Ab Klink is weer actief aan de vooravond van het CDA-congres. De oud-mede-onderhandelaar namens het CDA heeft in verschillende media nog eens zijn bezwaren onder woorden gebracht tegen het kabinet van VVD en CDA, met gedoogsteun van de PVV. Of liever gezegd: verteld hoe hij tot zich liet doordringen wat al geruime tijd bekend was.
In onderstaand vraaggesprek met Paul Witteman en Jeroen Pauw krijgt Klink alle ruimte voor zijn pleidooi tegen samenwerking met de partij van Wilders. Maar zijn argumentatie blijkt zich niet te hebben ontwikkeld. Het is geen voldragen redenering. Geen grotere inzichten waarvoor hij weken aan een tafel met Geert Wilders moest zitten. Het klinkt en oogt niet als een requisitoir dat de congreszaal zal doen sidderen. Een wonder van bescheidenheid. Kijk maar, vanaf plm 5 minuten.
Heeft u em gezien, die kwieke advertentie van NS en ProRail in de zaterdagkrant? Zondag 10 oktober gaan zij de hele dag doen alsof het sneeuwt en vriest. En dat kan u tijd gaan kosten, zoals u weet.
Vorige winter vroor en sneeuwde het vanzelf. Die proef is toen voor de spoorwegen op een dusdanige sof uitgelopen dat de railbeheerder en de mensen-per-spoor-vervoerder al maanden berichtjes versturen om ons te laten weten dat zij hun best doen die ellende komende winter te voorkomen.
Prinsjesdag werd in meer dan één opzicht gekenmerkt door een sfeer van Stilte voor de Storm. Wat er was, is er niet meer. Wat er aan komt, is er nog niet. En intussen regeert een kabinet dat steunt op 26 Kamerzetels. De verwachting straks weer mee te doen geeft het CDA de moed – ondanks halvering bij de laatste verkiezingen – een rol te zoeken als constante factor in het Nederlandse staatsbestel.
Toch zit er storm in de lucht. Ondanks het uitgedragen optimisme lopen er in Den Haag niet veel mensen rond die met een blij en onbezorgd gemoed het door de PVV gedoogde minderheidskabinet van CDA en VVD tegemoet zien. Velen verbergen hun twijfel en zorg onder vederlichte waarheden als ‘Er moet worden geregeerd’ en ‘Er is geen andere meerderheid’.
Nederland stoomt met volle kracht richting veertig jaar geleden: de tijd van polarisatie. Destijds was het een door verbale krachtpatsers afgedwongen PvdA-strategie, in deeltijd gesteund door de Politieke Partij Radicalen (PPR) en D’66 (toen nog met een vliegende komma). Nu lijkt polarisatie een eerste levensbehoefte van VVD, PVV en CDA. Het rechtse kabinet dat zij willen vormen is er de belichaming van.
Zeker, Maxime Verhagen heeft deze week nieuwe etiketten besteld. Het CDA wil indachtig de rooms-katholieke voorman Nolens (1860-1931) nooit meer met de PvdA regeren, tenzij het niet anders kan. Maar, schreef Verhagen zijn leden, het CDA ziet zichzelf toch als partij in het politieke centrum. De gedroomde coalitie wordt dus ‘centrum-rechts’.
De gretigheid van de deelnemers om dat rechtse kabinet te vormen belooft veel goeds voor de cohesie van het toekomstig regeringsbeleid. Maar de oogkleppen en de minachting voor procedures-met-een-functie zijn raadselachtig. Vooral bij de VVD, die de koningin in feite verzoekt meer tijd te besteden aan haar postzegelverzameling.
Nog vóór hij zijn vorige week gestaakte informatiewerk mocht afmaken maande Ivo Opstelten zijn mede-VVD-bestuurslid, Henri Kruithof, zijn getwitter te staken. Deze pr-vakman, verantwoordelijk voor ‘de permanente campagne’ van de partij, had namelijk elektrisch gekwetterd dat de ‘ondemocratisch benoemde Tjeenk Willink de wens van de democratisch gekozen Kamermeerderheid trotseert’.
Kruithof kwam binnen 140 tekens niet tot een voldragen staatsrechtelijke beschouwing, maar de strekking is duidelijk: de rol van de koningin in de formatie is per definitie ondemocratisch. Handhaving in het hoofdbestuur betekent dat de VVD hier kennelijk mee instemt. Tijd voor een nieuw hoofdstukje in het programma van de partij die van oudsher goede banden heeft met de Oranjeverenigingen.
Het is een nieuw fenomeen: Geert Wilders die zich bedenkt. Vrijdag was het verzet van drie CDA-fractieleden voor de PVV-leider genoeg om de formatie van een rechts kabinet af te blazen. De brief van Ab Klink had hem alle vertrouwen benomen.
De Koningin deze week ging weer luisteren naar haar adviseurs en alle fractieleiders. Maar voordat zij daar conclusies uit kon trekken, VVD-leider Rutte zijn proeve van een regeerakkoord laten schrijven of een informateur benoemen om de verwarring te inventariseren, zei Wilders dat hij weer door wilde gaan met de rechtse formatie. Rutte slikte zijn alleenschrijfvoorstel subiet in. De Koningin verbijsterd achterlatend voor de tv.
Geert Wilders heeft het oude bestel opnieuw afgetroefd. Door te zeggen wat iedereen kon zien. De CDA-fractie was diep verdeeld over een rechtse coalitie, maar de ‘oude partijen’ VVD en CDA dachten met een toverformule het rechtse vehikel toch op de weg te kunnen krijgen. Beide partijen maar vooral het CDA moeten toekomstige electorale schade vrezen.
De crisis van het CDA is de crisis van de Nederlandse politiek zoals we die hebben gekend. Geert Wilders en zijn eenmanspartij zijn niet de oorzaak maar de katalysator van die crisis. Net als Pim Fortuyn hoeft hij maar te wijzen en een deel van het oude bestel kraakt en dampt.
De tijd van vernevelingstrucs is voorbij. Veel kiezers zijn deze spelletjes beu en geven hun vertrouwen impulsief aan degeen die zegt hun noden te lenigen, maar vooral degeen die de indruk wekt helderheid te bieden over zijn politieke winkelgedrag.
PVV en VVD denken diep na over de vraag of zij met het weder opgestane CDA verder willen. Spreekt de CDA-leider namens zijn hele fractie? Straks is struikelen bijna net zo onaantrekkelijk als nu breken.
De echte sleutelvraag is: blijven beide Ab Klinks lid van de CDA-fractie? Is te werken met dit zielzoekende CDA dat uit twee dagen zelftherapie tevoorschijn kwam als een gesloten front?
Maxime Verhagen zegt dat hij weer namens de hele fractie kan onderhandelen om een VVD-CDA-kabinet met PVV-gedoogsteun. Ab Klink is geen mede-onderhandelaar meer. Hij blijft wel fractielid, vóór- en tegenvoelend.
Wie zijn uitgelekte brief aan de partijtop leest, kan maar één conclusie trekken: Ab Klink werkt niet mee aan een coalitie die steunt op Geert Wilders. Hij stelde vast „dat samenwerking met de PVV voor ons geen begaanbare weg is en zou moeten zijn. (Voor mij persoonlijk is dat echt een definitieve conclusie).”
