Advocaat bij verhoor is een harde klap
Tussen een recht hebben en het ook krijgen is een verschil. Dus het wordt nog behoorlijk spannend of minister Hirsch Ballin (Justitie) ook vindt dat advocaten voortaan bij een politieverhoor aanwezig mogen zijn. De conclusie dat de minister daar niet onderuit kan, verbond prof. mr. Taru Spronken aan een recent oordeel van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg in een Turkse casus.
Zie hier het bericht en hier het Salduz-arrest. Dergelijke arresten werken direct door in de lidstaat waarin de zaak speelde. Maar ze hebben daarbuiten ook juridische betekenis. Zoals mensenrechtenadvocaat Bart Stapert zaterdag in Trouw zei: “Het Hof maakt duidelijk dat de uitspraak is bedoeld voor alle aangesloten landen. Dit is de stand van het recht, dat is wat het Hof zegt”.
Justitie was zeer karig met uitleg. Waarschijnlijk zal de minister proberen de zaak zo klein mogelijk te maken: het was Turkije nietwaar, een rechtsstaat met minder garanties dan Nederland. Het betrof ook een minderjarige verdachte, met wie natuurlijk zorgvuldiger omgesprongen had moeten worden. En het was ook wel héél lange celstraf, van bijna drie jaar.
Een onbeperkt recht voor advocaten om bij verhoren te zitten is een forse financiële tegenvaller. Uitgerekend op een moment dat staatssecretaris Albayrak op de gefinancierde rechtsbijstand stevig bezuinigt. Zij heeft de Kamer net verteld dat de gefinancierde advocaat pas vanaf het moment van de beslissing tot gevangenhouding beschikbaar kan komen. Dat is heel wat later dan het eerste politieverhoor. Ingewijden vermoeden dat het Straatsburgse arrest misschien wel een tien keer zo hoog budget voor advocaten eist. Die advocaten zullen zich drastisch aan moeten passen – er zal 24 uur per dag een advocaat ‘van dienst’ aanwezig moeten zijn, met een lege agenda, klaar om uit te rukken naar het bureau.
Hirsch Ballin moet ook meewegen dat de aanwezigheid van de advocaat bij het politieverhoor ook politieke steun heeft. Althans had, in de nasleep van de Schiedammer parkmoord. Toen werd iemand veroordeeld op basis van een foute bekentenis. Achteraf kwam vast te staan dat de verdachte onder de druk van het verhoor was bezweken. Misschien had de aanwezigheid van de advocaat in een vroeg stadium een justitiële dwaling kunnen voorkomen. In de Kamer leidde dat tot een motie van het Kamerlid Dittrich (D66) en een experiment in Amsterdam en Rotterdam dat dit najaar gaande is. Justitie laat nu weten dat “het ministerie onder meer in kaart zal brengen of en welke gevolgen deze uitspraak heeft voor het lopende experiment dat in 2010 wordt afgerond”. De Kamer wordt voor Kerst nog ingelicht.
Dat experiment beperkt zich tot moord- of doodslag. De advocaat moet binnen een half uur na melding door de politie op het bureau kunnen zijn. Hij moet schuin achter de verdachte gaan zitten en mag tijdens het verhoor geen oogcontact hebben. Voor advocatenkantoor Spong waren deze beperkingen zo bizar dat hij ze per kort geding ongedaan trachtte te maken. Deze zaak werd in juni bepleit en verloren. Zie hier het vonnis. En hier is onder ‘piket’ het protocol pilot ‘advocaat bij het politieverhoor’ te vinden. “Nu krijgen we alsnog gelijk van Straatsburg” merkt advocaat Willem Jebbink op.
Aangenomen mag worden dat de advocatuur nu in actie komt. Met het Straatsburgse arrest in de hand kan per kort geding bij de rechter toegang tot het verhoor worden afgedwongen. Dan moet de Nederlandse rechter zich buigen over de formulering die de Grand Chamber van het Europese Hof koos. Wat zou dit betekenen voor de Nederlandse praktijk? Sufficiently “practical and effective”, access to a lawyer should be provided, as a rule, from the first police interview of a suspect, unless it could be demonstrated in the light of the particular circumstances of a given case that there had been compelling reasons to restrict this right. Zo moeilijk is dat niet.
In de wetenschap is er ook steun voor. Vorig jaar bepleitte Jan Boksem, bijzonder hoogleraar ‘verdediging in strafzaken’, een wettelijk recht op bijstand tijdens het verhoor door een advocaat. Eind deze week spreekt de voorzitter van het College van Procureurs-Generaal, Harm Brouwer, op een congres van strafrechtadvocaten. Aangenomen mag worden dat hij alvast een tipje van de sluier zal oplichten.
Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht.
dinsdag 9 december 2008, 12:47 uur
Ik wil wijzen op een aantal zaken betreffende de aanwezigheid van een advocaat bij het politieverhoor.
Ik meen dat het in het belang van de slachtoffers, de samenleving en van het recht(sgevoel) is dat een misdrijf wordt opgelost. Dat is de inzet van de politie wanneer men een verdachte ondervraagt.
Zonder enige nuancering kan worden gesteld dat de advocaat slechts één belang heeft en dat is het belang van zijn klant. Ook al is de klant schuldig, de advocaat zal alles in het werk stellen om hem vrij te krijgen.
Dat betekent concreet dat hij alles zal doen om het werk van de rechercheurs, de ondervragers te frustreren. Hij zal zijn klant adviseren inzake bepaalde antwoorden of om helemaal niet te antwoorden. Een schuldige verdachte zou zo het idee kunnen krijgen dat hij vrijuit zou kunnen gaan.
Kortom, de aanwezigheid van de advocaat dient niet de waarheidsvinding en frustreert het recht. Het slachtoffer – laten we ook eens aan hem denken – is hiermee niet gebaat.
De rechters in Straatsburg hebben niet de wijsheid gehad zich te realiseren dat een rechtsstelsel geworteld is in en de vrucht is van een bepaalde cultuur. Wijs zou zijn geweest zich terughoudend op te stellen. Nu moeten landen met verschillende culturen in het Baltische gebied, in Zuid Europa en in Noord West Europa zien hoe om te gaan met dit arrest. Het is de zoveelste aantasting van de nationale souvereiniteit van een land. Waar we niets tegen in kunnen brengen want we zitten nu één keer in dit proces van Europese eenwording.
De journalistiek van Jensma verdient niet de schoonheidsprijs. Een onkritische lezer zal zijn bijdrage aannemen als een analyse, een opsomming van de consequentie van een arrest.Hiij werpt zich niet expliciet op als pleitbezorger van dit arrest maar de teneur van het artikel wijst overduidelijk in die richting.
Hij stelt dat de aanwezigheid van de advocaat bij een verhoor politieke steun heeft en ook in de wetenschap op bijval kan rekenen. Ongetwijfeld, maar hoeveel steun? En vast en zeker zijn er in politiek en wetenschap ook wat, laat ik zeggen conservatiever en wijzer geluiden te horen die tegen dit voorstel zijn. Maar dat past niet in de kraam van Jensma en die noemt hij dus niet of hij is er niet eens naar op zoek gegaan. Een beetje ondermaats is dat hij de minister, die nog moet reageren, alvast wat woorden en argumenten in de mond legt.
Het is te hopen dat er politici zijn die wat tegengas geven tegen dit arrest uit Straatsburg. Ik heb alvast wat argumenten genoemd. Ik verwacht dit tegengas niet uit het makke Nederland maar wel uit onze buurlanden of van de nieuwe toetreders. Ik hoop dat de NRC dit blijft volgen.
dinsdag 9 december 2008, 16:15 uur
Gloort er een nieuwe dageraad voor de raadsman bij het politieverhoor, na de uitspraak in de zaak-Salduz? We moeten ervoor waken niet te vroeg te juichen. Ik hoop binnenkort een uitgebreidere analyse van de uitspraak te kunnen publiceren in een juridisch vakblad. De kern van dat betoog luidt: “access to a lawyer” hoeft niet noodzakelijkerwijs te betekenen dat de raadsman bij het politieverhoor aanwezig mag zijn. Het is opmerkelijk dat het Straatsburgse hof in het midden laat wat “access to a lawyer” omvat. Het is daarom bepaald niet uitgesloten dat een mogelijkheid tot overleg met een raadsman voorafgaand of tijdens het politieverhoor, zonder dat de raadsman het verhoor ook fysiek bijwoont, kan volstaan. Een dergelijk consultatierecht draagt bij aan de doeleinden die het hof noemt: het voorkomen van ontoelaatbare druk en het voorkomen van rechterlijke dwalingen.
Het vorenstaande betekent niet dat het Nederlandse strafprocesrecht geen enkele wijziging behoeft. Het consultatierecht zoals hiervoor beschreven, is niet onvoorwaardelijk geregeld, zeker niet in de eerste fase van het onderzoek. Voorts kan ook worden gedacht aan een wettelijke plicht tot het audiovisueel registereren van verhoren, zeker bij meer ernstige delicten. Die mogelijkheden lijken in de media uit het zicht te verdwijnen, maar het kan goed zijn dat het Straatsburgse hof daarmee genoegen zal nemen.
woensdag 10 december 2008, 12:12 uur
De aanwezigheid van een advocaat bij het politieverhoor dient inderdaad niet de waarheidsvinding, maar dat maakt het nog geen frustratie van het recht, zoals Bruins meent. De rol van de advocaat in het strafproces is te voorkomen dat onschuldigen worden veroordeeld. De enige manier waarop hij die rol kan vervullen, is door zijn client maximaal bij te staan, of die client – zoals U zegt – schuldig is of niet. Immers, schuldig waaraan? De vraag waaraan de client schuldig is (of niet) hangt af van de uiteindelijke tenlastelegging, en het is nog altijd de onafhankelijke rechter die uitspraak doet over de bewezen-verklaring daarvan. Een scherpe advocaat, die kanttekeningen plaatst bij de aangevoerde getuigenverklaringen, of een bepaalde formulering in het proces-verbaal, of zijn client adviseert gebruik te maken van zijn zwijgrecht, dwingt het opsporingsapparaat zelf ook kritisch na te denken over de bewijsconstructie. Is het technisch bewijs echt zo hard? Was die getuige wel zo zeker? Was er een geldig huiszoekingsbevel? Zijn de beelden van de beveiligingscamera echt zo duidelijk? De kritische rol van de advocaat is geen frustratie van het recht, maar de essentie van een eerlijk proces.
Slachtoffers van zware delicten en hun evt. nabestaanden dienen uiteraard te worden bijgestaan door Slachtofferhulp, indien zij daaraan behoefte hebben. Maar emotionele betrokkenheid met slachtoffers kan leiden tot bevooroordeling. Juist in deze cruciale fase van een onderzoek is er behoefte aan een tegenwicht. Het is de advocaat en zijn kennis van de verdedigingsrechten die daarvoor dient te zorgen.
woensdag 10 december 2008, 14:54 uur
Bruins stelt dat de advocaat de verdachte zal wijzen op zijn zwijgrecht. Terecht dat de advocaat dat zal doen. Het is een van de weinige rechten die de verdachte heeft. Dat het volgens Bruins niet in het belang is van de waarheidsvinding, doet daar niets aan af.
Verder is het ook de advocaat niet toegestaan het onderzoek te frustrerenbuiten de wettelijke mogelijkheden die daartoe openstaan. Dat zijn rechten en mogelijkheden die ELKE verdachte (dus ook Bruins in voorkomend geval) openstaan.
Bruins vergeet ook dat het niet aan de politie of het OM is om iemand te veroordelen maar aan de rechter. Bruins vergeet tevens dat een verdachte pas een veroordeelde is op het moment dat het vonnis van de rechter onherroepelijk is geworden.
Dat in Nederland de verdachte nog immer geen recht op een advocaat heeft vanaf het eerste verhoor is in mijn ogen een blamage. Zelfs in de VS, het land waarvan zoveel Nederlanders het idee hebben dat het er maar slecht gesteld is met de rechtspraak, heeft een verdachte recht op juridische bijstand vanaf het moment dat hij aangehouden wordt. Daar is het zelfs zo dat de verdachte expliciet van al zijn rechten als verdachte op de hoogte wordt gesteld; iets dat in Nederland zeker niet op zulk een expliciete wijze wordt gedaan.
zondag 14 december 2008, 16:02 uur
Het zijn vooral de advokaten die de eerlijkheid ,dat een onderdeel van een goede samenleving is,ondermijnen.Het is het enige beroep dat lucht verkoopt,zelfs heel duur.
Ze mogen liegen en bedriegen om het hof te misleiden.Ze zijn nooit verantwoordelijk voor wat ze zeggen.Verliezen ze een zaak dan moet hun client toch altijd betalen.
Rechters zijn ook advokaten die botsingen vermijden met hun collega’s.Niemand kan neutraal objectief zijn.Mensen die zonder advokaat voor de rechtbank komen worden al achtergesteld.
Advokaten worden soms met crimineel geld betaald.Is dat zwart geld?Of hoe reageert de balastingsdienst hierop?
Ook de opleiding voor jurist is maar povertjes.Een advokaat bij Pauw en Witteman wist te zeggen dat hij maar een uur les per week had.Wie rechter wil worden zou een paar jaar bijkomende opleiding moeten volgen.Hij moet slimmer zijn dan bepaalde sluwe advokaten ,want nu is het meestal andersom.Ik begrijp niet dat de uitspraak van het hof van beroep soms een heel andere uitspraak doet dan de veroordeling bij eerste aanleg.Getuigt dat niet van onbekwaamheid?
Het is broodnodig dat het statuut van advokaat dient herzien te worden en er moeten zoals in Duitsland tarieven komen.Voor mij mogen ze zoals Dante schrijft in zijn Divina Comediia allemaal naar de hel.Waarom kan of mag iemand zich niet laten bijstaan door een familielid of een goede vriend?
Er moet dringend ook een wet komen die de procedureslag van sommige gewetenloze advokaten onmogelijk maakt.
ADVOKATEN BIJ HET POLITIEVERHOOR IS ZEKER UIT DEN BOZE;NEEN EN NOG EEN NEEN;Het ondermijnt het respect voor het gezag.Het verval van de samenleving in Europa gaat al snel genoeg.
maandag 15 december 2008, 3:52 uur
H.Bruins gaat voor het gemak voorbij aan het feit dat politie en justitie maar een belang hebben: Het rondmaken van een zaak.
Dat daarbij niet als uitzondering maar eerder als regel rechten en belangen van de verdachte worden geschaad hoeft langzamerhand geen verdere uitleg.
Het geknoei met telefoontaps en de vergoelijking die daarop volgden zijn legendarisch.
De gevolgen, ontslag van rechtsvervolging, inmiddels ook.
Politie en justitie zullen moeten leren hun werk beter te doen.
De eerste agent/OvJ die verklaringen a décharge in het dossier opneemt moet nog geboren worden.
In dat licht gezien is juridische bijstand vanaf het moment van aanhouding voor alle verdachten een essentieel belang.
maandag 22 december 2008, 16:42 uur
Ik ben al jaren niet meer woonachtig in Nederland, en was deshalve niet op de hoogte van de tekortkomingen van het Nederlands recht. Het is buitengewoon bedroevend dat een land als Nederland, zich de rechten van de mens nog niet heeft eigen gemaakt. Immers, men is onschuldig totdat schuld bewezen is.
De Nederlandse politie is over het algemeen erg laag opgeleid ten opzichte van landen zoals Canada, Engeland en ook Amerika. Hier wordt men eerst aangenomen nadat een beroepsopleiding (meestal hbo) is afgerondt en de leeftijd van 25 is bereikt. In Nederland kan men al naar de politieschool met een mavo diploma. Gevolg politie agenten spreken weinig of slecht engels, duits. Dit is misschien voldoende als dorpsagent ofwel veldwachter maar niet voor de recherche. Helaas worden deze laatsen uit die rangen aangetrokken. Moeten deze mensen dan een “Miranda-Clause” onthouden, en uitspreken? Ik kan mij niet voorstellen dat deze types ongecontroleerd tewerk mogen gaan. Geef
Ook komen de uitspraken van anderen die reakties plaatsten mij schokkend en treurig over.
“respect voor gezag”, “waarheidsbevinding van het recht”, “frustreert het recht”. Waren dit niet gemeengoeden van een verboden politieke beweging voor de oorlog?