Hoe ziet de mondiale economie er in de  periode na de kredietcrisis uit? Dat is te vroeg om te zeggen, maar het is wel de  hoogste tijd om erover na te denken.

Is het al te vroeg om vooruit te kijken naar wat er ná de kredietcrisis en de recessie gebeurt? Tegen de glazen bol spreekt dat de mist nog lang niet is opgetrokken. De prognoses dat de recessie tegen het eind van dit jaar ten einde is, of in 2010, zijn gebaseerd op een simpele regel.

Als de economische groei lang onder het gemiddelde ligt, dan ontstaat er een zogenoemde output gap – een gat tussen de daadwerkelijke productie en de productie zoals die had moeten zijn als er gewoon gemiddeld was gegroeid. Die output gap zal dichtlopen, en dus zal de economie vroeg of laat een sprint moeten trekken.

Lees verder »

Overal zijn overheden druk bezig met het antwoord op de crisis. Maar enige internationale samenhang is er nog niet. Op naar de volgende crisis?

Vrijdag de dertiende moet het gebeuren: dan komt het kabinet met een samenhangend economisch plan om de recessie tegen te gaan. Dat gebeurt niet alleen in Den Haag. Overal ter wereld zijn regeringen bezig noodplannen op te stellen. Maar is er al sprake van enige samenhang? Voor zo ver die er is, is dat grotendeels toeval.

Het blijkt zeer moeilijk het macro-economische beleid af te stemmen.  In Europees verband is dat al lastig, op wereldschaal wordt het vrijwel onmogelijk. Iedere regering heeft te maken met zijn eigen binnenlandse politieke dynamiek. Het gaat om grote bedragen, waar de parlementen niet ten onrechte graag bij willen blijven.

De hoop is nu gevestigd op de top van de twintig belangrijkste landen voor de wereldeconomie, begin april in Londen, waar ook Nederland aan mag schuiven.

Lees verder »

Waardoor is de bonuscultuur juist bij banken zo uit de hand gelopen? De belangrijkste oorzaak daarvoor ligt daar voor het oprapen: geld.

Wie in een dropfabriek werkt, krijgt voordelig drop mee naar huis, en Philips-werknemers konden voor hun eigen producten altijd terecht in de speciale winkels voor het personeel. Extraatjes voor de werknemers in natura zijn er altijd geweest. Maar hoe moet dat bij een bank? Het goed of de dienst waarin een bank handelt heet geld, zodat een beloning in natura per definitie overeenkomt met een beloning in geld.

Medewerkers van financiële instellingen hebben het financieel zeer goed. Op de lijst van beste werkgevers die het blad Intermediair jaarlijks bijhoudt, scoren financiële instellingen hoog. De topvijf van 2007 met de beste arbeidsvoorwaarden bijvoorbeeld: ING op de eerste plaats, gevolgd door De Nederlandsche Bank, pensioenfonds PGGM, Fortis Bank en Rabobank. Dat is niet onlogisch: de typische bankmedewerker kan rekenen op een dertiende maand en een winstdeling (en bij ABN Amro tot voor kort een veertiende maand) én een korting op financiële producten. Een rentekorting op de hypotheek van 30 procent scheelt, bij een hypotheek van vier ton op jaarbasis al snel 3.000 euro netto. Dat is in wezen een vijftiende maand.

Lees verder »

Heeft stimulering zin voor de open Nederlandse economie? Niet ingrijpen, niet bezuinigen en de begroting op haar beloop laten is misschien wel beter.

Zware tijden zijn het: voor het eerst sinds begin jaren tachtig is vrijwel de gehele wereld tegelijkertijd in recessie. Zelfs een kwart eeuw geleden was het niet zo volledig. Japan onttrok zich toen aan de malaise. Wellicht dat de olierecessie van 1974 en 1975 een betere maatstaf is.

Net als toen staan beleidsmakers voor de zeer complexe taak een antwoord te vinden. Het voordeel van nu is dat de dogmatiek van het keynesianisme, die begin jaren zeventig nog onaangetast was, plaats heeft gemaakt voor een gevarieerder palet aan zienswijzen. Dat betekent niet dat het eenvoudiger zal zijn een antwoord te vinden. Er zijn ruwweg drie overwegingen die meetellen.

Lees verder »

Protectionisme is een houding die individueel wel rationeel kan lijken, maar desastreus is voor het collectief. De voortekenen zijn niet goed.

Het klonk als een grap, maar dat was het niet: de Italiaanse regering, zo werd afgelopen weekeinde bekend, streeft ernaar nieuwe buitenlandse restaurants te ontmoedigen. Italiaans voedsel eerst, zelfs Siciliaans eten is te vreemd. De komische noot heeft een ernstige ondertoon. Uit de hele wereld komen op dit moment signalen waaruit blijkt dat nationale prioriteiten het gemeenschappelijke mondiale belang opzij zetten.

Lees verder »

Niks Nederlandse zeepbel, de woningmarkt zit hier anders in elkaar dan in de VS, in Spanje of andere probleemlanden. Maar is dat wel zo?

De Amerikaanse huizenprijzen kelderen, de Britse ook en landen als Ierland en Spanje zuchten onder een val van de woningmarkt. Dat was te verwachten. De prijs van een gemiddeld huis was er veel te snel en te ver gestegen. De gevolgen van de crisis op de huizenmarkt zijn inmiddels bekend: chaos op de financiële markten, die op de woningmarkt een piramide van financiële producten hadden gebouwd. De ravage is nog steeds niet te overzien.

Lees verder »

Het pensioenstelsel van Nederland heet superieur te zijn aan dat van landen als Italië, waar werkenden direct betalen voor gepensioneerden. Tot de kredietcrisis toesloeg.

Er zijn krekels en er zijn mieren. Toen begin jaren negentig de strijd om de invoering van de euro losbarstte, stonden ze in Europa lijnrecht tegenover elkaar. Landen waar de staatsschuld relatief laag was en waar veel gespaard werd, waren beducht voor de lotsverbondenheid die de euro met zich mee zou brengen. Moesten zij in tijden van crisis de potverteerders, met hun lage besparingen en hoge schulden, te hulp schieten als die in de problemen kwamen en de euro in gevaar brachten? Dat nooit. De no bail out-clausule, die stelt dat zo’n overdracht van kapitaal niet mocht plaatsvinden, werd een harde voorwaarde in het Verdrag van Maastricht.

Lees verder »

Aandelen lijken na de recente koersval goedkoop. Maar als iedereen dat vindt, waarom staan ze dan zo laag? Wellicht is er iets anders aan de hand.

Gevaarlijke vraag, maar het zal toch een keer moeten: zijn aandelen, na de geweldige koersdalingen van het afgelopen half jaar, nu goedkoop? Veel beleggers zitten op enorme verliezen en dat heeft gevolgen voor de economie. Denk aan de pensioenfondsen, waarvan een groot deel de indexering van de pensioenen achterwege laat. In de nasleep van de dotcomcrisis gingen ook nog de premies omhoog – een maatregel die nu wijselijk achterwege wordt gelaten.

Lees verder »

Nederland haalt sinds jaar en dag zijn doelen voor ontwikkelingshulp. Maar het draagvlak daarvoor wankelt, en de dreigende recessie help ook niet.

Westerse industrielanden zijn niet de enige die worden getroffen door de kredietcrisis en de verwachte economische recessie die daarop volgt. Ook de opkomende landen als China en India, die zich aanvankelijk immuun waanden voor de gevolgen van de kredietcrisis, krijgen grote problemen. Maar hoe zit het met de ontwikkelingslanden? De armste landen kregen eerder dit jaar de sterk gestegen voedsel- en energieprijzen al voor hun kiezen – hoewel die inmiddels al weer zijn gedaald – maar moeten vrezen voor nog meer onheil. Het inzakken van de wereldhandel is er één voorbeeld van. Dan zijn er de buitenlandse investeringen in ontwikkelingslanden, die vorig jaar volgens de Wereldbank nog een record van 470 miljard dollar haalden. Gevreesd wordt dat die behoorlijk zullen teruglopen, nu westerse investeerders thuis krap komen te zitten en hun investeringen uitstellen.

Lees verder »

De kredietcrisis suggereert dat de financiële sector toe is aan een grootscheepse ontvlechting. Banken, zakenbanken en verzekeraars moeten los.

Je ziet ze nog wel eens op de rommelmarkt: de combinatie van platenspeler, radio, cassetterecorder en versterker die in zwang was in de jaren zeventig. Niet doen, waarschuwden onze vaders destijds. Het lijkt heel efficiënt en goedkoop, maar als er één onderdeel stuk gaat, dan doet de rest het ook niet meer. Beter alles apart gekocht. Dat was duurder, maar ook veel beter. Als een van de componenten faalde, dan had de rest daar geen last van.

Lees verder »