Tobin-tax opent lid van doodskist
De Tobin-tax is een idee uit de jaren zeventig: een belasting op financiële transacties. De laatste tijd staat dit idee opnieuw in de belangstelling.
Kijk, zó had hij het allemaal niet bedoeld, maar voor hij het wist was de rest van de wereld er met zijn naam en zijn idee vandoor. De Amerikaanse econoom James Tobin suggereerde in 1971 een minieme belasting op valutatransacties. Het naoorlogse stelsel van vaste wisselkoersen, die via de dollar gekoppeld waren aan het goud, zakte destijds in onder zijn eigen gewicht. Met het vrij zweven van alle valuta dreigde de internationale economie te veranderen in een pot vrij worstelen. Een minieme, maar ontmoedigende, heffing op valutatransacties zou voorkomen dat kapitaalbewegingen te schoksgewijs zouden verlopen, valuta’s te wild fluctueerden en landen onnodig in problemen zouden brengen.
Tobins idee – het kwam er niet van, en het sluimerde vooral voort in academische kring. Maar een kwart eeuw later dook het op in de antiglobaliseringsbeweging. Nu als onderdeel van een plan om het snelle kapitaal niet alleen aan banden te leggen, maar ook om met de opbrengst ontwikkelingsdoelen te financieren. De Tobin-tax werd een cause célèbre, tot verdriet van de bedenker, die zich erover beklaagde dat zijn naam was gekaapt.
Sterke levenswil
Met het verdampen van de antiglobaliseringsprotesten leek ook de Tobin-tax definitief te zijn gesneuveld, maar het idee blijkt een dracula-achtige levenswil te bezitten: zonder houten staak door het hart opende het tijdens de diepste duisternis van de kredietcrisis het lid van zijn doodskist en sloop wederom het publieke debat in.
In Duitsland is een heffing op transacties van de bancaire sector inmiddels politiek geheel bespreekbaar, en dat geldt ook Frankrijk. President Sarkozy bracht het idee zelfs te elfder ure in bij de vergadering van de regeringsleiders van de twintig belangrijkste landen voor de wereldeconomie in de Amerikaanse stad Pittsburgh, twee weken geleden. Ook de inmiddels herkozen Duitse bondskanselier Merkel wees het geenszins af. Wie met een loep kijkt naar de foto’s van de verzamelde wereldleiders in Pittsburgh moet zich niet verbazen als hij bij beiden twee minieme wondjes aantreft aan de zijkant van de hals.
Het Tobin-principe is al wel aan het veranderen. Bij de discussies die binnen het Internationaal Monetair Fonds afgelopen weekeinde in Istanbul werden gevoerd, gaat het nu vooral om de betekenis van een heffing als een verzekeringspremie. De belangrijkste IMF-adviseur, John Lipsky, afkomstig van JPMorgan en Citibank, bracht het zelf te berde. Door geld uit hun handelsactiviteiten af te dragen, zouden banken zo vooraf kapitaal opzij zetten voor de schade uit een volgende financiële crisis, in plaats van dat de samenleving zoals nu achteraf voor de schade opdraait.
Excessieve speculatie tegengaan
De vraag is natuurlijk: werkt het? Tegenstanders van een heffing stellen dat daarmee de liquiditeit in het financiële systeem wordt aangetast, en dat de innovatie in de financiële sector er door wordt tegengewerkt. Het zou de banken bemoeilijken om er weer bovenop te komen. Dit is zo’n beetje de algemene mening onder de verzamelde beleidsmakers en de vertegenwoordigers van de financiële sector die in Istanbul bijeen waren.
Maar er zijn ook andere geluiden. Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz wilde er wel even tijd voor vrijmaken. „Ik ben er steeds meer van overtuigd dat je zo’n heffing kunt toepassen”, zei hij. „Je ontmoedigt er sommige van de verontrustende effecten van excessieve financiële handel mee.” Bovendien hanteerde hij een nieuw motief voor een minieme belasting op dergelijke transacties. Om belasting te kunnen heffen, moet je weten wat er gebeurt. Een heffing heeft dan ook niet alleen tot gevolg dat excessieve speculatie wordt ontmoedigd, hij levert ook noodzakelijkerwijs een registratie op van alle transacties die worden gedaan. Vehikels die buiten de balans worden gehouden, exotische producten die ondershands worden verhandeld in plaats van zichtbaar op een beurs: veel van de praktijken die bijdroegen aan de kredietcrisis komen opeens boven water als er belasting op moet worden geheven. „Met belastingheffing oefen je controle uit, en ontmoedig je risico’s”, vatte Stiglitz samen.
Maar die noodzakelijke innovatie dan? Ach, zei de Nobelprijswinnaar, het gros van de innovaties in de financiële wereld is er bij nader inzien op gericht geweest om zo kien mogelijk te arbitreren tussen de boekhoudregels en tussen verschillende toezichtregimes. „De innovaties waren met name gericht op het omzeilen van de regels die er voor bedoeld waren een crisis te voorkomen. Kijk eens naar de Amerikaanse verzekeringsreus AIG. Die heeft al innoverend de samenleving 180 miljard dollar gekost. Daar stond geen enkel voordeel tegenover.”
Nu behoort Stiglitz niet tot de meest gematigden in het economische discours, en moet maar worden bezien of het hele idee ervan komt. Maar het plan voor een heffing wint meer terrein dan van tevoren mocht worden verwacht – al is het niet om de opbrengsten door te sluizen naar de allerarmsten in de wereld, maar als verzekeringspremie, en als instrument om ongewenste en excessieve speculatie te ontmoedigen. En dat laatste komt al meer in de buurt van wat Tobin oorspronkelijk had bedoeld.
dinsdag 6 oktober 2009, 17:14 uur
„Met belastingheffing oefen je controle uit, en ontmoedig je risico’s”, vatte Stiglitz samen.
is een typische jargon tekst, die menselijkerwijs beter kan … al kan het dan ook meer aan de vertaler dan de verhaler hebben gelegen.
immers wie wil er controle en wie doet dit dan, wie is er geschikt en door welk principe geschikt bevonden?
Tobin lijkt wel op tobben
wat mij betreft nadert dit dan mijmeren : gezond “tobben” en schoon worden
dinsdag 6 oktober 2009, 23:28 uur
Het is de moeite waard om aandacht te schenken aan de voor- en nadelen van de Tobin tax. Helaas was de titel van uw artikel al even duister als “de diepste duisternis van de kredietcrisis”. Toen het idee een sterke levenswil bleek te bezitten en “het lid van zijn doodskist” opende, vroeg ik mij af of dat hetzelfde betekende als “the deksel of his coffin”. Gelukkig kwam er meer licht in het verdere betoog.
woensdag 7 oktober 2009, 16:29 uur
Met alle respect voor de tobin-tax, maar het gaat voorbij aan de oorzaak.
woensdag 7 oktober 2009, 22:07 uur
Geachte heer Schinkel,
Het valt me op dat in de recente artikelen over de Tobin-tax de beursbelasting niet wordt genoemd. Deze belasting die een van de belastingen van rechtsverkeer was (naast de overdrachtsbelasting, de kapitaalsbelasting en de assurantiebelasting) werd in 1990 door toenmalig minister van financiën Kok afgeschaft, na effectieve lobby van beurs en banken. Met een laag tarief van 1,2 promille over de waarde van de beurstransactie bracht deze belasting ongemerkt toch heel veel geld binnen. Tegenwoordig zou zo’n soort belasting vanwege de automatisering nog gemakkelijker te heffen en innen zijn.
Tegenstanders van een beursbelasting zullen zeggen dat dan beurstransacties uit Nederland zullen verdwijnen. Dat hangt er echter vanaf hoe je een en ander vormgeeft en hoe hoog het tarief is. Toen de beursbelasting nog bestond vond vanwege die belasting voorzover ik weet geen emigratie en/of verplaatsing van beurshandel naar het buitenland plaats.Het tarief van de beursbelasting was zó laag en de heffing vond zó ongemerkt plaats dat de afschaffing van die belasting de krant nauwelijks heeft gehaald.
Met vriendelijke groet,
J. Kwantes
donderdag 8 oktober 2009, 1:01 uur
Nou, meneer Vijvers, rustig aan… “Lid” is gewoon een Nederlands woord.
“Wie het onderste uit de kan wil, krijgt het lid op zijn neus.”
Lid is ook hier een deksel en geen verwijzing naar een obscene vergroeing op het aangezicht.
donderdag 8 oktober 2009, 12:28 uur
De Tobin-tax is, denk ik, een goede zaak. Met het ongebreideld heen-en-weer schuiven van elektronisch geld wordt te veel echt geld verdiend; met dat echte geld worden reële zaken gekocht zoals luxueus “real estate” waar de geldhandelaars in kunnen wonen, en de gebouwen en elektronica voor het elektronisch handelen zelf. Dat is een “tax” die de geldwereld heft op de reële economie, en die “tax” wordt steeds groter. Ondanks globalisering en wereldwijde concurrentie eigent de financiële sector zich een steeds groter percentage van het bruto-wereldproduct toe.
Dikwijls laat de TV hectische scènes zien in “dealer rooms”. Wat doen die mensen allemaal? Wie betaalt nou eigenlijk voor de indrukwekkende uitrusting van die “dealer rooms”? De reële economie doet dit.
Een Tobin-tax zou een nuttige hoeveelheid “wrijving” in het systeem brengen. Een soort automatische bescherming tegen excessen.
Mits (en dit is een belangrijk mits) het door de Tobin-tax afgeroomde geld wordt verbrand, afgeschreven, genihileerd, of hoe je dat ook noemt; en niet voor enig “goed doel” (inclusief “verzekering van bancaire risico’s”) wordt gebruikt. Anders wordt zo’n “goed doel” wéér een speculatie-object dat de geldhandel verder aanjaagt. Daarmee zouden we het “lid van de doodskist” in verhevigde mate op onze neus krijgen.
grimboz@gmail.com
vrijdag 9 oktober 2009, 18:44 uur
Van een ‘Tobin/Stiglitz tax’ valt volgens mij niet veel te VERWACHTEN qua marktbeheersende invloed, noch hoeven we er veel van te VREZEN qua innovatieremmende invloed.
De vroegere ‘beursbelasting’ heeft zulke effecten toch ook niet teweeg gebracht.
Wel zou een belasting op financiële transacties in alle relevante/concurrerende financiële markten moeten worden doorgevoerd, want anders loopt waarschijnlijk je omzet weg.
Met vriendelijke groet,
J. Vogten
donderdag 5 november 2009, 21:11 uur
Ik zat even te kijken naar de grafiek in Schinkels artikel. En ik berekende dat een Tobin-tax van 1% over het gehele jaar 2007 (250 werkdagen) 7500 miljard dollar zou hebben opgeleverd…….
maandag 9 november 2009, 14:29 uur
Nadat ik als belastingbetaler fors heb mogen dokken om de bancaire sector overeind te houden mag ik misschien nog een keer in de buidel tasten om het financiële systeem in het gareel te houden via een eventuele Tobin tax. Of dacht iemand dat de kosten niet op de een of andere manier aan de consument worden doorberekend?
dinsdag 30 november 2010, 1:58 uur
natuurlijk zou dit worden doorgerekend aan de consument.
Gedeeltelijk toch.
ALs een consument speculeert en valuta aankoopt/verkoopt dan zou er automatisch bv. 0.01% worden afgehouden. (op 10 000euro transactie is dit dus 1euro)
Als je zulk transactie doet, is het dan zo een ramp om die euro af te staan ?
Als banken zelf speculeren zouden de banken zelf voor deze kost moeten opdraaien.
Lijkt mij zo toch logisch te zijn als het zo zou werken.