Ongemak en lichte huiver, daar bleef ik toch mee zitten na een weekje euthanasienieuws uit pioniersland Nederland. We kennen hier een euthanasiewet die het artsen onder precieze voorwaarden mogelijk maakt om straffeloos euthanasie toe te passen.Betekent dat ook een recht op euthanasie voor de patiënt? Over die vraag wordt dus geknokt. Mondige patiënten en hun belangenvereniging vinden van wel. Dokters vinden van niet. Die hebben volgens mij het juridische gelijk aan hun kant. De filosoof Ton Vink wijst er in een artikel op, nog te verschijnen in het tijdschrift Het Besluit, dat euthanasie wettelijk alleen mogelijk is als de arts in een conflict van plichten terechtkomt. Dat conflict moet juridisch overmacht of noodtoestand opleveren. Alleen als een arts klem zit tussen de plicht het leven te behouden en de plicht het lijden te verzachten, is euthanasie gerechtvaardigd. De dokter kan dan niet anders meer. Alles heeft hij geprobeerd en uitgezocht. Actieve levensbeëindiging is dus een uiterste mogelijkheid, een uitkomst van een langer proces, een vorm van bijzonder medisch handelen. Ik vind dat wel mooi. De norm blijft bestaan. En er is voldoende zekerheid over het straffeloos mogen overschrijden. Maar velen zijn niet tevreden. Het is voor de moderne zelfbeschikkende mens nog te paternalistisch en te dokterafhankelijk. Zij willen zelf meester over hun levenseinde zijn. Maar dan wel, cru gezegd, met de dokter als knecht.

Vanaf 1 maart is de positie van de patiënt sterker en die van de arts zwakker geworden. Dan kan iedereen die ondraaglijk en uitzichtloos lijdt, maar geen gehoor bij zijn dokter vindt, de Levenseindekliniek in Den Haag bellen. Er komen dan een dokter en een verpleegkundige op bezoek die naar euthanasie in principe oren hebben. Daarop zijn ze uitgezocht of daar hebben ze zichzelf voor aangemeld. Het eerste ‘mobiele team’ dat zich maandag op een persconferentie presenteerde legde uit betrokken en actief lid van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde te zijn. Van deze dokters weet je dus zeker dat een euthanasieverzoek er in beginsel op vruchtbare bodem valt. Daar begint het dus ook te wringen. Kan deze arts zich nog geloofwaardig op een noodtoestand of overmacht beroepen? Is er bij een levenseindedokter nog sprake van een plichtenconflict? Is hij of zij wel intrinsiek gemotiveerd om al die gesprekken te voeren en alternatieven te onderzoeken, die een geloofwaardige beslissing opleveren? Of heeft deze arts de plicht tot behoud van het leven alvast opzij gezet? Daar zijn vraagtekens bij te zetten. Een ‘levenseindearts’ heeft een fundamenteel ander plan in zijn hoofd dan de gewone (verpleeg) huisarts. Althans, zo versta ik het.

Natuurlijk is het goed bedoeld. Alle beloftes van zorgvuldigheid wil ik ook best geloven. Maar zodra het levenseinde een specialisme wordt, is de dood dan niet het voorbestemde antwoord op de hulpvraag?

Natuurlijk ben ik ook voor zelfbeschikking. Er staan zeker een heleboel burgers ‘in de kou’ met een weigerende arts. Toch voel ik me bij een levenseindedokter niet op mijn gemak. Mag het actieve levenseinde wel worden genormaliseerd tot gewoon medisch handelen? Is een levenseindedokter nog wel een echte dokter? Of is het meer een paramedisch beroep? En hoe noemen we dat dan? Nogal verwarrend en verontrustend, deze ontwikkeling.

Ik ken een verpleeghuisarts die bij een euthanasieplicht voor artsen subiet met zijn beroep zou ophouden. Hij is eventueel tot euthanasie bereid, het is bespreekbaar. Maar een recht voor de patiënt en dus een plicht voor de dokter – hij moet er niet aan denken. Ik kan dat navoelen. Een arts wil mensen genezen en lijden zoveel mogelijk wegnemen. Het actief beëindigen van een mensenleven is een uiterste stap. Dit gaat over de kern van het arts zijn.

Wat zou zo’n nieuw specialisme met de medische beroepsgroep doen? De eerste reacties, in Nieuwsuur, waren niet positief. Huisartsen voelden zich onder druk gezet, aangetast in hun oordeel. Anderzijds, als het een succes wordt, zijn de artsen in Nederland straks ook van het probleem af. De actieve dood is dan niet meer hun besogne. Daar is voortaan de levenseindedokter voor. De discussie of een arts nog euthanasie kan weigeren, is beslecht. Iedere arts kan het gesprek met de patiënt ontgaan. Een verwijzing volstaat en de overdracht van het dossier. De uitvoering van de euthanasiewet kan dan geheel in handen komen van gemotiveerde artsen met lage drempel. Is dat goed?

Nee dus. Wie zelf over zijn levenseinde wil beschikken, hoeft zijn arts daarvoor niet te knechten. Sinds het Handboek Zelfeuthanasie van Chabot en Braam, zijn er humane alternatieven beschikbaar. In eigen beheer. Dat lijkt mij toch beter.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

De Zaak.
Een advocate doet allerlei privé- aankopen met valse facturen, zogenaamd voor het advocatenkantoor. Maar in werkelijkheid voor zichzelf of voor twee collega’s, met wie zij samen een advocatenmaatschap voert. Zo ontduiken ze samen voor duizenden euro’s allerlei belastingen.

Aan leveranciers wordt gevraagd valse bonnen te schrijven, voor de boekhouding van het kantoor. Zo trokken ze privé uitgaven van de belasting af als kantoorkosten. Het gaat om verlichting, stoffering, verbouwingen, maar ook aanpassingen aan de cv. Kocht de advocate een bed dan vroeg en kreeg ze een bon voor ‘kantoormeubilair’.

Hoe werd Google Earth toegepast?
De advocate schafte ‘voor kantoor’ twee grote gele zogeheten Bubble Club stoelen aan, van de ontwerper Philippe Starck. Deze massief ogende stoelen van polypropyleen worden meestal in de tuin gebruikt. De opsporingsambtenaar, van de FIOD, komt op het idee om na te gaan of deze stoelen misschien thuis in de tuin staan. Daartoe vult ze op Google Earth het privéadres van de verdachte in, zoomt in op het satellietbeeld en constateert dat er inderdaad dergelijke stoelen in haar eigen achtertuin staan.

Is dit een wettelijk toegelaten schending van de privacy?
De advocaat van de advocate vindt dit een onrechtmatige opsporingsmethode. Volgens artikel 8 van het Europese mensenrechtenverdrag is de achtertuin een plek waar de burger een ‘redelijke verwachting van privacy’ mag hebben. Ook is inzoomen op satellietbeelden van Google van iemands woning en privéterrein niet vermeld in de wet Bijzondere Opsporingsbevoegdheden. Terwijl politiek is afgesproken dat methoden die inbreuk maken op de privacy specifiek geregeld zouden worden. Dat is niet gebeurd en dus mag dit niet. Inzoomen op iemands achtertuin is ook geen lichte inbreuk op de persoonlijke levenssfeer.

De officier van justitie vindt dat hier sprake was van ‘surveilleren op de digitale snelweg’. Er zijn elders in de wet algemene artikelen te vinden waar deze methode onder te brengen valt.

Hoe toetst de rechter?
Die kijkt of artikel 2 van de Politiewet, waarin de politie de algemene bevoegdheid krijgt om de rechtsorde daadwerkelijk te handhaven, hier toereikend is. Dit algemene artikel laat nieuwe methoden toe, mits die ‘in beperkte mate inbreuk maken’ op de privacy van verdachten. De manier waarop, de duur en de intensiteit van de observatie zijn maatstaf. En de ernst van de verdenking. Ook controleert de rechter of de wetgever zich ooit uitliet over deze vraag. Toen het parlement de wet op de computercriminaliteit besprak zei het kabinet dat zoals de „politie, al dan niet in burger, op straat mag surveilleren en rondkijken, zo mag een rechercheur vanachter zijn computer hetzelfde doen op internet”. Dat hoefde niet expliciet in de wet te worden opgenomen.

En dus?
Vond de rechter dat het mocht, omdat het een beperkte inbreuk op de privacy is. Google Earth is voor iedereen raadpleegbaar. De advocate krijgt een boete van 17.000 euro en 40 uur taakstraf. Ook omdat ze de advocatuur te schande maakte.

Lees hier de uitspraak (LJ  BU 9409)

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Eind vorig jaar geleden legde Barend Nagtegaal (78) uit Nes het moede hoofd in de schoot. Hij accepteerde na negentien jaar procederen een kleine schadevergoeding van de gemeente Ameland. Zijn beroepszaak, over een vergunning voor een concurrent, is in het bestuursrecht berucht. Het illustreert de machteloze bestuursrechter, de hardleerse overheid, de koppige burger, het uitzichtloze procederen en de ellende die eruit voortvloeit. In de Leeuwarder Courant vertelde hij zich uiteindelijk door iedereen tekort gedaan te voelen. Rechtspraak, overheid, verzekeraars, juristen, accountants.

En deze pomphouder won dus vrijwel al zijn procedures! Maar met eindeloos vertragen en chicaneren hield de gemeente de boot af. Dat kon ook, omdat niet de bestuursrechter het geschil beslist, maar de zaak terugwijst naar de overheid. Die mag opnieuw beslissen en dus weer weigeren, op nieuwe gronden. De bestuursrechter als adviseur dus.

Bij zijn afscheid als vicepresident van de Raad van State legde Herman Tjeenk Willink in de Volkskrant nog eens uit waarom dat een goede zaak is. Dogmatisch geheel juist zei hij dat de bestuursrechter alleen uitzoekt of de bestuursbeslissing rechtmatig is en goed gemotiveerd. Zo niet, dan mag de overheid in de herkansing. De bestuursrechter als juridische corrector van de overheid dus. Het gaat er niet om of de inhoud deugt maar of het netjes is opgeschreven. Dat de mondige burger met deze hands off benadering in toenemende mate moeite heeft, ziet Tjeenk Willink niet. Barend Nagtegaal had volgens hem zijn kritiek op de gemeente via de raad moeten uitvechten. Als de bestuursrechter zelf de beslissing zou nemen „dan zal de relatie tussen politiek en bestuur verder verbleken”.

Daar wordt ook anders over gedacht. Nationaal ombudsman Alex Brenninkmeijer vindt het klassieke argument dat de rechter niet op de stoel van het bestuur moet zitten, achterhaald. In het blad Mr. zei hij dat de bestuursrechter daardoor een „veel te gouvernementele opstelling” kiest, het recht „instrumenteel” benadert, waardoor (zelfs) diens onafhankelijkheid „problematisch” is. Over de Amelandse pomphouder merkte hij in deze krant op dat de burger zo’n juridische uitputtingsslag altijd verliest. Overheden kunnen „tot in het oneindige” doorgaan. „Veel mensen haken daarom al eerder af of gaan dood”.

In het jongste nummer van het Nederlands Juristenblad verbreedde hij die kritiek. Naar de Raad van State, de Rekenkamer en de bestuursrechter luistert de overheid ook steeds minder. Net als naar de Ombudsman – zijn jaarverslag wordt niet eens meer in de Kamer besproken, het kabinet geeft er geen reactie meer op. Bij zijn onderzoeken wordt hij door overheden ‘iets te gemakkelijk’ voorgelogen of weggestuurd. „Een enkele minister of Kamerlid verwaardigt zich om een ‘terug in je hok gesprek’ met mij aan te gaan.” Zijn conclusie is dat het politieke bestuur in Nederland steeds minder tegenspraak accepteert. Tegenstemmen en -krachten worden actief geweerd. Ook denktanks en adviseurs als de WRR, het SCP, CPB of De Nederlandse Bank merken dat, meent hij. De trias politica verandert in unitas politica. Het wordt hier dus ‘koekoek éénzang’ van de uitvoerende macht.

Ik had het wel op prijs gesteld als de scheidende vicepresident ook iets van dit besef bij zijn afscheid had laten doorschemeren. Hij is immers de kampioen van de instituten. De crisis burger-overheid raakt ook zijn Raad. Interessant is dat de lagere bestuursrechtspraak wél voluit ziet dat de burger niet meer is gediend met een recht- en bestuurspraktijk die conflicten met de burger over 19 jaar uitsmeert. Het gehele bestuursrecht wordt daarom de komende jaren ‘omgekat’ naar de zogeheten nieuwe zaaksbehandeling. Daarin staat voortaan het conflict centraal en niet meer alleen de vraag of de overheidsbeslissing rechtmatig was. De bestuursrechters gaan proberen om het ‘echte conflict’ boven tafel te krijgen – en dat ook op te lossen. Trefwoorden: maatwerk en definitieve geschilbeslechting. De lijdelijke bestuursrechter is dus wakker en gaat doen waar Brenninkmeijer voorstander van is. Net als andere rechters proberen om knopen door te hakken.

Eeuwig zonde dat Tjeenk Willink niet zag dat het afnemende gezag van de bestuursrechter ook aan zijn Raad van State vrat. Dat kon ook wel eens verklaren waarom het debat over de combinatie wetgevingsadvisering en hoogste bestuursrechtspraak bij de Raad vorig jaar weer oplaaide. De scheidende vicepresident zei daar in de Volkskrant „verbijsterd” over te zijn. Waarmee hij ongewild een perfecte illustratie van het probleem verbeeldde. Soms moet een instituut ook durven bewegen. Om legitiem te blijven.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

De eerste beschrijving van het criminele netwerk van motorclubs dateert uit 1996, ten tijde van de Parlementaire Enqûete Opsporingsmethoden. Toen werd al duidelijk dat Hells Angels nauw betrokken waren bij de handel in synthetische drugs. Naar Amerikaans voorbeeld houdt deze club zich bovengronds al decennia bezig met de exploitatie van onroerend goed: van horecaondernemingen tot de motorhandel. Maar ook met vrouwenhandel, wapens en afpersing. Op de Wallen heeft de motorclub al tijden zakelijke belangen, zoals ook bekend bij het stadsbestuur. Dat inventariseerde recentelijk nog de greep van de georganiseerde criminaliteit op dit stadsdeel.

Sindsdien is het papier geduldig en zijn de handhavingsresultaten beperkt. Een poging om de Hells Angels door de rechter te doen verbieden, mislukte onlangs. Dat was een uitvloeisel van een langdurig politieonderzoek naar liquidaties binnen de club en in het drugsnetwerk eromheen.

Het fenomeen criminele motorbende is in Nederland al een jaar of twintig ruimschoots bekend. Opeenvolgende ministers van Justitie beloven de Kamer dat deze motorclubs ‘nauwlettend in de gaten’ worden gehouden. Minister Donner (CDA) rapporteerde in 2004 dat hun activiteiten „voortdurend de aandacht” hebben. Acht jaar later vertelt minister Opstelten de Kamer ruwweg hetzelfde.

Hij belooft een gezamenlijk „commitment” en een duidelijk „statement” tegen de „outlaw bikers”. Aan de retoriek en het Angelsaksische jargon zal het niet liggen. Sommige beleidsvoornemens zijn teleurstellend in hun eenvoud. De minister belooft „te bezien” welke sectoren kwetsbaar zijn. Het antwoord daarop kan hij in het archief vinden, dan wel op de stortplaats van oude rapporten.

Van andere ‘plannen’ kan de burger slechts hopen dat ze al staande praktijk zijn. Worden beveiligingsbedrijven dan nu níét gecontroleerd op criminele antecedenten? Moeten we begrijpen dat lokale overheden nu níét met politie en fiscus optrekken als zich dubieuze ondernemingen willen vestigen? Ligt de wet Bibob uit 2003, die integriteitsbeoordeling mogelijk maakt bij vergunningaanvragen dan al tien jaar in een la?

Opstelten kondigt de oprichting van een ‘infocel’ aan bij de Nationale Recherche. Goed idee, maar echt nu pas verzonnen? Zulke maatregelen lijken meer op achterstallig onderhoud dan op nieuwe dynamiek.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

(Dit verscheen eerder als commentaar in NRC Handelsblad)

Ik kom daar op terug vanwege de ophef over de vrijwilligers die de Haagse politie in de As Soennah-moskee wierf om Oud en Nieuw veiliger te laten verlopen. Honderden moslims deden mee aan het project ‘Rolmodellen’. Dat bestond uit observeren op straat en de buurtpolitie bellen bij onraad. In Den Haag bleven de rellen dit jaar mede daarom redelijk binnen de perken. De PVV vond de bijdrage van deze moslimvrijwilligers echter de gebruikelijke schande en noemde hen ‘sharia-politie’. De partij meende „islamitische ondermijning van het gezag”, te zien. Terwijl het omgekeerde uiteraard aan de hand was.

Wat laten Nieuwegein en de Haagse Rolmodellen nu zien over de staat van de politie? In de kwestie Nieuwegein werden de agenten aanvankelijk verdedigd door hun korps. Zij handelden ‘volgens de protocollen’. Bij een stevige ruzie, waarbij een verdenking van geweld is en een escalatie dreigt, wordt de verdachte meegenomen naar het bureau. Dat is de regel. Kennelijk voelden deze agenten zich niet vrij om daarvan af te wijken. Terwijl iedere agent een erkende discretionaire bevoegdheid heeft, zich vakman voelt, naar professionele normen handelt en daaraan een zekere autonomie ontleent. De Hoge Raad heeft er zelfs een criterium voor geformuleerd. Optreden is legitiem indien dat door „de omstandigheden naar redelijk inzicht vereist is” (arrest Zeijense Nachtbraker, 1962). De agent mag afwijken van het protocol, improviseren, anders ingrijpen of het laten bij wat ‘sussen en blussen’ wordt genoemd.

Nu is een politieman ook onderdeel van een strakke hiërarchie. Daarin onderscheidt de agent zich van andere professionals: de huisarts, wetenschapper, docent of journalist. Die werken weliswaar ook binnen een functiekader, maar hun protocollen zijn vrijwel nooit zó dwingend dat ze hun ‘redelijke inzichten’ opzij moeten zetten. Een agent moet echter kunnen schakelen tussen salueren en naar eigen ‘redelijk inzicht’ handelen. Een agent handhaaft, maar kan en mag ook plooien, reguleren en improviseren. Dat betekent dus communiceren en naar eigen inzicht handelen. De korpsleiding hoort dat te steunen. Zoals een huisarts een klinische blik ontwikkelt, zo bouwt de agent praktische wijsheid op voor de beste aanpak. Neem ik die docent mee naar het bureau, of juist niet? Laat ik die graffitispuiter lopen, bekeur ik of zoek ik even z’n vader op? Een goede agent staat daarom in de gemeenschap, in de buurt en bij de moskee. Als rotjochies in een saaie Vinexwijk dan een homostel ontdekken om weg te pesten, zit een goede agent daar vanzelf bovenop. Nu moest het Utrechtse Terwijdestel acht aangiften of meldingen doen voordat de politie aantrad.

Als oudejaarsfeesten in volkswijken jaar in jaar uit op rellen met de ME uitlopen, dan zoekt de politie dus de burger op. Vandaar een Haags ‘rolmodellen’-project, waarbij burgers ook wordt geleerd hoe ze de buurt zelf veilig kunnen maken. Dát is de kern van politiewerk.

Zulk optreden is in een rechtsstaat legitiem omdat de burgers het aanvaarden, er een wettelijke basis voor is, de politie vanzelf het minst ingrijpende middel kiest, burgers gelijk worden behandeld, gewekte verwachtingen worden gerespecteerd en het politiehandelen ook wordt verantwoord. Dan heb je een rechtstatelijke politie, tussen burger en overheid. En geen repressieve politie die danst naar het pijpen van de ‘hard aanpakken’-golf in de politiek. En de burger er onder houdt.

En nu de pointe. Buiten de publieke belangstelling wordt nu de Nationale Politie opgericht. Lees hier het concept Ontwerpplan. Dat is een mega-reorganisatie waarbij uit 26 zelfstandige korpsen een hiërarchie van tien districten moet worden gemetseld. 49.500 fte’s worden opnieuw ingedeeld – 230 miljoen tegelijk bespaard met ‘slimmer’ beheer. De politie gaat zich de komende jaren intensief met zichzelf bezighouden. Het zal dan over van alles gaan, behalve over de kern van het politiewerk. Welk soort politie willen we – de maatschappelijk geïntegreerde professional die kan improviseren? Of de ‘nationale politieagent’ nieuwe stijl die de mantra van hard aanpakken letterlijk uitvoert? Ik vrees de protocolagent die voor alles wil voorkomen dat zijn buurtinitiatieven worden afgerekend als theedrinken met de vijand.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

De Zaak. Een woningcorporatie wil een huurder kwijt die sinds 1998 een twee kamerappartement bewoont. Vanaf 2008 krijgt de huisbaas klachten over vervuiling en stank die door de vier honden van de huurder zou worden veroorzaakt.

De huurder ontvangt ook ‘logeerhonden’ en had af en toe een nest jonge honden. Hij heeft een website waaruit geconcludeerd kan worden dat hij vanuit het appartement een kennel drijft. De huurder is drie keer per brief gewaarschuwd.

Waarop baseert de huisbaas de ontbinding? De huurder zou afspraken niet nakomen en handelen in strijd met het huurcontract door zich niet als ‘goed huurder’ te gedragen. De rechter probeert eerst een comparitie, een zitting die als doel heeft partijen met elkaar te verzoenen. Ook gaat de rechter in het gebouw kijken.

Wat staat er in het contract? De huurder moet het gehuurde in een behoorlijke en zindelijke staat van onderhoud houden. Hij mag geen handel of nering drijven en moet vuil of rommel opruimen.

Welke feiten stelt de rechter vast? In het portiek zitten zwarte vegen op de muur en er liggen hondenharen op de vloer. Maar dat komt elders in het gebouw ook voor. De vervuiling is niet ernstig, maar de huurder had het wel moeten opruimen. Dat de conciërge dat had moeten doen, aldus de huurder, vindt de rechter niet juist. De klachten over loslopen en hondenpoep op het gemeenschappelijke grasveld zijn ook terecht. Maar van een bedrijfsmatige kennel is geen sprake. In elf jaar vier nestjes jonge honden duidt niet op een bedrijf. Alles bijeen vindt de rechter hem geen goed huurder.

Hoe weegt de rechter de belangen af? Zijn de aard van de gedragingen, de redelijke belangen van partijen en de omstandigheden van het geval voldoende om het contract op te zeggen?De rechter constateerde ter plaatse vervuiling ‘en een sterke hondengeur’. Het hele complex maakt echter een ‘onverzorgde en verpauperde indruk’. Verder is hondengeur niet per definitie onacceptabel. In ieder gemeenschappelijk woongebouw moeten bewoners ‘geuren die samenhangen met de leefwijzen van andere gebruikers, zoals kook- of rookluchten’ accepteren. Ook vond de rechter dat de huurder ‘toegewijd’ en bekwaam omging met zijn honden.

En de uitslag is? Toch ontruiming van de woning. De woning is ‘absoluut niet geschikt’ voor het houden van en handelen in honden. Feitelijk is het geen woning meer, maar een kennel gezien de ruimte die de honden er in beslag mogen nemen. De huurder houdt zich inderdaad niet aan de afspraken. De huurder beseft ook onvoldoende wat zijn verplichtingen zijn. Op de zitting zei hij dat de verhuurder hem ‘lastig viel’ met brieven.

De eis van de huurder dat de woningcorporatie verplicht is hem een geschikte woning aan te bieden, verwerpt de rechter. De corporatie moet zich daar wel voor inzetten, maar is daar niet toe verplicht. De woning wordt immers ontruimd omdat de huurder verwijtbaar tekort schoot. Niet de verhuurder. De schoonmaakkosten moet de corporatie betalen. De ingediende rekening is buitenproportioneel.

De uitspraak (LJ BU2511 ) is hier te lezen.

Reageren? Nuanceren en argumenteren is verplicht. Volledige naamsvermelding.

Gaat het goed met de veiligheid in rechtsstaat Nederland? De misdaadstatistieken zeggen al een poosje van wel. De overbodige gevangenis in Tilburg wordt nu al twee jaar gehuurd door België. Per 1 januari zijn er vijf penitentiaire inrichtingen gesloten. In mijn straat is alles rustig. ’s Nachts loopt er wel eens een student te schreeuwen. Dat is alles. En als de vuilniswagen is geweest, schoppen scholieren vanaf de fiets de lege containers om. Foei. Over criminaliteit lees ik in de krant. Kankeren doet mijn wijk op de scheve stoeptegels. Laatst liet ik nog mijn fiets zonder slot buiten staan.

Over dus naar lector Marnix Eysink Smeets, die ‘vlekjes’ op de kaart van een ‘zeer veilig land’ kent waar het helemaal mis is. In die vlekjes heersen angst en intimidatie. Daar is de macht in handen van allochtone jeugdgroepen. Politie, rechtspraak, reclassering en jeugdzorg hebben er geen greep op.

In december publiceerde Eysink Smeets namens de Landelijke Expertisegroep Veiligheidspercepties het rapport De Onaantastbaren. Volgens hem is er een nieuwe veelpleger opgestaan, die desastreuze effecten heeft op de omgeving en tegen wie niet minder dan een „rechtsstaatoffensief” nodig is – repressie met „chirurgische precisie”, zegt hij, bijvoorbeeld „maatschappelijke tbs” of maximaal vier jaar celstraf. De reclassering denkt mee: combinatiestraffen met permanent toezicht na afloop, controle met enkelbanden, drugstesten, heropvoeding, werkstraf en scholing, zei directeur Sjef van Gennip in Trouw.

Volgens Eysink Smeets is het eerder een moreel probleem dan een veiligheidskwestie. Dit gaat over de onmacht van de overheid. De handhavers zijn gefrustreerd. De legitimiteit en de geloofwaardigheid van de overheid staan op het spel.

Ruwweg gaat dit over de groep die Kamerlid Samsom (PvdA) tegenkwam als straatcoach. Hij toonde zich in deze krant vorig jaar onthutst over een „etnisch monopolie” op straatoverlast. De instrumenten van de rechtsstaat vond hij „volstrekt ongeschikt” om er wat aan te doen. Zijn idee: zichtbaar het gezag op straat herstellen – het multiculturele drama, maar dan op straat.

Eysink Smeets omschrijft de jeugdgroepen als brutaal, confronterend en intimiderend. Ze bestaan in grootstedelijke volksbuurten, maar ook in Gouda, Culemborg, Zaltbommel en Helmond. Ze uiten zich door vernielingen, geweld, wegpesten en roof. Het zijn jongens tussen de 14 en 30. Eenmaal gepakt bekennen ze vrijwel nooit. Ze zijn niet vatbaar voor straf of hulp, zeer materialistisch en gewelddadig, „interventieresistent” en „confrontatiebereid” in zorgjargon. De ‘onaantastbaren’ onder hen leggen zich toe op het aanjagen van angst. Ze ontwijken de politie, ontgaan hulpverlening en komen er ook mee weg.

Dagblad Trouw observeerde een paar maanden de ‘bende van de Delftselaan’. Verslaggever Perdiep Ramesar beschreef in een fraaie serie een angstige buurt in Den Haag, beheerst door een handvol zwaar gedragsgestoorde jongens. Inmiddels lijkt de overheid er weer controle te hebben. Eind vorig jaar werd de harde kern gearresteerd.

Eysink Smeets vergelijkt deze allochtone groepen met de junks die decennia terug voortdurend auto’s openbraken en winkeldiefstallen pleegden. Alleen speelt hier niet drugsverslaving mee, maar een verstandelijke handicap. Deze groep allochtonen zou voor ongeveer 40 procent zwakbegaafd zijn. De junks zijn destijds effectief aangepakt. Voor hen werden de Inrichting voor Stelselmatige Daders en de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden bedacht. Het langer opsluiten van deze veelplegers leidde tussen 2001 en 2007 volgens Tilburgs onderzoek tot tweederde van de daling in het aantal woning- en auto-inbraken.

Het gewone strafrecht is nu te weinig effectief, vindt Eysink Smeets. Dit is groepsgedrag dat, teruggerekend naar individuen, te lage straffen oplevert. Inmiddels geeft het OM de strafrechter zogeheten ‘sfeer-processen-verbaal’ te lezen, waarin de gijzeling van de bange buurt wordt beschreven – alles om de rechter de sociale context duidelijk te maken, niet van de dader, maar van diens slachtoffers.

Amsterdam stelde al een top-600 van criminele jongeren op en probeert een gecoördineerde groepsaanpak. Den Haag pakte met het ‘Mammoetproject’ de Delftselaan aan. Utrecht belooft een ‘onaantastbaren’-project, nog deze maand. Eysink Smeets denkt dat 80 procent van veelplegers met het bestaande strafarsenaal kan worden beïnvloed.

En de 20 procent die overblijft, „op wie niets blijkt te werken”? Gewoon van straat halen, zegt hij. Dit zijn dan strafrechtelijk wel „overdreven ogende maatregelen”, maar ze zijn nodig om de spiraal van onmacht te doorbreken. Aan de celruimte hoeft het niet te liggen.

Vorig jaar nam het Europese parlement al een resolutie aan waarin tegen de aantasting van de integriteit van internet werd gewaarschuwd. De VS kennen al een groeiende praktijk van het eenzijdig intrekken van Internet Protocol adressen en domeinnamen. In de internetgemeenschap wordt dan snel gesproken van de ‘dood van het vrije internet’ dan wel de ‘balkanisering van internet’. Doorgaans is dat licht tot zwaar overdreven, maar deze keer zijn de zorgen meer dan terecht.

De Stop Online Piracy Act (SOPA), die in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden zal worden voorgesteld, maakt het mogelijk websites volledig te blokkeren zonder tussenkomst van de rechter. De Internet Service Providers worden dan verplicht om aanvragen van burgers die een bepaald internetadres intypen te weigeren. Zoekmachines mogen deze websites niet meer in hun resultaten vermelden. Advertentienetwerken mogen er geen advertenties meer plaatsen. En betaaldiensten mogen geen transacties voor die websites accepteren en afhandelen. Dat is niet alleen een slot op de deur, maar ook het afsluiten van gas, water en licht.

De drempel om deze maatregelen eenzijdig door de officier van justitie te laten nemen, is laag. Websites moeten van de volledig aangeboden inhoud de auteursrechtelijke bescherming kunnen garanderen. Wie dat niet kan is een piraat die de VS wil bestelen. Zo’n maatregel is niet proportioneel – een enkele verwijzing naar een verdachte website kan al resulteren in een totaalverbod. Alleen de beschuldiging van piraterij lijkt al voldoende voor sluiting. Juist websites als Wikipedia maar ook YouTube en andere doorgeefsites wordt het leven dan onmogelijk gemaakt.

De maatregel wordt in de VS gepresenteerd als bescherming tegen buitenlandse piratenwebsites die zich specialiseren in illegale kopieën. En dus als het beschermen van Amerikaanse banen, vooral in de filmindustrie. Maar de wet treft de hele internetwereld die juist bloeit door de weergaloze vrijheid informatie uit te kunnen wisselen. Dat zoiets in het ‘vrije Westen’ dreigt te gebeuren is dubbel wrang. Dat China van het wereldwijde web een lokaal intranet onder eigen voorwaarden tracht te maken, ligt meer in de lijn der verwachting.

Politiek heeft de wet vaart verloren. Het Witte Huis dreigt met een veto als het Congres de wet aanneemt. Hopelijk wordt er een redelijk midden gevonden. Online piraterij is immers óók een volwassen probleem.

Lees hier een kritische analyse van de letterlijke wettekst.

*Dit is eerder geplaatst als commentaar in NRC Handelsblad

Kan het stadionverbod beter? De benevelde hooligan die onlangs bij Ajax-AZ op het veld de keeper aanviel, lokte enige journalistieke controle uit. De club die de stadiontoegang het best bewaakt, blijkt ADO Den Haag. Daar vergelijken camera’s standaard de gezichten en de foto’s op de toegangspassen met een database. Alle stadionbezoekers zijn daar kennelijk tevoren bekend. De poort gaat alleen open als de camera het goed vindt – je gezicht als vingerafdruk.

Onze redacteur Henk Stouwdam noteerde dat dit systeem al vier jaar functioneert naar volle tevredenheid van ADO. „De volgende stap moet zijn dat de toegangspoort open blijft en alleen bij een mismatch tussen foto en gezicht dicht gaat. In dat geval zou de kaart zelfs niet uit de zak of de portemonnee hoeven te worden gehaald” (NRC Handelsblad, 23 december). Zo ziet de toekomst eruit. Als de camera je herkent, blijft de deur voortaan open.

Nu is het bezoeken van het ADO-stadion vrijwillig. Als ik daar geen zin in heb, laat ik me niet fotograferen voor de stadiondatabase. Bij dit stukje had ook geen foto hóéven staan. Die had ik ook niet hoeven gebruiken als profielfoto voor Twitter en LinkedIn. Toch deed ik dat, omdat het erbij hoort en min of meer van je wordt verwacht. Een pasfoto in het publieke domein is niets bijzonders meer. Mijn smartphone plaatst in mijn contactenlijstje automatisch de profielfoto’s die mijn bellers van zichzelf plaatsten op sociale media. Als de zaktelefoon gaat, zie ik dus het gezicht van de beller. Dat is vooral grappig is als die zijn huisdier of pasgeboren kind heeft gebruikt als profielfoto.

Ook mijn foto is inmiddels als digitaal visitekaartje op reis door de wereld – buiten mijn blikveld. Dat voelt toch anders.

De software voor gezichtsherkenning wordt intussen beter, sneller en goedkoper. Nieuwe toepassingen dienen zich aan. Facebook vergelijkt sinds vorig jaar automatisch alle gezichten op nieuwe foto’s met vrienden uit je lijst. Die gezichten kun je dan taggen, ofwel labelen met de herkende namen. Facebook herbergt miljarden foto’s en genereert daar dus zo veel mogelijk namen bij. Ik heb geen Facebookaccount, maar ik kom af en toe voor op andermans foto’s. De combinatie van mijn naam en mijn gezicht is bekend op Twitter en LinkedIn. Het is een klein kunstje voor Facebook om de naam bij mijn gezicht even te oogsten van deze sociale media. Zo ontwikkelt Facebook een wereldbibliotheek van Herkende Gezichten.

Dit biedt nieuwe vergezichten. Vorig jaar koppelde professor Alessandro Acquisti van de Carnegie Mellon University in Pittsburgh software voor gezichtsherkenning aan een aantal sociale media en een krachtige computer. Hij deed drie experimenten. In één ervan werden alle publiek toegankelijke Facebookprofielen van een Amerikaanse stad ‘bovenop’ een populaire datingsite gelegd. Bij een op de tien contactzoekers werd zo prompt het pseudoniem doorgeprikt en de echte naam gevonden. In het tweede experiment werden willekeurige studenten gefotografeerd en vergeleken met internetinformatie. Binnen drie seconden werd een op de drie gezichten voorzien van de juiste naam. In het derde experiment werd met succes voorspeld welke hobby’s en zelfs welke social security- nummers hoorde bij deze gefotografeerde gezichten. Het onderzoeksteam ontwikkelde vervolgens een app voor de smartphone die gezichtsherkenning draagbaar maakte.

De conclusie van Acquisti was dat complete toegang tot alle informatie over iedereen op basis van het gezicht nog niet mogelijk is, maar de technische grenzen zijn snel aan het vervagen. De databases groeien. Het lijkt erop dat iedereen op straat over een jaar of vijftien via een smartphonecamera kan worden thuisgebracht op naam, woonplaats, interesses en dergelijke – het gezicht als een loper voor alle internetinformatie. Iedereen kan erbij. Dit is het einde van de anonimiteit, met dank aan de sociale media. Gezicht-op-naamzoeken is straks even ingeburgerd als trefwoordzoeken. Het zinnetje ‘Ken ik jou niet ergens van’ kan in de prullenbak.

Ook de overheid is hier natuurlijk mee bezig. De beelden van de bewakingscamera’s kunnen straks rechtstreeks de gezichtsherkenner in. Of iemand deugt of niet is al van afstand, realtime, vast te stellen. Dit is fijn voor de agent of voor de controleur die op straat werkt, of voor de bedreigde burger. Volgens het rapport Overvallen in Nederland past de politie gezichtsherkenning al toe bij juwelierszaken. Daar moeten klanten vaak eerst door een sluisdeur. Daar hangen camera’s die uitzoeken of u voorkomt in de politiedatabase. De provincie Utrecht gebruikt al gezichtsherkenning bij cameratoezicht in winkelcentra – maar Facebook gaat voorlopig nog harder.

Bekijk op deze video van RTV Rijnmond de voorbereiding van gezichtsherkenning op de Rotterdamse tram.

De Zaak. In 1971 wordt een zesjarig meisje geadopteerd door een echtpaar. Als ze achttien is krijgt zij weer contact met haar biologische moeder en andere familieleden. Rond haar twintigste scheidden haar adoptie ouders. Met haar adoptievader verliest zij tien jaar later het contact. De adoptiefmoeder overlijdt in 2008, als ze 43 is. Twee jaar later vraagt ze de rechtbank om de adoptie ongedaan te maken en haar familiebanden te herstellen met haar echte moeder. Zij wil bovendien de achternaam van haar moeder. De adoptief vader heeft geen bezwaar.

Wat was de reden van de adoptie? De moeder zou haar als kleuter hebben afgestaan omdat zij uit een buitenechtelijke relatie was geboren. In haar aristocratische familie was een zogeheten bastaard destijds, in 1965 niet acceptabel. Zij zou onder ‘grote druk’ hebben gehandeld.

Hoe verliep haar terugkeer? Volgens het vonnis is het contact niet alleen met de moeder hersteld, maar ook met de zuster van de moeder, haar man en de grootouders van moeders zijde. De familie beschikt over twee fondsen ‘met aanzienlijke vermogens’, bedoeld om behoeftige familieleden te ondersteunen. Aalleen wettige afstammelingen worden toegelaten, maar beide fondsen maken een uitzondering voor deze ‘onechte’ dochter. Zij mag dus ook aanspraken op basis van verwantschap laten gelden.

Wat staat er in de wet over het schrappen van een adoptie?

Alleen het kind mag daar om vragen en wel tussen het 20e en 23e jaar. Niet eerder en niet later. Deze vrouw is echter 45. Ruim na de termijn dus. Destijds durfde ze deze stap niet te zetten omdat haar adoptieouders zich toen nog verzetten. Ze probeert het nu toch omdat haar advocaat kansen ziet in het ‘recht op gezinsleven’ uit het Europese verdrag voor de bescherming van de rechten van de mens. Het niet erkennen van de familierechtelijke band met haar biologische moeder zou een schending van dit burgerrecht vormen.

Hoe lost de rechter dit op? Eerst zegt de rechtbank dat deze adoptie niet voldoet aan de norm die nu in de wet staat. Adoptie mag als ‘vaststaat dat het kind niets meer van zijn ouder of ouders in de hoedanigheid van ouder te verwachten heeft’. Dit bleek achteraf onjuist. De vrouw toonde aan dat er inmiddels een ‘innig contact’ is gegroeid en er financiële aanspraken zijn erkend. De adoptie was eerder nadelig. Zij zou kansen hebben gemist. Hereniging is in haar belang, vindt de rechter.

De beperkte herroepingstermijn schuift de rechter opzij. Die is bedoeld om geadopteerden te beschermen tegen overhaaste beslissingen. In dit geval heeft de geadopteerde juist over een langere termijn familiebetrekkingen hersteld. Als nu de strenge termijnen uit de wet worden toegepast is dat onredelijk, onbillijk en daarom onaanvaardbaar. Zo’n korte herroepingstermijn is een ongerechtvaardigde inmenging in het gezinsleven.

En zo rekt de rechter de herroepingstermijn van 3 jaar op met maar liefst twintig jaar in het belang van het kind. De adoptie wordt herroepen. Zij krijgt haar naam en haar moeder terug.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Lees hier de uitspraak (LJ BQ6551)