De zin van het leven? Leven!

Ergens in 2001 las ik een verhaal van jou (?) over Malawi, waarin je schreef dat dorpelingen op de dood wachtten – ze wisten gewoon dat er niet genoeg eten zou zijn voor iedereen en dat niet alle dorpelingen de moeilijke maanden zouden overleven. Het stuk heeft bij NiZA lange tijd naast mijn bureau gehangen. En toen in 2005 het artikel over Dickisoni – dat me heel erg aangreep. Er stond niets nieuws in – ik weet van armoede en het onrecht daarvan grijpt me naar de strot zo lang als ik kan denken. En jahoor, ik heb ook meer dan genoeg twijfels over ontwikkelingshulp. Maar… nu zie ik geportretteerden vol trots de camera in kijken en lees ik:”de afgelopen vijf jaar is er niemand gestorven door ondervoeding.” Tranen prikken. Ik ben er stil van.

Dank je wel voor je mooie werk.

Hille Takken

Geld
Net als alle landen in de EU (een samenwerking tussen veel europese landen) hebben we de euro als geldeenheid. Omdat er meer landen in de EU zijn dan biljetten staan er geen mensen op, om jaloezie te voorkomen. In plaats daarvan staan er op een kant ramen of poorten op en aan de andere kant bruggen. Dat zijn echter niet bestaande bouwsels. De bruggen staan symbool voor het maken van verbindingen tussen de landen. Voor de munten is een andere oplossing gekozen. Daarvan hebben alle landen een eigen versie mogen maken (die echter toch in alle andere landen te gebruiken is) en daarop staan soms mensen, zoals de nederlandse koningin op de nederlandse munten. Op de griekse 2 euro munt staan de mythologische vrouw Europa, waar het continent naar genoemd is, samen met de god Zeus.

Grote gezinnen
Tegenwoordig komen grote gezinnen bijna niet voor. Het gemiddelde gezin heeft zelfs minder dan 2 kinderen. Een eeuw geleden was het echter heel normaal om meer dan 5 kinderen te hebben. Vooral in het katholieke zuiden, waar voorbehoedsmiddelen niet toegestaan waren door de kerk. Tegenwoordig trekken katholieken in Nederland zich niet veel meer aan van de wetten van de kerk, met als gevolg minder aids en minder kinderen. Mijn moeder is uit het diepe zuiden en was het elfde kind (hoewel twee broertjes heel vroeg zijn gestorven). Haar vader had 50 kleinkinderen. Dat het niet ongebruikelijk was dat kinderen vroeg stierven was trouwens ook een reden dat mensen veel kinderen kregen. Tegenwoordig is dat (allebei) niet meer zo. Er is dus geen reden meer om veel kinderen te krijgen en de middelen om dat te voorkomen zijn geaccepteerd. Mocht er toch een ‘ongelukje’ gebeuren dan is ook abortus mogelijk, het verwijderen van het beginnende kind als het nog maar een paar weken oud is.

Begrafenissen
Nederland is een sterk gespecialiseerd land, waar verschillende mensen de verschillende delen van de begrafenis op zich nemen. Zo is er een aparte begrafenisondernemer die het lichaam vervoert in een optocht van auto’s. Vier mensen dragen de kist en laten die in het graf neer, weer iemand anders graaft het graf en voor gelovige mensen is er een geestelijke die wat woorden zegt. En de afscheidsdienst wordt door weer anderen gedaan. Een begrafenis kan trouwens ook een cerematie zijn, waarbij het lichaam verbrand wordt. In Nederland laten mensen trouwens soms ook hun huisdier begraven. Ik heb dat werk zelf twee weken gedaan. Dat waren meestal honden maar ook enkele katten en er was zelfs een paard begraven. Omdat dat veel kleinschaliger is wordt alles door dezelfde persoon gedaan. En er is geen geestelijke bij.

Huizen
Huizen in Nederland zijn meestal van gemaakt van bakstenen (gebakken klei) of beton. Alle huizen hebben ramen en de daken zijn meestal ofwel plat en geteerd ofwel zadelvormig, gemaakt van een houten constructie waar dakpannen op liggen. Sommige oude huizen (de mooiere soort boerderijen) hebben nog rieten daken. Die zijn erg duur in het onderhoud omdat dat erg arbeidsintensief is (arbeid is duur in Nederland en mensen kunnen het niet zelf onderhouden), dus wonen daar nu meestal rijke mensen in. Terwijl rijken heel vroeger juist in de stad woonden en de arme boeren op het platteland zijn veel rijken de laatste honderd jaar steeds meer op het platteland gaan wonen, in de vroegere boerderijen van de rijke boeren. Er is tegenwoordig nog een ander soort dak van gras terug aan het komen, namelijk van levend gras in aarde. Deze plaggen werden heel vroeger gebruikt voor plaggenhutten (die huizen werden daar dus naar genoemd), waar alleen de allerarmsten in woonden. Maar de laatste tientallen jaren zijn sommige mensen met een alternatieve levensstijl weer van die daken gaan gebruiken omdat ze goed isoleren – in de winter houden ze de warmte binnen en in de zomer houden ze hem buiten. Maar de laatste jaren begint het ook steeds populairder te worden bij ‘gewone’ mensen, al komt het nog niet zo veel voor en wordt het meestal maar voor een deel van het huis gebruikt, als probeerseltje.
In Nederland is veel water en sommige mensen wonen in ‘woonboten’, meestal oude vrachtschepen die tot huis zijn omgebouwd, maar soms ook speciaal voor het doel gebouwde drijvende huizen. Dit komt bijvoorbeeld vrij veel voor in Amsterdam met zijn vele grachten. Ik woon aan zo’n gracht en de boot bij mij voor de deur heeft op een uitbouwtje zo’n gras-dak waar de vele watervogels graag op zitten. Sommige huizen in Amsterdam en andere oude steden zijn honderden jaren oud. Sommigen daarvan zijn scheefgezakt, maar toeristen vinden ze mooi (en wij zelf ook, trouwens), dus laten we ze staan. Dat wegzakken komt doordat de Amsterdamse bodem erg drassig is. Nederland is een grote monding van twee rivieren en daardoor erg laag en nat. Amsterdam is van oorsprong erg moerassig en daarom worden de huizen op palen gebouwd, die in de grond gestampt zijn. Maar soms houdt dat niet meer goed na een paar honderd jaar en dan gaat het huis verzakken. Van het oude stadhuis wordt gezegd dat er een heel bos onder staat. Dat is ook honderden jaren oud een heel groot, maar staat nog steeds recht.

Kor Al.

De rijkdom van de Nederlanders is bijna volledig een gevolg van de rijkdom van het land. Zelfs een relatief arme Nederlander (naar Nederlandse begrippen) wordt geboren met veel geld (vergeleken met de meeste Afrikanen). Daar komt bij dat hij is omgeven door mogelijkheden om van dat geld nog meer geld te maken. Je hebt namelijk geld nodig om geld te maken. Als je bijvoorbeeld kijkt naar welke landen nu rijk zijn dan valt op dat dat grotendeels dezelfde landen zijn die een eeuw geleden al rijk waren. Een voorbeeld. Een potentiële bron van rijkdom voor een land is het bezit van grondstoffen. Maar die moeten gedolven worden en daarvoor zijn machines nodig en daarvoor is geld nodig en de bediening van die machines en de hele organisatie van het bedrijf en de verkoop op de internationale markt vereist kennis en contacten. Dat alles zit bij grote internationale bedrijven, dus worden die ingehuurd. Maar omdat het bedrijf het geld levert gaat de winst ook weer grotendeels naar het bedrijf, dat het meeneemt naar het rijke land waar het vandaan komt, zodat iedereen daar er van kan profiteren (via belasting). Het arme land waar de grondstoffen oorspronkelijk van waren houdt vaak niet veel meer over dan het loon voor de arbeiders. Het land zou meer geld kunnen eisen, maar dat lukt alleen als alle landen met diezelfde grondstoffen dat doen omdat de grote bedrijven anders naar een ander land toe gaan.
Zo gaat de meeste nieuwe rijkdom dus naar de landen die al veel rijkdom hebben. Rijke landen geven wel geld aan arme landen (als land, niet als bedrijf), maar dat is gewoonlijk niet genoeg om iets groots als een mijn op te zetten en bovendien wordt vooral geld gegeven om mensen zelf te helpen, zoals met huizen, waterputten en scholen. Die zijn ook heel belangrijk om een land op te bouwen, maar dit betekent wel dat er te weinig geld naar de grote geldgeneraroren, de fabrieken, gaat, waardoor de arme landen niet hun eigen rijkdom kunnen genereren en afhankelijk blijven. Het probleem is dat de rijkdom van rijke landen ook een ‘kaartenhuis’ is, waarbij alles aan elkaar hangt. Voor een fabriek heb je ook allerlei andere faciliteiten nodig. Bijna alle fabrieken hebben de producten van andere fabrieken nodig, dus moeten die ook in het land aanwezig zijn. Dus één fabriek is geen fabriek. Het belangrijkste om dit allemaal op te zetten is misschien wel transport. Dus wegen. Of schepen, zeker ook in het geval van Malawi, dat over de hele lengte aan een groot meer ligt.
Blijft over de vraag hoe die rijke landen om te beginnen zo rijk zijn geworden. Een verklaring van de laatste eeuwen is dat ze die de rijkdom van andere landen gestolen hebben door kolonisatie. Maar ook dat is weer een gevolg geweest van technische superioriteit (vooral schepen en wapens) en dat is ook een uiting van een grotere rijkdom, dus komt het weer op het zelfde neer. Waar het allemaal mee begonnen is weet ik niet zeker. Grote rijke culturen hebben lang geleden zowel in Afrika als in Europa bestaan. Een kleine duizend jaar geleden moet er iets gebeurd zijn dat de huidige rijkdom van Europa aangezwengeld heeft. Ik ben er vrij zeker van dat vervoer een grote rol gespeeld heeft. Dat ging in Europa met zijn uitgestrekte kustlijnen voor een groot deel over zee (de oude culturen kwamen niet voor niets op aan de Middellandse Zee) en die zeescheepvaart-technniek opende de weg naar andere delen van de wereld, wat eerst tot handel en vervolgens tot uitbuiting leidde. Misschien is de ellende van Afrika wel dat het continent zo’n groot blok vormt, met relatief weinig kustlijn. Een land als Malawi zit daar zelfs midden in en heeft dus nooit die verstrekkende contacten met de buitenwereld kunnen ontwikkelen.

Wat arme landen nodig hebben is dus een beginkapitaal en de expertise om dat geld te gebruiken.

Een lichtpuntje is dat er een nieuw soort denken is aan het ontstaan, gebaseerd op kleinschaligheid in plaats van de grootschaligheid van overheden en grote bedrijven waar de rijke landen tot nu toe op gedraaid hebben. Een voorbeeld hiervan is de ‘nieuwe economie’, die gebaseerd is op kennis. Kennis hoef je namelijk maar een keer te maken. Vervolgens kan je die aan iedereen geven waar je mee in contact komt. Voor niks, want je raakt er niets door kwijt. En dat is wat heel veel mensen al aan het doen zijn, via internet. Mensen in rijke landen gebruiken hun vrije tijd om samen dingen op te zetten zonder er iets voor terug te vragen. Het bekendste voorbeeld is Open Source software, die door iedereen, dus ook door mensen in arme landen, voor niks gekregen en gebruikt kan worden. Een recenter voorbeeld is Wikipedia, een encyclopedie die op de zelfde manier op internet wordt opgezet. Maar er zijn ook allerlei andere plekken om op internet kennis te vergaren en dat zal in de komende decennia steeds groter en beter worden. Of zelfs in nog kortere tijd. Wikipedia is in nog geen vijf jaar tijd uitgegroeid van niets tot de grootste hoeveelheid geordende kennis die de mens ooit gehad heeft. Het kan dus ontzettend hard gaan, juist omdat het voor iedereen toegankelijk is. Als een miljard mensen ieder een klein beetje toevoegen is dat samen heel veel.
Hoe dan ook, hiermee kan de eerste vereiste, kennis, in ieder geval deels gedekt worden. Helaas hier hetzelfde kaartenhuis-verhaal. Je moet eerst een computer en een internetverbinding hebben en daarvoor moet je bijvoorbeeld een telefoonlijn hebben, of anders een satelietverbinding, en die is duur. En in alle gevallen stroom, wat ook geld kost. Je moet voor iedere stap de vereiste basis al hebben. Maar voor internet is dat gelukkig niet zo veel. En de stroom komt tegenwoordig nog uit grote fabrieken die draaien op olie die geleverd worden door grote bedrijven, maar als zonne-energie beter ontwikkeld wordt hoeft een Afrikaans dorp maar één keer zonnecellen te kopen en heeft het daarna, voor de levensduur van die cellen, niets meer nodig. Hier zijn geen grote fabrieken of een uitgebreide infrastructuur voor nodig – geen geld voor olie of wegen om die over aan te voeren. Dit is dus ook een voorbeeld van de voordelen van kleinschaligheid.
Trouwens, een woord van advies wat die kennisvergaring betreft: de kunst is de ander te leren kennen en tegelijk je zelf te blijven. Assimileer zonder zelf geassimileerd te worden. Veel culturen zijn al verloren gegaan doordat jongeren de verlokkingen van het grote geld en de grote stad niet konden weerstaan en hun oude tradities vergaten. En toen ze beseften wat ze verloren hadden waren degenen die de kennis van de oude cultuur nog hadden al overleden.

Blijft over het geld. Zoals gezegd, één fabriek is geen fabriek. En als je het geld niet hebt om een hele reeks grote fabrieken op te zetten zou je het met een hele reeks kleine bedrijfjes kunnen proberen. Ook dit is dus weer een oplossing door kleinschaligheid. Kleinschalige geldverstrekkingen beginnen populair te worden, in de vorm van microkredieten, een klein beetje geld dat aan armen wordt gegeven zodat ze iets kunnen kopen waarmee ze meer geld kunnen maken, waar ze meer productiemiddelen mee kunnen kopen waarmee ze weer meer geld kunnen maken. Enzovoort, hetzelfde verhaal, maar dan beginnend op een heel laag niveau. Misschien is de toekomst niet aan landen en grote bedrijven maar aan samenwerkende individuen van over de hele wereld. Als dat zo is is dat mogelijk goed nieuws voor de mensen in arme landen. Maar het vereist geduld. Het zal waarschijnlijk minstens een generatie duren voordat er duidelijke resultaten te zien zijn. Het probleem blijft weer het kaartenhuis. Kennis is bijvoorbeeld een vereiste, maar kennis alleen is niet genoeg. Je moet die ook kunnen toepassen en daarvoor zijn alle andere kaarten van het kaartenhuis nodig, ander stort het in elkaar. Het kan dus ook ontzettend langzaam gaan. Helaas. Maar ook de rijkdom van de rijke landen is over vele generaties opgebouwd en zelfs tot in de vorige eeuw leefden nog veel mensen in (toen al) rijke landen in armoede.

Zelf ben ik 18, dus ik zit precies tussen 16 en 21 in, dus ik ga nog even nadenken naar wie ik ga schrijven.

Waarom zijn er eigenlijk geen vrouwen bij?

Ik denk wel dat je een stevige envelop moet hebben. En denk eraan dat je niet te ‘mooie’ postzegels gebruikt! Soms is het zo dat die er dan onderweg af worden gestolen, omdat iemand de postzegel zo graag wil hebben en dan komt je brief niet aan.

Ook mijn dank voor deze mooie reportage!

Weet iemand toevallig met welke postzegel je de envelop moet frankeren? Moet de envelop nog stevig zijn ofzo?

Door andere lezers zijn internet en televisie al veel genoemd maar radio minder. Nu is het inderdaad zo dat internet en tv erg dominant zijn, vooral in beeldcultuur maar radio heeft al wel honderd jaar of langer een belangrijke functie in verspreiding van nieuws en achtergronden. In Nederland bestaan er bijvoorbeeld de radiozenders 1 en 5 (of 747AM) die nieuws, discussie en achtergronden behandelen.

In delen van Afrika speelt (community) radio ook een zeer belangrijke rol, en van dit blog en eerdere artikelen heb ik begrepen dat radio ook is doorgedrongen tot Dickson (met radio Maria). Hier is dus zeker een rol weggelegd voor informatieverspreiding voor alle generaties in Dickson. Misschien bestaat er al een communityradiostation in de buurt van Dickson die nieuws, achtergronden, dagelijkse problemen en muziek behandelt. Het mooie van communityradio is dat het noch van de autoriteiten, noch commercieel is maar van, door en voor de mensen/gemeenschappen zelf gemaakt is dus participatie van gewone mensen mogelijk maakt. Geld hiervoor is echter niet altijd aanwezig, hoewel het helemaal niet duur hoeft te zijn en dus door elke kleine NGO ondersteund kan worden.