeld’ gepubliceerd. De resultaten zijn enigszins onthutsend.
We zijn geneigd in de discussie over vergrijzing alleen te kijken naar de AOW en aanvullende pensioenen. Voor het overheidsbudget gaat het echter om de AOW én de zorgkosten. Dan blijkt uit de CPB-doorrekening van 2015 tot 2040, waarvan verslag wordt gedaan in het recente rapport Vergrijzing verdeeld, dat niet alleen de AOW stijgt van 5,4 procent van het bruto binnenlands product (bbp) naar 8,5 procent, maar dat de zorgkosten ook stijgen van 10,3 tot 14,3 procent over dezelfde periode. De zorgkosten stijgen dus nog harder dan de AOW.
Alles bij elkaar genomen lopen de overheidsuitgaven op van 49,4 tot 57,7 procent van het bbp in 2040. Als gevolg van deze ontwikkeling stijgt het begrotingstekort (EMU-saldo) van 2,9 procent van het bbp nu naar 8,9 in 2040. Natuurlijk gaat het om voorspellingen die afhangen van de gemaakte assumpties. We dienen daarom niet alles exact te aanvaarden wat het CPB ons voorspelt, maar het zou van struisvogelgedrag getuigen om hier kennis van te nemen en vervolgens over te gaan tot de orde van de dag. Daarvoor zijn de gesignaleerde ontwikkelingen te onrustbarend.
Lees verder »
Dit bericht heeft 21 reacties
Een centrale bank die ook toezicht houdt op de banken lijkt ideaal. Maar wat als het toezicht zo even onaantastbaar wordt als het monetaire beleid zelf?
Het volksgericht voor De Nederlandsche Bank was vorige week in volle gang, en in augustus gaat het door. Dan moet de centrale bank met een plan komen voor een ‘cultuuromslag’ die moet garanderen dat de toezichthouder op de banken voortaan geen steken meer laat vallen bij het uitoefenen van zijn taak. De centrale bank heeft het moeilijk. Eerst werd ABN Amro uiteengescheurd, daarna kwam de Icesave-kwestie en toen volgde DSB. Dat het hoofd van topman Wellink werd geëist is een gangbare reflex.
Los van de schuldvraag, raakt de DSB-geschiedenis aan iets zeer fundamenteels. Stel dat het gerechtvaardigd is om de topman van de centrale bank weg te sturen omdat het toezicht heeft gefaald. Omdat De Nederlandsche Bank ook verantwoordelijk is voor het monetaire beleid, wordt dan ook de topman van het monetaire beleid ontslagen.
Lees verder »
Dit bericht heeft 9 reacties
