‘Stelletje amateurs! We zijn Bosnië niet! Hoe moeilijk kan dat tellen van stemmen zijn?’ Op Twitter is de Bananenrepubliek Nederland uitgeroepen nu het rumoer aanzwelt over onregelmatigheden bij de gemeenteraadsverkiezingen.

Kiezers in de war

En dat na een lange dag waarop je misschien wel duizend kiezers hebt moeten controleren. Optimale concentratie, urenlang. Je zou er bijna een computer voor inschakelen.

Het tellen is misschien nog wel het makkelijkste van alles. Want getuige een instructiemodule van Binnenlandse Zaken kunnen kiezers het de stembureaumedewerkers behoorlijk lastig maken.

Een rijtje dilemma’s. Hans, één van de stembureauleden, is nog niet aanwezig. Hij belt dat hij iets later komt. Wat nu? Mevrouw Arendsen heeft haast en geeft zonder gestemd te hebben het reeds ontvangen stembiljet terug aan het stembureau. Wat doet u? Meneer Pietersen heeft het verkeerde stipje rood gemaakt. Hoe nu verder? Mevrouw George is de Nederlandse taal niet machtig. Ze wil dat haar man meegaat in het stemhokje. Mag dat? Mevrouw Van Dijk heeft haar koffie omgestoten. Alle kenmerken van haar stempas zijn nog te zien, behalve een deel van haar naam. Laat u haar stemmen?

En dan zijn we er nog niet. Meneer van Doorn is het niet eens met de identificatieplicht en maakt op luide toon zijn ongenoegen kenbaar. Hoe behandelt u zijn klacht? Mevrouw Heijboer overhandigt haar stempas en identiteitsdocument, maar de achternamen op beide documenten komen niet overeen. Ze legt uit dat ze net de naam van haar man heeft aangenomen. Geeft u haar een stembiljet?

Self-service

Verkeerde handelingen in bovenstaande situaties gelden als onregelmatigheden. In de praktijk kan het er nog weerbarstiger aan toe gaan, zo lieten stembureaumedewerkers in Rotterdam zien. Zij verlieten een aantal minuten hun locatie waarop het bureau in een self-service centrum veranderde. “Sommige bezoekers pakten meerdere stembiljetten”, schreef nrc.next vanmorgen.

Lees ook:

• ‘Blanco stemmen? Dan kan je net zo goed thuisblijven’
• Burgemeesters op YouTube: ‘Als je niet stemt heb je ook geen recht om te klagen’
• Privacyorganisatie Vrijbit verklaart gemeenteraadsverkiezingen ongeldig
• Lijst Blanco: voor wie het beter weet
• Kandidaat-raadsleden twitteren zich een ongeluk, maar van politiek debat komt het niet

NB: Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst.

Hoe stem je blanco met een potlood? Die vraag stelde Ankie Driessen op 3 maart omstreeks 19.30 uur aan de medewerkers van het stembureau in het Haagse verpleeghuis Saffier. “Dat kan niet”, zei één van hen. “Dan kan je net zo goed thuisblijven”, zei de ander.

Gelukkig greep de voorzitter in, zo schrijft Ankie Driessen in een e-mail aan deze krant. “Die wist er wel wat van en legde het de dames ook uit.”

Voor de goede orde. In artikel N 7 eerste lid van de Kieswet wordt een stem als blanco aangemerkt als de witte stip niet geheel of niet gedeeltelijk is rood gemaakt. Iedere krabbel of streep op het biljet maakt het ongeldig. Of zoals Lijst Blanco, de pleitbezorger voor de blanco stem op Twitter schrijft: “Hoe? Gewoon door je stembiljet leeg en opgevouwen in de bus te gooien!”

Terug naar verpleeghuis Saffier. Daar zijn volgens de gemeente Den Haag 755 stemmen uitgebracht, waarvan 2 blanco. In totaal zijn er in de gemeente 197.059 stemmen uitgebracht, waarvan 389 blanco. De ongeldige stem is overigens ‘populairder’: daarvan waren er maarliefst 1.076.

Waarom stemmen mensen eigenlijk blanco? “Het gaat me allemaal veel te veel over het belang van de politieke partij”, verklaart Ankie Driessen. Lijst Blanco prijst de blanco variant aan als een “democratische en betrokken stem”.

Blanco stemmen doe je dus voor het opkomstpercentage. En in dat geval kun je net zo goed je biljet ongeldig maken door er een betoog op te schrijven, want ‘de media’ melden doorgaans alleen de zetelverdeling en het opkomstpercentage.

NB: Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst.

Het gevolg is dat voorlopig de door de Tweede Kamer geaccepteerde bewaartermijn van twaalf maanden geldt. Zo lang er geen voluit functionerend kabinet is, ligt de zaak behoorlijk stil. En de kans is redelijk groot dat het onderwerp controversieel wordt verklaard. Al hebben CDA en de VVD in de Tweede Kamer daar geen last van. Zie onderstaand bericht.

Volgens het Duitse Constitutionele Hof is de hele bewaarplicht ongrondwettig. Temeer een belangrijk onderwerp om partijen tijdens de komende campagnes stevig op te ondervragen.

Lezer Peter Noot schrijft vandaag een aanvulling op zijn voortgangsbericht van 12 november:

<<Het zal weinig mensen ontgaan zijn dat het kabinet is gevallen. Dat houdt onder andere in dat er geen beslissingen in controversiële dossiers worden genomen. Het is mij niet bekend in hoeverre de reparatiewet bewaarplicht telecomgegevens controversieel is in Haagse kringen maar een doemscenario dringt zich voor wat betreft dat dossier wèl op.

Weet u nog? De Eerste Kamer ging vorig jaar akkoord met een bewaartermijn van 12 maanden onder de uitdrukkelijke toezegging van de Minister van Justitie dat hij middels een reparatiewet de bewaartermijn naar zes maanden terug zou brengen. Kleine complicatie daarbij is dat de Tweede Kamer wel met die wijziging moet instemmen.

Gezien het verslag van de vaste Kamercommissie voor Justitie moeten we vrezen voor een debacle. Als het aan sommige partijen ligt is een bewaartermijn van zes maanden out-of-the-question en zou die termijn achttien maanden (het oervoorstel!!) of op zijn minst twaalf moeten zijn.

Inmiddels is de reactie van de minister bekend op het verslag. Met dezelfde verve als waarmee hij destijds achttien maanden bewaarplicht verdedigde, verdedigt hij nu de zes maanden. Of dat genoeg is om de Tweede Kamer te overtuigen is maar zeer de vraag. Misschien kan de minister – bij wijze van wederdienst – wat hulp krijgen van de senaat.

Hoe dan ook, de oproep van Bits of Freedom aan de Eerste Kamer om de Tweede Kamer ter verantwoording te roepen verdient dan ook alle aandacht! Zie ook hier.>>

ill. Ruben L. Oppenheimer

Politici zijn handelsreizigers in goed nieuws. Zij hebben altijd gewonnen. Nieuw voor dit coalitieland is verkiezingen ingaan met een web  aan onderlinge uitsluitingen. Gezien het huidige humeur van de kiezer wordt het mede daardoor na de Kamerverkiezingen van 9 juni moeilijk een meerderheidscoalitie  te smeden. Onbestuurbaarheid dreigt maar hoeft niet.

De Gemeenteraadsverkiezingen zijn met succes gekaapt door Geert Wilders. Beter dan wie voorzag hij dat mikken op maar twee PVV-rijpe gemeentes hem nationale kansen zonder veel risico zou brengen. De tv was blij met één modelgemeente om op in te zoomen: Almere, hoofdstad van Vinexland.

Dankzij de ontploffing van het Balkenende-Bos-kabinet kon Wilders een flink deel van de anti-Binnenhofstem aan zich binden. Bijna de helft van zijn kiezers zijn mensen die anders niet zouden stemmen ‘op dat Haagse zootje’. Ook al zit hij 4148 dagen in de Tweede Kamer, voor mensen die niets meer verwachten van de traditionele politiek is hij een baken.

Die rol zal hij zeker de komende maanden blijven zoeken. Door tijdig de  eis van een hoofddoekverbod te stellen hoeven zijn mensen de handen niet vuil te maken aan compromissen en ander bestuurlijk ongerief. Misschien houdt hij de Almeerse thermiek vast. Maar in  landelijke  gewesten én  linksere steden is minder sympathie te verwachten.

De opgewekte verliezers van woensdag, PvdA en CDA, hebben nog geprofiteerd van de afwezigheid van Wilders in alle gemeenten minus twee. Vooral het CDA, en trouwens ook de nu redelijk stabiele VVD, zijn de meest waarschijnlijke slachtoffers van landelijke PVV-groei. Met ander woorden: de partijen die het in dit land van oudsher voor het zeggen hebben, staat nog een flink tik te wachten.

Volgens de laatste peilingen komen zij in geen enkele plausibele opstelling aan een werkbare meerderheid. Een linkse coalitie met PvdA als grootste haalt volgens de NOS-peiling van woensdag zelfs mét de Christenunie geen meerderheid. CDA en VVD komen mét D66 aan 65 zetels; mét de PVV nog niet aan de vereiste 76 zetels (74). En de meeste zetelrijke opstelling (83) van CDA, PvdA en D66 wordt door de grootste twee uitgesloten.

Het is met die uitsluitingen curieus gesteld. Wouter Bos heeft gezegd dat zijn PvdA niet met de PVV kan regeren. Dat succesvolle Pechtold-punt is snel geloofwaardig te maken voor de recent gerestylde Partij van de Allochtonen. Maar wat als het landsbelang een CDA/PvdA-coalitie vraagt? Kan Bos dan weer geloofwaardig terug?

Bij het CDA lijkt de verwarring nog groter. Het partijbestuur heeft snel Jan Peter Balkenende als lijsttrekker naar voren geschoven na de val van het kabinet, maar de campagnemachine draait nog niet. Coördinatie ontbreekt. JPB heeft  samenwerking met de PvdA uitgesloten in krassere taal dan hij voor de PVV over had. Al was het vast anders bedoeld.

Deze breuk met vaste CDA-praktijk lardeerde Balkenende met de uitspraak dat hij alleen kandidaat premier is en geen kandidaat Kamerlid. Althans zo klonk het. Een staatsrechtelijk monstrum. Er zijn in dit land geen premierverkiezingen: zijn partij heeft nooit die kant op gewild. De meeste andere partijen die nu voor hun rol rond de macht strijden trouwens ook niet.

Wouter Bos heeft zulke uitspraken vermeden, maar niets wijst er op dat hij zin heeft om de partij in de Kamer te gaan leiden. Drie jaar geleden liet hij zich al door zijn grootste ex-vijand paaien in het kabinet te stappen. Ondanks een tegengestelde belofte aan de kiezer. Zo stevent het land dus af op Kamerverkiezingen waarbij de grootste twee kemphanen geen trek hebben in een plaats in het parlement.

Dat biedt kansen voor open doel voor alle andere partijen én kritische kiezers die de komende maanden op zaaltjestournée gaan. Wie zich afvraagt hoe het toch komt dat zo veel mensen woensdag op ‘Beter voor Dordt’, Burgerpartij Amersfoort, ONS Voorschoten, Leefbaar Rotterdam, ‘Hart voor Urk’ en de PVV stemden, hoeft niet verder te zoeken. Volksvertegenwoordigers moeten bereid zijn bestuurlijke verantwoordelijkheid te dragen. Maar als zij alleen willen besturen en geen zin hebben te vertegenwoordigen, maken zij geen aanspraak op vertrouwen.

Wat dat betreft viel de nu vertrokken Agnes Kant als leider van de SP niets te verwijten. Zij was een bevlogen pleitbezorgster van de belangen van patiënten en werknemers in de zorg. Als fractievoorzitter groeide zij in twee jaar onvoldoende in de breedte en in de hoogte. Zij had de statuur dat in te zien. De mediademocratie stelt zware eisen aan het showmanschap van politieke leiders.

Maar het gaat natuurlijk om de inhoud. En het vertrouwen dat mensen die zich verkiesbaar stellen er alles aan zullen doen de keuzes waar zij op worden gekozen zo goed mogelijk in daden om te zetten. Wat dat betreft kan iedere partij nu al de onverschilligheid doorbreken en aankondigen dat haar fractieleden slechts onder uitzonderlijke omstandigheden hun termijn niet zullen uitzitten. En zeggen hoe en waar zij wekelijks verantwoording zullen afleggen aan de kiezers. De democratie rammelt aan de poort van sleetse politiek.

Het wordt interessant hoe het partijbestuur van het CDA maandag de koppositie van Balkenende tegen het licht houdt. Een aantal provinciale bestuurders geeft hem de schuld van de matige resultaten van woensdag. Zijn metaalmoeheid en – ook in eigen partij – minder dan geprononceerde leiderschapsneigingen figureren dit weekeinde in het telefooncircuit.

De ‘klassieke’ partijen die elkaar om het hardst uitsluiten, CDA en PvdA, plus de VVD,  vechten in wezen voor het bestel dat hun zo veel decennia macht heeft gebracht. Zullen zij eindigen zoals de vroegere christelijke partijen KVP, ARP en CHU in 1980 deden: in elkaars armen? Of gaan zij heroïsch verdeeld ten onder? Een impasse na 9 juni kán ook de noodzakelijke doorbraak en vernieuwing van het bestel brengen. Een kans voor Emile Roemer.

“Oké, jongens, chillen vind ik ook hartstikke gaaf, maar verkiezingen op 3 maart, dat moet ook natuurlijk, dus allemaal gaan kiezen. Oké?”, aldus burgemeester Hans Romeyn (CDA) van de gemeente Heiloo.

“Er staat wat te gebeuren”, zegt burgemeester Koos Janssen (CDA) van Zeist, die het wat traditioneler aanpakt. “Uw stem telt, en ook die van de buren en die van de gezinsleden en van vrienden en andere inwoners.”

In de gemeente Helmond zijn communicatiemedewerkers de straat opgegaan met de vraag ‘Waarom gaat u stemmen?’. Dat levert twee logische verklaringen op: “Als je niet stemt heb je ook geen stem” en “Als ik niet stem heb ik ook niets te zeggen.” Er staat dan ook wat op het spel in Helmond: een nieuw voetbalstadion.

De gemeente Almere doet hipper dan hip. Met een rap worden de inwoners naar de stembus gelokt. “Iedereen z’n eigen mening. Een eigen beleving. Als je zwijgt gaat je stem naar de grootste partij. Dus pak je waar je recht op hebt of gaat het aan je neus voorbij. Sta op, stem op. En stem voor je recht!”

Op adem komen kan met het filmpje van de gemeente Buren. Daar voert burgemeester Klaas Tammes (D66) in zijn werkkamer een toneelstukje op. “Kun je de wethouders ook kiezen?”, vraagt de interviewer. “Nee, die kun je niet kiezen”, legt de burgemeester uit. “Je moet beginnen bij de gemeenteraad wil je ook invloed hebben op de wethouders.”

Sander Schelberg (VVD), burgemeester van Teylingen, opent zijn YouTube-sketch met een hamerklop. “We hebben deze ronde zeven partijen, dus uw partij zit er zeker bij”, zo belooft hij.

Rotterdam kiest voor de harde aanpak. Tegen interviewer Quintis Ristie, bekend van ‘Groeten uit Paramaribo’, legt burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA) het belang uit van verkiezingsdeelname. “Als je niet stemt heb je ook geen recht om te klagen.”

De combinatie van stempas én een geldig legitimatiebewijs is ingevoerd omdat het nu mogelijk is overal in de gemeente te stemmen, in plaats van alleen bij het dichtstbijzijnde stemlokaal. Wie zich niet kan legitimeren mocht bij de Europese verkiezingen vorig jaar wel iemand machtigen. Zelfs nog ter plekke in het stemlokaal.

Dat kan niet meer bij de gemeenteraadsverkiezingen op 3 maart. “U moet dan wel (een kopie) van uw geldige identiteitsbewijs meegeven”, zo meldt de achterkant van de stempas. Dat is een nieuwe bepaling in de Kieswet, genoemd in artikel L 17. De enige uitzondering is dat mensen tot 16 februari de mogelijkheid hadden om bij Burgerzaken een ander te machtigen als men zelf geen ID-bewijs heeft, zegt Miek Wijnberg van Vrijbit.

Mensenrechten

Het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) heeft de drempelverhogende legitimatie-eis op 25 juni 2009 aangekaart bij het mensenrechtencomité van de Verenigde Naties. Vooral de ouderen maken volgens het NJCM deel uit van de groep die geen geldig identiteitsbewijs kan overleggen. “Dit limiteert hun mogelijkheden om aan de verkiezingen mee te doen.”

Biometrische kenmerken

Vorig jaar schatte het ministerie van Binnenlandse Zaken het aantal mensen zonder paspoort, identiteitskaart of rijbewijs nog op 150.000. Vrijbit verwacht dat de stijging doorzet. “Dat aantal zal naar verwachting alsmaar groter worden naarmate meer mensen geen geldig identiteitsbewijs meer kunnen krijgen omdat zij weigeren om hun biometrische kenmerken in een digitaal overheidsregister te laten opslaan.”

Verloren of verlopen. Dat kan een reden zijn voor de ‘identiteitsloosheid’. Maar Vrijbit vreest dat het ook gaat om mensen die geen geld hebben om er één te bekostigen of niet in staat zijn iedere vijf jaar twee keer naar het gemeentehuis te gaan.

In ieder geval grijpt Vrijbit deze identificatieplicht aan om haar eigen punt kracht bij te zetten. Namelijk het bezwaar tegen opname van vingerafdrukken in nieuwe paspoorten, die gebruikt kunnen worden voor justitiële doeleinden. “Het opslaan van biometrische kenmerken door de Nederlandse overheid is zelfs in strijd met het recht op bescherming van het privéleven.”

Protestverklaring

Volgens Vrijbit wordt de burger door de identificatieplicht bij verkiezingen nu indirect onder druk gezet om een vingerafdruk af te staan “aan een overheid die uw rechten met voeten treedt”. Momenteel staat Vrijbit de 24-jarige student Aaron Boudewijn bij in een zaak tegen de overheid. Boudewijn weigert zijn vingerafdrukken en gelaatsscan af te staan in ruil voor een paspoort.

Op haar website heeft Vrijbit een protestverklaring geplaatst die mensen kunnen meenemen naar het stemlokaal. Daarop staan twee mogelijkheden. Protesteren tegen het feit dat je niet bereid / in staat bent een geldig legitimatiebewijs te tonen. Of: onder protest deelnemen aan de verkiezingen, maar je via de verklaring wel solidair verklaren met zij die uitgesloten zijn of zich uitgesloten hebben. “Ik acht verkiezingsuitslagen ongeldig als stemgerechtigden belemmerd worden om aan de verkiezing deel te nemen”, zo luidt het hoofdbezwaar.

Lees ook:

• Lijst Blanco: voor wie het beter weet
• Kandidaat-raadsleden twitteren zich een ongeluk, maar van politiek debat komt het niet
• Wanneer ben je geschikt als gemeenteraadslid?
• Klacht of idee? Dat meld je voortaan op Verbeterdebuurt.nl
• Het dilemma van de gemeentelijke griffier
• Burgerinitiatief komt niet uit de verf
• De tragiek van de zwevende kiezer

N.B. Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst.

“Hij komt er echt zo aan en als u het te hard vindt regenen kunt u in wijkgebouw Pier 80 wachten.” De omroeper geeft continu statusberichten over de komst van Wouter Bos, die in Rotterdam op campagne is voor de gemeenteraadsverkiezingen. Ondertussen delen ook vrijwilligers van GroenLinks, Leefbaar Rotterdam en SP flyers uit.

Patricia Gerritsen-van der Hoop (42) blijft trouw wachten. De kleine vrouw met oranjegekleurd haar valt op omdat ze luid en duidelijk laat blijken niet PvdA-gezind te zijn. “Net zegt-ie om drie uur, dan is het weer tien minuten later. Zo maak je echt geen goede indruk voor drie maart hoor.” In 2002 stemde ze Fortuyn en bij de Kamerverkiezingen gaat ze op Wilders stemmen.

Een man met een megafoon neemt het over van de omroeper. “De stad wordt steeds blijer, stem Dominique Schrijer.” Ondertussen geven PvdA’ers in rode hesjes rozen weg. Een aantal jongetjes maakt er een sport van om zoveel mogelijk rozen te verzamelen. “Hé, nou gaat-ie met een hele bos weg”, zegt een rozenuitdeler tegen haar collega’s. “Dat zijn die kutmarokkanen”, mompelt ze.

Even verderop zijn twee campagnevoerders in gesprek. De één met een geel hesje van Leefbaar Rotterdam, de ander met een rode PvdA-jas. “Iedereen telt bij jullie mee, behalve als je tegen jullie bent”, zegt de Leefbaar-man tegen de PvdA’er.

Intussen is Wouter Bos op een klein podium geklommen. Hij spreekt over armoedebestrijding en ‘iedereen aan het werk’. Mevrouw Gerritsen-Van der Hoop trekt een cynisch gezicht. “Overdag slapen ze en ’s nachts leven ze op straat.” Of ze niet met Bos op de foto wil? “Tsss, ikke met hem?!” Wat haar betreft moeten alle hangjongeren van straat. “Mijn moeder zei altijd: als je geen geld hebt, ga je werken.” Ze draait zich om naar de koopman achter haar. “De markt is hier niks meer aan, vroeger was deze buurt nog gezellig.” Een man met een Leefbaar-jasje schreeuwt door de speech van Bos heen. “Niet geloven wat hij zegt! Niet geloven wat hij zegt!”

“Van armoedebestrijding blijven jullie af”, roept Wouter Bos, doelend op de plannen van andere partijen. Als hij spreekt over “een stad waar je niet bang hoeft te zijn omdat je homo bent” schateren de jongetjes voor zijn podium het uit. “Hé jongens, kunnen jullie niet één minuut je mond houden?”, zo kalmeert hij ze met een glimlach. Als ze even later met hem op de groepsfoto gaan zegt hij dat ze zich “wel even moeten gedragen”.

NB: Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst.

Woensdag zijn het gemeenteraadsverkiezingen. Pas op 9 juni wordt een nieuwe Tweede Kamer gekozen. Maar we zien voortdurend landelijke leiders. Maandag weer op Nederland 1. Het is kijken door een omgekeerde telescoop. De mediademocratie kan maar één verhaal aan.

Daarom is Almere zo handig. Alles samengevat en toch dichtbij de mensen. Ideaal voor tv  en niet te ver van Hilversum. Slim van Wilders. Zo maakt hij zijn paar thema’s  inzet van gemeentelijke verkiezingen waar hij – op Almere en Den Haag na – niet eens aan mee doet. En worden we tegelijk ‘zijn’ Kamerverkiezingen in gezogen.

Met een gemeentelijk kopvoddenverbod zet de PVV-leider de college-onderhandelingen in ‘zijn’ twee steden op scherp. Als een meerderheid er niet in trapt is hij geëxcuseerd en gaat als martelaar de landelijke verkiezingen in. Mocht zijn uitslag volgende week zo goed zijn dat men moeilijk om hem heen kan, dan heeft hij wisselgeld en bewijst alle boze kiezers dat hij in juni niet voor niks meedoet.

Iedere partij zet die standpunten in de etalage waar men zonder al te veel uitleg mee denkt te scoren. Mark Rutte hoopt de VVD te laten binnenlopen met vierkante afwijzing van de kilometerheffing. Extra leuk omdat minister Eurlings’ en zijn CDA ‘die PvdA-fuik zijn ingezwommen’. Ongefundeerd maar lekker scoren bij de favoriete tegenstander. Een beter plan tegen het dichtslibben van de Nederlandse wegen heeft de VVD niet.

Het CDA op zijn beurt zet nu in op vage imago-punten als degelijk bestuur en duurzame overheidsfinanciën. Achter dat laatste zit een flink omstreden rapport van het wetenschappelijk instituut. Met genoeg handzame slagzinnen om nadere vragen te beantwoorden. En die degelijkheid is na al die kabinetten-Balkenende ook een wat riskante claim. Na deze preludes zullen wel steviger plannen volgen.

Wouter Bos heeft zich bevrijd van het coalitie-spanlaken. Zou hij het nog steeds een goed idee vinden dat hij de partij leidde uit het kabinet? Hij maakt nu overuren met varianten op het ‘de sterkste schouders kunnen zwaardere lasten dragen’. Iedereen weet dat er programmatisch nog weinig achter zit. Na de Uruzgan-exit moet het internationalisme van de PvdA helemaal opnieuw worden gedefinieerd.

Voor kiezers die bewust hun stem willen uitbrengen is een drukke tijd aangebroken. Na drie jaar met vooral wachten op de moeizame en vaak inhoudsarme compromissen van het kabinet B-IV, mag de burger nu zeggen hoe het wel moet. Allerlei ministeriabelen dingen naar onze stem met sterk gecomprimeerde plannen. Of we maar even willen tekenen bij het kruisje.

Voor velen is stemmen ‘op dit systeem’ helemaal niet zo vanzelfsprekend. De gepeilde steun voor de PVV wordt voor een groter deel verklaard uit de teleurstelling van miljoenen dan uit hun moslimofobie. Zij geloven niet meer dat ‘de politiek’ hun problemen oplost en zien evenmin dat ook zij mee moeten doen.

In een net verschenen rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) wordt helder op een rijtje gezet wat er allemaal toe heeft geleid dat de gevestigde politiek zo veel aansluiting met het leven van miljoenen heeft verloren. De mensen zijn gelijker en individualistischer geworden, meer in de rol van klant gedrukt, in een wijd open staande wereld, zonder ideologische schuilplaatsen maar permanent opgeschrikt door informatie over alles en iedereen.

De ROB beveelt ‘de politiek’ aan daar nu echt gevolgen aan te verbinden. Geef burgers meer invloed op het beleid én op de keuze van bestuurders. De Raad werkt dat goed uit en beveelt partijen bovendien aan weer meer politiek te gaan bedrijven op grond van waarden en beginselen, en minder te varen op tijdgebonden, pragmatische doelstellingen.

Wat de afgelopen week is gebeurd overtreedt al deze adviezen. De CDA-top wilde niet dat iemand  zich zou afvragen of JPB  opnieuw de leider moest zijn. En wie de PvdA-prominenten Albayrak en Van der Laan, niet de minsten der oud-bewindslieden, Wouter Bos zag aanduiden als ‘de baas’, hoeft ook daar geen leiderschapsdiscussie te verwachten. Na drie jaar per saldo ineffectief samenwerken van die twee B’s.

Het mooie van verkiezings- en formatietijd in de Nederlandse verhoudingen is dat bijna alles nu gebeurt. Wat nu niet wordt geregeld, is verderop meestal onbespreekbaar. Alle partijen kunnen de komende tijd stappen nemen om de omvangrijke twijfel aan de vertegenwoordigende democratie een beetje weg te nemen.

Zij kunnen waar u bij staat regelen dat we onze burgemeester gaan kiezen en met onze stem voor de Kamer meer kunnen uiten  dan een partijvoorkeur. De ROB noemt een serie ideeën waar nooit iets mee is gedaan. Twee stemmen, zoals in Duitsland. Of meer gewicht voor een stem op de kandidaat die vertrouwen heeft verdiend. Van alles om kiezers serieuzer te nemen.

Het is nu tijd ideeën uit te werken voorbij de slogan. Wouter Bos nam een veelbelovend voorschot in zijn Den Uyl-lezing eind januari. De vermarkting van publieke taken is te ver doorgeschoten, stelde hij vast. In die geest wijst hij nu meer markt in de ziekenhuiszorg af. Maar daar zit veel meer aan vast. Laten hij en andere kopstukken nu alles vloeibaar is snel op zoek gaan naar de echte beginselen.

Bos heeft het voordeel dat zijn partijwijze Job Cohen in zijn Mandela-lezing deze maand ware dingen zei  over ‘het wezen van de democratie’. Met een principiële uitwerking van wat nodig is  om de publieke zaak te redden van een morsig marktmantra. En de christendemocratie en het liberalisme, waar gingen die ook al weer over?

Mogen het echte, uitgedachte beginselen zijn? Het vlugge geroep om minder ministeries en een kleinere overheid leidt tot nepbezuinigingen, meer consultants, het vertrek van de laatste deskundige ambtenaar. En nog minder invloed van de politiek, en dus van de burger.

Het rookverbod is verwaterd, zegt Clean Air Nederland. Voorzitter Willem van den Oetelaar dreigt daarom met een internetmeldpunt als de overheid de controles niet intensiveert.

Die waarschuwing uitte de lobbyclub gisteren in reactie op de uitspraak van de Hoge Raad. Die verordende dat ook kleine cafés zich weer aan het verbod moeten houden. Dat stuit op verzet, omdat deze zaken doorgaans niet de oppervlakte en het geld hebben om een aparte rookruimte in te richten.

Hoewel Van Oetelaar de meldingen direct aan de inspecteurs van de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) wil doorgeven, weerspreekt hij dat er sprake is van klikken. “Wij willen gewoon mensen adviseren waar ze niet moeten zijn als ze gezond willen uitgaan.”

In afwachting van het hoger beroep, aangespannen door café Victoria in Breda en café De Kachel in Groningen, werd in de meeste van de ongeveer 10.000 cafés waar alleen de eigenaar achter de tap staat de afgelopen maanden weer als vanouds gerookt. CDA-minister Klink van Volksgezondheid gedoogde dit, maar zegt dat de norm nu “helder” is.

Anoniem klagen

Wie de behoefte voelt om opstandige kroegbazen te verraden kan dat overigens nu al op de website van de VWA doen. De dienst belooft de meldingen tijdens reguliere inspecties te onderzoeken. “Bij behandeling van de klacht wordt uw naam in geen geval vermeld aan de betrokken ondernemer.”

Ook bestaat er al een particuliere kliksite. Op Klachtenoplossing.nl is café de Lorresnor in Rijswijk de sigaar. “Daar staan de asbakken op tafel en wordt er gewoon doorgerookt”, schrijft een anoniem iemand. “De eigenaar zegt: slim toch, iedereen zit nu hier en mijn omzet is verdubbeld.” In reactie op die klacht lapt een bezoeker café De Bierelier in Den Haag erbij. “Blijkbaar wordt er niet hard genoeg gestraft door de overheid, dus het loont (nog).”

Gezag ondermijnen

Jacques Wallage, voorzitter van de Raad voor het Openbaar Bestuur, vreest dat die gezagsondermijning een trend wordt. Op 17 februari zei hij in deze krant: “Wat we hebben gezien bij het rookverbod in cafés zullen we vaker zien. Burgers die zeggen: een verbod? Dat zullen we nog wel eens zien!” In zijn rapport Vertrouwen op democratie breekt hij een lans voor participatieve beleidsvorming, waar voorstellen van de politiek eerst aan burgerpanels worden voorgelegd.

Hier mag het wel

Terug naar café Victoria en café De Kachel. Hun grootste bezwaar luidt dat rokende klanten naar concurrenten gaan die wél een rookruimte hebben. Zo bezien vormen niet de meldpunten, maar websites als Hiermaghetwel.nl de grootste bedreiging. De naam zegt het al: daar vindt je de kroegen die – anders dan Victoria en De Kachel – wél een rookruimte hebben. In ieder geval toont de site aan dat het rookverbod ingrijpt in de vrije markt. Maar over dat ongelijkheidsbeginsel heeft de Hoge Raad zich niet uitgesproken.

-Kabinetten die het wel volhouden, worden bijna allemaal geleid door een katholiek. Het laatste protestantse kabinet dat de vier jaar volmaakte was het kabinet van Abraham Kuyper in het begin van de 20ste eeuw.

-De combinatie christen-democraten en sociaal-democraten is niet zo gelukkig. Na de Tweede Wereldoorlog maakte alleen het derde kabinet-Lubbers, met daarin onder andere Wim Kok,  de rit vol.

Met deze kennis is  het dus verstandig te concluderen dat de protestantse christen-democraat Balkenende weinig kans maakt een eventueel volgend kabinet naar de eindstreep te leiden. En dat de sociaal-democraat Bos zijn belofte om niet onder premier Balkenende in een kabinet te gaan zitten, nu beter wel waar kan maken.

Update: Lezer Everhard Korthals Altes wijst erop dat het kabinet-Balkenende III nooit is gevallen. Dat is juist. Het was een rompkabinet van VVD en CDA die de Tweede Kamerverkiezingen in 2006 voorbereidde.