Grieken maken geen grapje – Maarten Schinkel
Want het blijkt dat bankiers écht hebben gekeken of de Akropolis te gelde kon worden gemaakt. Nu cashen, en in de toekomst kromliggen. De trucs van Griekenland staan voor een bredere maatschappelijke trend.
Dit stuk is geschreven door een miljonair. Sterker nog: dit stuk wordt naar alle waarschijnlijkheid op dit moment gelezen door een miljonair.
Hoe? Wel, de deurbel gaat, en op de mat staat een bankier. Hij (laten we het op een man houden) heeft een zeer aanlokkelijk voorstel. Als we, zegt hij met zijn voet tussen de deur, uw volledige toekomstige inkomensstroom, of een deel daarvan, nu eens beschouwen als een stroom van betalingen op een uit te geven obligatielening. We hanteren daarbij een rentevoet van, zeg, 5 procent. De hiervoor opzijgezette inkomsten per jaar zijn netto 40.000 euro per jaar, voor de rest van uw leven.
Dan komen we makkelijk op een obligatie van een miljoen of meer, en het risico van vroeg sterven laten we voor rekening van de beleggers die de obligatie kopen. U krijgt nu al dat geld, maar u moet wel even wennen aan het feit dat in de toekomst wel gewerkt en pensioen ontvangen wordt, maar dat u deze inkomensstroom nooit meer terug zult zien. De bankier vangt uiteraard een aantrekkelijke provisie, schudt u de hand, en verontschuldigt zich voor zijn haastige vertrek. Het vliegtuig naar Athene wacht, vandaar.
De toekomst verzilveren
Dom? Is Rod Stewart dom? David Bowie? Of wijlen Dusty Springfield, Marvin Gaye en James Brown, de Isley Brothers of de headbangers van Iron Maiden? Formule-1 baas Bernie Ecclestone heeft misschien een bedenkelijke reputatie, maar stupide is hij zeker niet.
Al deze mensen verzilverden toekomstige royalty’s of inkomsten met de uitgifte van een obligatielening. Deze ‘securitiseringsgolf’ kwam op gang in de jaren negentig, en sindsdien is de toekomst grootschalig verzilverd. Denk in Nederland bijvoorbeeld aan de waterschappen die hun zuiveringsinstallaties verkochten en vervolgens terughuurden. Dat is in wezen hetzelfde: inkomen nu, in ruil voor een stroom van toekomstige lease-uitgaven.
Tijdens de dotcomhausse bleek een Amerikaans kabelbedrijf datacapaciteit te leasen aan een concurrent. Dat bracht meteen geld op, en dus winst. De concurrent boekte een toekomstige stroom aan lease-uitgaven, waarbij alleen de jaarlijkse uitgaven werden geboekt. Vervolgens leaste de concurrent weer capaciteit terug aan het eerste kabelbedrijf. Zo boekten ze allebei in het jaar van de deal een forse winst, waarbij wilde beleggers in hun aandelen vergaten dat beide jaren vastzaten aan de uitgaven.
Naïef over Grieken
Dat de buitenwereld er nu met verbazing achterkomt dat Griekenland de afgelopen tien jaar onder meer zijn loterij-inkomsten en landingsrechten op vliegvelden heeft verkocht in ruil voor een ‘lumpsum’ die het mogelijk maakte aan de Europese begrotingscriteria te voldoen, lijkt wat naïef.
Wie twee weken geleden het grapje maakte dat de Akropolis wel te gelde kan worden gemaakt om het Griekse probleem gedeeltelijk op te lossen, was dat kennelijk ook: de constructie blijkt namelijk aan de vooravond van de Griekse toetreding tot de euro door de toenmalige minister van Financiën Christodoulakis serieus te zijn onderzocht.
Waar hebben de bankiers aan de deur geklopt?
Er zijn dus al heel wat bankiers aan de deur geweest. Dat maakt op twee manieren ongerust.
De eerste is dat het helemaal niet meer ondenkbaar is dat andere overheden soortgelijke trucs hebben toegepast. De financiële deals brengen meteen wat op, en dat komt in de boeken. Maar het verlies aan toekomstig inkomen wordt verzwegen.
Het zou verklaren waarom, tot de Griekse crisis uitbrak, het statistische bureau Eurostat slechts mondjesmaat toegang kreeg tot de boeken van de lidstaten. De tweede reden tot onrust is in hoeverre de banken die al dit soort deals hebben geregeld nog steeds financieel betrokken zijn. Tijdens de kredietcrisis bleek dat het securitiseren van hypotheken de betrokken bank, anders dan gedacht, niet geheel loskoppelde van de verplichtingen die waren ondergebracht in speciale investeringsvehikels. Dat voedde het onderlinge wantrouwen tussen banken, en leidde mede tot het volkomen vastlopen van de interbancaire markt.
Grote blootstelling: maar aan wat?
Europese banken hebben flink wat kredieten uitstaan in Griekenland. Het cijfer van 30 miljard euro dat circuleert voor Duitse banken is niet waar. Volgens de jongste gegevens uit de statistische schatkamers van de Bank voor Internationale Betalingen is het meer dan twee maal zo groot. Van de eurolanden zijn Nederlandse banken, met een exposure van bijna 12 miljard euro, de op twee na grootste crediteur van Griekenland.
Maar van wat? Griekse staatsleningen, die zijn gekocht met gratis geld van de Europese Centrale Bank omdat ze iets meer rente opbrachten dan de Nederlandse staatsleningen die voor het ECB-geld in onderpand werden gegeven? Zit er geld in andere deals? Goldman Sachs verzorgde voor de Grieken een valutaruilcontract (swap) tegen een onrealistische koers die in Athene meteen geld in het laatje bracht, maar in de toekomst wel leidde tot buitensporig hoge verplichtingen. Italië had eerder een soortgelijke deal. Maar stel dat landen niet meer kunnen betalen, waar slaat dan de schade neer? Dat is meer dan een echo van de kredietcrisis.
Er is al vaker gezegd dat toekomstige generaties door de vergrijzing, de staatsschuld en het klimaatprobleem veel kosten op hun schouders geschoven krijgen. Als de toekomst met behulp van de mannen aan de deur op een nog grootschaliger manier is verpatst dan nu blijkt, dan is dit nog maar het topje van de ijsberg.
woensdag 17 februari 2010, 14:06 uur
Hier in België is ook al jarenlang kritiek op het “kreatief boekhouden”van Verhofstadt en co. En ook zij schermden met “van Europa mag het”. Vooral veel gesjoemel in de vastgoedsector, zoals nu met het kantorencomplex achter de Wetstraat.
Ik las dat er in 7 jaar tijd een verlies geboekt moet worden van 400 miljoen: eerst verkopen, vervolgens terughuren, dan laten renoveren en nu voor het 10-voudige bedrag terugkopen. Alleen: dat verlies is niet zichtbaar ‘in de boeken’.
woensdag 17 februari 2010, 15:36 uur
Het financieel-economisch systeem is één groot boekhoudschandaal, jacht makend op een bureaucratische illusie.
Rente en inflatie zijn in toekomstige economische berekingen tegen elkaar weg te strepen, waardoor de economische wetenschap zich eindelijk zal ontdoen van de volledig uit de hand gelopen bureaucratie. Waarin we vandaag ons in verstoppend de reële economie uitknijpen.
We zijn inderdaad nog maar begonnen met een topje van een grote ijsberg. Maar door ons bewust te worden wat we eigenlijk aan het doen zijn zal deze ijsberg als sneeuw voor de zon verdwijnen.
Het artikel lezend is de ijsberg van Maarten van Schinkel nog maar het topje van de werkelijke ijsberg.
Wijzelf dragen vaak in bescheiden schaal bij aan deze ijsberg, de paniek van het smelten van deze ijsberg zal groot zijn, maar overkomelijk wanneer we bewust worden van het Ponzi-systeem (kettingbrief-techniek) waar we deel vanuit maken. De mate van ontmaskering en het doorgronden van de oorzaken hiervan zal de gezamenlijke landing minder of minder stuiterend maken.
Vandaag is het vooral de ontkenning hiervan die (nog) zegenviert, maar de visie van Maarten van Schinkel en uiteraard vele anderen geven aan dat wat vandaag voor onomstotelijk waar wordt genomen, morgen wel eens ietsje minder waar kan zijn.
woensdag 17 februari 2010, 16:02 uur
In het verlengde van deze “Griekse Tragedie”, met als achtergrond de Hebzucht op micro- en macro-niveau, denk ik terug aan mijn colleges Economie uit ca. 1978. Boeken van Korteweg & Keesing leerden ons over Geldschepping, Drawing Rights en vooral de rol van de onderliggende waarde van het goud in de kluizen van DeNederlandseBank daarin.
Maar waarom heeft DNB plm. 1990-1995 zoveel goud verkocht? En naar wie ging de opbrengst – toch niet de potverterende Nederlandse Overheid?
Helaas, het Min.v.Fin. kon daarmee goede sier maken.
Griekenland of Nederland, het maakt weinig verschil.
woensdag 17 februari 2010, 16:03 uur
Overgenomen uit een duits blaadje:
- Bankierswijsheid -
Een investmentbanker staat in een vissersdorp aan de kade, op het moment dat een kleine vissersboot aanlegt, die een zeer grote tonijn gevangen had. De bankier vraagt nieuwsgierig aan de visser hoe langhij er over gedaan heeft om de vis te vangen. De visser antwoord: “niet lang een paar uur” De bankier vraagt waarom hij niet langer op zee gebleven is om meer vis te vangen. De visser antwoordde, hem dat hij voldoende vis gevangen had om zijn familie de komende dagen te onderhouden. De bankier werd nu nieuwsgierig om te weten te komen hoe de visser zoal zijn dag doorkwam. “S’morgens slaap ik uit, ga dan wat vissen, speel met mijn kinderen, neem meestal een kleine siësta in de middag. Ga s’avonds het dorp in, drink een glaasje wijn en speel gitaar met mijn vrienden. U ziet ik heb vol programma iedere dag, antwoordde de visser.
De bankier een oud havardiaan gaf het volgende te overdenking aan de visser mee: “Wanneer je meer zou vissen zou je een grotere boot kunnen kopen. Met de grotere opbrengsten van de grotere boot kun je meerdere boten kopen, tot je een hele vissersvloot bezit. In plaats van de vangst aan de handelaar te leveren, kun je direct aan een visfabriek verkopen en uiteindelijk zelf een visverwerkingsfabriek kopen een je zult een florerend bedrijf bezitten. En nou komt het beste, wanneer de tijd rijp is, kun je met je bedrijf naar de beurs gaan, uiteindelijk verkopen en zeer rijk zijn.”
De visser vroeg: “En dan?”
Dan kunt u ophouden met werken, s’morgens een beetje uitslapen, een beetje vissen, met uw kinderen spelen, een siësta met je vrouw, een wandeling naar het dorp, een wijntje drinken en gitaar spelen met uw vrienden.
woensdag 17 februari 2010, 16:39 uur
En Nederlandse overheden doen het niet anders dan de Griekse maar dan op een iets andere manier. Energiebedrijven worden verkocht onder het mom van de privatisering. In wezen het zelfde dus met het verschil dat toekomstige inkomsten worden ingeruild tegen een eenmalige zak met geld. Infrastructuur wordt gezamenlijk met bouwbedrijven ontwikkeld en toekomstige tol inkomsten gaan naar de investeerders. Schiphol zou men graag naar de beurs brengen met als gevolg lagere dividenden in de toekomst.
Publieke bezittingen zijn de laatste jaren op grote schaal ‘naar de markt gebracht’. Wat is in wezen nu het verschil met wat Griekenland doet?
Jan van Erp
woensdag 17 februari 2010, 21:01 uur
Om dicht bij huis te blijven: De overheid in casu de waterschappen, die deze constructie hebben toegepast, hebben in feite de burgers bestolen, omdat de door de burgers opgebrachte kapitaalgoederen zijn verkocht.
Het is in casu dezelfde mechaniek als de burger die “zijn overwaarde besteedt”
donderdag 18 februari 2010, 9:52 uur
Wat met Griekenland aan het licht is gekomen is inderdaad het topje van de ijsberg. Zoals bekend bevindt het grootste deel van de ijsberg zich onder de waterlijn en is daarom aan het zicht onttrokken. Dat juist dit deel van de ijsberg (onder water) het grootste gevaar vormt voor passerende schepen weten we ook. Daarvoor staat het vergaan van de Titanic symbool.
Maar hoe kunnen we de analogie opmaken naar de financiële wereld? Wel nu, het ijsgedeelte dat zich onder water bevindt kunnen we vergelijken met de handel in derivaten. Dat deze handel een opaque kararakter heeft maakt dat deze aan het zicht wordt onttrokken van menig financieel expert. Deze handel is immers niet gereguleerd dwz. dat financiële instellingen geen verantwoording hoeven af te leggen aan bv. een beurswaakhond over hun aandeel in derivaten.
Wat moeten we dan wel onder die derivatenhandel verstaan? Zelf heb ik menig definitie gehoord en gelezen. En ik moet eerlijkheidshalve erkennen dat geen enkele definitie mij na verloop van tijd scherp bij is gebleven. Dat belet mij niet om de lezer aan te moedigen het begrip een keer te ‘googelen’. Naast de gangbare definities zul je al snel uitkomen op de zgn. ‘derivatives bubble’. Het totale bedrag aan geld dat in deze bubble is gepompt is werkelijk astronomisch. Het omvat X maal de totale waarde van alle bezittingen hier op aarde, waarbij X>1.
Als we de contouren van de bubble al nauwelijks weten te visualiseren -laat staan te duiden in de dagelijkse financiciële media hype- dan zal het niet meevallen om de risico’s ervan te kunnen inschatten. Eigenlijk worden we er pas mee geconfronteerd wanneer een land serieuze averij oploopt, gelijk een schip dat tegen de ijsberg is opgevaren.
donderdag 18 februari 2010, 19:16 uur
Hieronder een link met een helder overzicht hoe banken de overheid oplichten.
Interessant voorbeeld: zorg voor een miljardenlening van de overheid (i.e. bail-out = belastinggeld) tegen lage of geen rente. Investeer dat geld terug in staatsobligaties en ontvang 4-7% rente.
http://www.rollingstone.com/politics/story/32255149/wall_streets_bailout_hustle/print.
vrijdag 26 februari 2010, 21:23 uur
Hugo Sondermeijer:
heel goede tip dat Rolling Stones artikel. Redelijk te begrijpen voor een leek dank zij de film referenties. Smeuïg verteld ook.
het geeft wel een extra machteloos gevoel.
zondag 14 maart 2010, 1:10 uur
De bovenstaande reacties zijn toch weinig to the point. De gemiddelde geinteresseerde Nederlander komt toch niet verder dan de fabel van de krekel en de mier. Bij de huidige crisis is dat een recept voor een langdurige recessie. Er is het afgelopen decennium veel geld uitgeleend. Tekorten van overheden werden bewaakt en er wordt in de media altijd veel over gemopperd, gescholden en geklaagd. Tekorten van particulieren, torenhoge hypothecaire leningen, dat was allemaal welgedaan, volgens de neo-liberale economen. Banken leenden te veel uit, maar omdat het niet aan regeringen was, werd er niet veel aandacht aan besteed.
Nu zitten we met de brokken en zijn de overheidstekorten daardoor sterk toegenomen, om ergere economische rampen te voorkomen. Hoe gemakkelijk is het weer om Jan met de korte achternaam te laten klagen over al die onverantwoorde overheidsfinancien. Een verhaal dat er bij komt is dat natuurlijk hogere belastingen voor hogere inkomens, vermogenden en bedrijven, die de kredietcrisis veroorzaakten, uit den boze blijft, volgens dezelfde profeten die ons eerst in deze ellende hebben gebracht.
Griekenland en Italie hebben de afgelopen jaren een flinke tophypotheek afgesloten en daar lekker van geleefd, zoals veel landgenoten, Amerikanen en Engelsen privé hebben gedaan. Foreclosure! roept Jan met de korte achternaam. Daar zullen we in de EU niet echt veel plezier van beleven, maar er is wel een schuldsaneringstraject nodig. Griekenland en Italie zijn meer waard als ze niet met dichtgetimmerde ramen leeg staan. Het zou eenvoudiger zijn als ze nog met eigen munt gedevalueerd konden worden, maar binnen het Euro-regime kun je hiervoor een equivalent nastreven.
Dat betekent bijvoorbeeld dat schuldeisers, die een hogere rente op de staatsobligaties of andere leningen hebben bedongen, omdat de leningen aan beide landen riskanter zouden zijn, nu een materialisatie krijgen van hun risicopremie in de vorm van een discount op de lening evenredig met overrente t.o.v. het Eurolanden-gemiddelde. Zulk soort dingen zou de Europese bank moeten kunnen en daarvoor hoeft eigenlijk geen Europees monetair fonds voor ingesteld te worden. Daarnaast zou je ook kunnen denken aan een éénmalige vermogensheffing ter hoogte van een theoretische devaluatie voor Grieken en Italianen over de vermogenstoename van de laatste 10 jaar. Het zou ook zeker niet onredelijk zijn om het oer-Nederlandse recept van de loonmatiging toe te passen om bij krimpende bestedingen zoveel mogelijk mensen aan het werk te houden. Het voorkomen van werkloosheid is een van de belangrijkste maatregelen om aan welvaartsbehoud te doen.
Tenslotte kan Europa helpen om duurzaamheidsinvesteringen naar voren te halen. Beide landen hebben nog nauwelijks gebruik gemaakt van hun zonne-energiepotentieel. Voor een betere waterhuishouding kan er nog veel gedaan worden. Bij schuldsanering hoort een zekere mate van curatele. Dat zal niet welkom zijn. De keuze gaat er daarbij om compliance of verwijdering uit de Eurozone, respectivelijk de EU.