De overeenkomst tussen de trein en het ziekenhuis: je hebt ze allebei op gezette tijden nodig en je hebt er geen invloed op. De overheid ook niet. Maar als er iets misgaat moet een minister wel beterschap beloven. Daarom roept de regering graag ‘de markt’ te hulp om deze publieke taken goed en betaalbaar te organiseren. Dat is en blijft een vorm van gokken met beleid.
Na een beetje sneeuw en enkele dagen flink vriezen lag het Nederlandse spoorsysteem goeddeels plat. Op de borden verschenen vertraagde treinen die nooit zouden rijden. De website van NS Reizen raadde de reiziger aan wat extra tijd te nemen, maar al snel had hij alle tijd van de wereld, op het perron van vertrek. De NS veranderde van een jolige Spoordeelwinkel in een krakend ijspaleis.
Dat was lachen met Mark Rutte op College Tour. Een kerk vol Leidse studenten lag aan zijn voeten. Er zijn al te veel eindejaarslijstjes, maar van alle premiers die dit land heeft gekend, moet dit een van de meest goedlachse zijn. Geen geringe prestatie in een tijd van bijna-depressie.
Een opgeruimd karakter is voor een politicus in het tv-tijdperk een vereiste. Het lucht op, verbindt mensen en helpt problemen in proportie te zien. Maar de kijkers voelen ook of het echt is. Mitt Romney is met zijn perfecte gebit, haar en lach nog steeds geen Republikeins presidentskandidaat. Het machinale van zijn opgewektheid ontbreekt bij onze premier. Die lijkt echt vrolijk en niet te beroerd toe te geven dat hij soms iets niet weet.
Zo heeft Rutte zijn ongebruikelijke kabinet al ruim een jaar goedgemutst op de rails gehouden. De coalitie van VVD en CDA, met gedoogsteun van de PVV, gaat bijna fanaat door met het afgesproken bezuinigingsbeleid. Geert Wilders laat zich weinig afleiden door sociale gevoelens op momenten dat de hardheid en soms onredelijkheid van in het regeerakkoord gemaakte keuzes zichtbaar worden.
Minister Edith Schippers kwam donderdag in de Tweede Kamer met de schrik vrij. Een plafondlamp plofte spontaan naast haar spreekgestoelte neer. Of het even fortuinlijk afloopt met het cosmetisch tot ‘persoonlijk gezondheidsdossier’ omgedoopte elektronisch patiëntendossier (EPD) is de vraag.
Het EPD is uitgegroeid tot een schoolvoorbeeld van Nederlands openbaar bestuur. Hoe een voor de hand liggend idee door ieders goede bedoelingen plus een dosis ondoorzichtig zakendoen verwordt tot een monster. In dit geval een monster dat al meer dan eens definitief is verslagen. Kennelijk zijn de zakelijke belangen te groot.
Het idee dat medische zorg door veel handen en hoofden optimaal wordt verleend als zij van elkaar weten wie wat heeft gedaan, is niet ingewikkeld. De vaak gebruikte schattingen van het aantal vermijdbare sterfgevallen (‘1900 per jaar’) door het ontbreken van zulke informatie zijn natte vingerwerk. Maar mensen hebben natuurlijk meer kans op goede zorg als al hun gegevens beschikbaar zijn. Eind jaren ’90 zaten we volop in de droom dat grote computersystemen ieder vraagstuk zouden oplossen. De automatiseringsbranche beloofde graag wonderen.
Meer bezuinigen. Het zoemde al weken rond. In deze Italiaanse crisisweek werd het gerucht sterker: het kabinet wil 3 à 5 miljard extra bezuinigen. De PVV dreigt met de gulden. Voor het verzwakte CDA zal de pijn niet lichter zijn. Maar waar haalt het kabinet zijn ideeën vandaan? De behandeling van de begroting van volksgezondheid deze week was illustratief.
Het kabinet-Rutte draagt sinds een jaar en onwankelbaar bezuinigings- en efficiëntiegeloof uit. Niemand ontkomt, 18 miljard en geen cent minder. Het plan is in een paar formatieweken van zomer 2010 vastgespijkerd. Knap van Rutte, Verhagen en Wilders dat zij precies wisten waar nog wat de halen valt.
Midden juli kreeg Mark Rutte een brief in de bus van zijn overbuurvrouw. Zij vroeg aandacht voor de gevolgen van het vrijwel afschaffen van het persoonsgebonden budget (pgb). In sober proza beschreef zij het lot van haar moeder, die 100 werd, en haar meervoudig gehandicapte kleinzoon.
Dezelfde avond nog stond de minister-president op het antwoordapparaat. Een en al medeleven met zijn overbuurvrouw; een brief zou volgen. Die kwam begin augustus, zoals er waarschijnlijk vele zijn verstuurd door Volksgezondheid. Over onhoudbaar oplopende kosten, een staatssecretaris die zich maximaal voor iedereen inzet en overlegt met Ouwejan en Jongejan. Mevrouw mocht zelfs een enquête invullen.
Mark Rutte voegde een laatste alinea toe. U zult teleurgesteld zijn. Maar hij was als minister-president nu eenmaal ,,niet bevoegd in individuele situaties te treden, hoe zeer ik met u meevoel’’. Wat een verschil met politici in landen met een werkelijk vertegenwoordigende democratie – die laten zo’n individuele zaak tot op de bodem uitzoeken.
Maandag ontvouwt minister Donner in Den Haag initiatieven om ‘betrokken burgerschap’ te stimuleren. Er wordt een hele studiedag aan gewijd. Maar zo moeilijk is dat niet. Als mensen het gevoel hebben dat democratische politiek hun problemen oplost voelen zij zich al snel betrokken.
Gold dat voor onverdoofd ritueel slachten? Wacht Nederland al jaren ademloos op het natmaken of drooghouden van de Hedwigepolder in Zeeuws Vlaanderen? Hebben mensen die zwaar ziek zijn of hun huisgenoten en verzorgers wat aan het vrijwel afschaffen van het persoonsgebonden budget (pgb)?
Maagzuurremmers gaan uit het basispakket. Maagzuur is toch iets van linkse mensen, grapte VVD-voorzitter, nu minister Opstelten vorig jaar. De maatregel moet 75 miljoen euro bezuinigen. De kans is groot dat het meer gaat kosten, aan geld en mensenlevens. De Tweede Kamer praat er woensdag over met minister Schippers.
Patiënten die zware pijnstillers gebruiken krijgen standaard maagbeschermers voorgeschreven. Maagzuurremmers zijn maagbeschermers. Geen lifestyle drugs maar middelen die ongewenste bijwerkingen van andere noodzakelijke geneesmiddelen beperken. Ze worden vooral bij oudere patiënten aangeraden. Daarmee worden vermijdbare ziekenhuisopnames en soms fatale maagbloedingen voorkomen.
Los van de vraag hoeveel bezuinigingen economisch nodig en verstandig zijn, is dit een bezuiniging die op zichzelf wel eens duurder zou kunnen uitpakken, al is de prijs van een mensenleven nog steeds niet exact vastgesteld.
De bewindslieden van volksgezondheid lijken geen gelukkige hand van bezuinigen te hebben. Het uit het pakket halen van diëetadvisering en stoppen met roken, het met wortel en tak uitroeien van de persoonsgebonden budgetten (in plaats van de problemen aan te pakken), het zwaar snijden op GGZ en psychologische hulp, het lijkt allemaal voort te komen uit een puur financiële kijk op gezondheidszorg. Zonder de geldverslindende structuren, raden en bobo-honoreringen aan te pakken. Zal niet helpen.
Mark Rutte gaat met zijn kabinet 90% van de persoonsgebonden budgetten in de langdurige zorg afschaffen. Tijdens de verkiezingscampagne 2010 zei hij: ,,De VVD heeft gevochten voor het persoonsgebonden budget. Het was Erica Terpstra die als VVD-staatssecretaris het PGB heeft ingevoerd. Het laatste wat ik ga doen is deze gezinnen in deze situatie aanpakken, het laatste.” (4:00 min.)
Eerder in de zelfde Netwerk-uitzending: ,,Het is natuurlijk ondenkbaar dat dit gezin het PGB, het persoonsgebonden budget, zou kwijtraken. Daar hebben we in Nederland voor gevochten. Dat is beschaving, dat staat nergens in onze plannen.”
Maurice de Hond onderzocht meningen van kiezers na de aankondiging vorige week van de maatregelen in de gezondheidszorg.
Op allerlei plaatsen staat een ANP-bericht dat meldt dat kiezers van VVD en CDA de voorgestelde beperking van de PGB’s steunen. Dat klopt maar er staat meer in De Hond’s bevindingen over de gezondheidszorg:
Daaruit blijkt dat men vindt dat het nieuwe systeem dat in 2006 is ingevoerd niet beter is dan het vorige. 65% vond het oude beter en 20% het huidige.
68% gelooft niet in de marktwerking van de zorg (ook VVD-ers vinden dat in meerderheid!). 60% is voor een inkomensafhankelijke premie en 65% voor specialisten in loondienst. (Ook bij het laatste zien we een meerderheid onder de VVD-kiezers).
42% wil het PGB beperken of afschaffen, 48% niet. Kiezers van VVD en CDA zijn in meerderheid voor het beperken of afschaffen. Kiezers van PvdA, SP en Groen Links met een duidelijke meerderheid hier tegen.
In de schaduw van de Libië- en Afghanistan-zorgen van een kabinet zonder betrouwbare meerderheid, doet minister Schippers (volksgezondheid) een laatste poging het landelijk Elektronisch Patiëntendossier (L-EPD) te redden. Morgen rolt zij een afgeslankt Paard van Troje de Eerste Kamer binnen.
Na afloop van de ministerraad suggereerde de minister vrijdag dat zij de Senaat wil verleiden met concessies. De landelijke uitwisseling van medische gegevens zou alleen nog maar gaan om medicijngebruik. En misschien gaat het systeem alleen gelden voor mensen die uitdrukkelijk verklaren er prijs te stellen op dat hun gegevens erin worden opgenomen. Totnutoe gaat het om een zeer verplicht systeem.
Dinsdag kan een mooie dag worden voor de Eerste Kamer. Ondanks hun curieuze wijze van verkiezing hebben de deeltijd-parlementariërs de kans af te rekenen met pogingen tot annexatie door de coalitie en te laten zien waar ze goed in zijn.
Op het spel staan twee zaken van belang voor iedere burger: het zelfbeschikkingsrecht over zijn gezondheidsinformatie en de rol van de overheid als beschermer van ons beschavingsniveau.
Beide kwesties kunnen het eng-politieke overstijgen. De Eerste Kamer is het meest overtuigend wanneer er ruimte is voor goed nadenken en goed opletten zonder partijpolitieke bijgedachten. Kwaliteit van wetgeving heeft alles te maken met vertrouwen in de politiek als koersbepaler van de overheid. Daar gaat het in beide gevallen over.
