Polderparlement: meerderheid verkiest controle in kleine kring
Geert Wilders heeft heel wat gemist. Het crisisdebat was een van de aardigste van de laatste tijd. Wie wil weten hoe Nederland werkt, werd op zijn wenken bediend. De revolutie werd er niet voorbereid. Of de crisis een beetje werd getemd, weet ook niemand. Beleid is altijd pijltjes gooien op een zwaaiend dartbord. Maar de grenzen van onze manier van bestuur werden glashelder.
Als het zo interessant was, wat was dan het meest onthullende moment? Niet het weglopen van Wilders. Hij raakt door zijn stijlfiguren heen. De aanleiding tot zijn ‘Piet Snot’-actie was wel een hoogtepunt. Dat was het ‘eerlijkheidsmoment’ van CDA-fractievoorzitter Van Geel: „Ik ga hier niet de illusie wekken dat er van alles uit het akkoord gehaald kan worden of eraan kan worden toegevoegd. Dat is niet de realiteit.”
Dat maakte ook de rest van de oppositie, van GroenLinks-leider Halsema tot en met SGP-voorman Van der Vlies, behoorlijk boos. De waarheid zo onverbloemd noemen is geen gewoonte in het polderparlement. Althans niet voor een coalitielid.
Van Geel zei overigens iets wat iedereen wist. Tijdens kabinetsformaties en crises staat het parlement in de pauzestand. De afgelopen weken werd het coalitieakkoord grondig gerenoveerd én greep de crisis verder om zich heen. Dus was het dubbel pauzetijd.
Tijdens die lange pauzeperiodes in de Nederlandse democratie wordt binnenskamers op basis van argwaan en afgedwongen saamhorigheid aan een ‘pakket’ gewerkt. Dat zijn afspraken waar niemand echt warm voor loopt, maar die het gedoe voor de één of de ander zoveel mogelijk beperken. Het resultaat wordt na lang schuren en schurken gepresenteerd als heel wat, maar retorisch wordt dat niet aangezet. In de polder heerst een mysterieus verbod op charisma.
De werking van het systeem werd extra pijnlijk gedemonstreerd toen wij en het parlement aan zet zouden komen. Het driemanschap Balkenende-Bos-Rouvoet zat van begin tot eind met de drie bevriende fractievoorzitters in conclaaf. Maar toen die zes eruit waren, werden eerst de leiders van werkgevers en werknemers op het Catshuis genood. Loonmatiging en verhogen van de AOW-leeftijd zijn ingrijpend genoeg om instemming van werkend Nederland te zoeken. Toen kraaide FNV-voorzitter Jongerius ook nog eens victorie nadat zij twee essentiële draden uit het compromis had getrokken.
Dan komt zo’n Kamerdebat inderdaad als een voetnoot. Maar zo is het systeem, een gemengd monistisch-corporatistisch stelsel. Geen wonder dat de in milieu geïnteresseerde fracties in de Kamer bezwaar maakten tegen de samenstelling van die laatste-dag-delegatie uit het maatschappelijk veld. Jongerius claimt namens 1,4 miljoen vakbondsleden te spreken. Maar de groene organisaties zoals Natuurmonumenten, Wereld Natuur Fonds, Greenpeace, Vogelbescherming, Bomenstichting en vele andere hebben met elkaar iets meer van vier miljoen leden. Juist uit een oogpunt van duurzaamheid was er, ondanks veelvuldig gebruik van het woord, het nodige aan te merken op het crisispakket.
En toch was het geen slecht debat. De kwaliteit van de oppositionele fractievoorzitters is duidelijk gestegen. Verschillende nieuwkomers hebben meer kilometers op de meter. De gedreven aanval van VVD-leider Rutte op het net aangescherpte bonusbeleid van Bos was verrassend voor wie denkt dat de VVD alleen voor villabewoners is. Halsema bouwde voort op haar recente boek over hyperconsumptie en zag kans een kritische draad te trekken door grote delen van het debat.
Mariëtte Hamer ging als gegroeide leidster van de andere grote regeringsfractie behendiger dan Van Geel om met het verwijt van uitschakeling van de parlementaire controle. Kom maar op met uw goede voorstellen. Zo kregen Rutte en Halsema ieder een motie aangenomen met steun van de coalitie. Flexwerkers en jongeren op tijdelijk contract profiteren ervan.
Nee, een grote visie krijg je niet uit zo’n periode van zuchtend sleutelen. Minister-president Balkenende ratelde zijn formuleringen met geroutineerde overtuiging af, schijnbaar zonder veel hoop nieuwe kiezers te winnen. Grote uitdagingen. Een morele agenda, maar hoe precies? Juist daar miste het kabinet de kans de morele component in deze crisis bij de naam te noemen. De tot superieur systeem verheven hebzucht op allerlei aan de markt toevertrouwde publieke taken werd niet aangepakt.
Als je de details leest van het nieuwe financieel-economische regeerakkoord dan zie je dat er nog heel wat ingeboekte bezuinigingen moeten worden gerealiseerd. In de zorg (waar de kosten blijven stijgen), in het langer werken (waar de SER een paar maanden mee gaat stoeien) en op de begrotingen voor dit jaar. De verbetering van de lerarensalarissen dreigt niet alleen te sneven in de bemoeizucht van de tussenlagen, het geld is er eigenlijk niet meer.
Onbenoemd bleef ook die rare kloof tussen beleid en werkelijkheid als het gaat om de pensioenleeftijd. Het kabinet heeft nu manmoedig besloten dat de AOW-leeftijd naar 67 jaar moet, de pensioenen zullen dan wel moeten volgen, maar zeker de overheid blijft afscheidsbijeenkomsten houden voor vaak blozende en goedbetaalde collega’s die niet veel later dan hun 58ste verjaardag van de een of andere aantrekkelijke regeling gebruikmaken. Hoeveel zou het niet opleveren als de werkelijkheid eerst eens gelijkgetrokken werd met de basisregel van 65 jaar?
Alleen de SP boekte in haar alternatieve plan een bezuiniging op het voorlopig niet-aanschaffen van de vervanger van de F-16. Zo zag je meer zinnetjes waaruit blijkt dat de geldende of ingesleten logica op allerlei terreinen onaangetast blijft. Terwijl juist in tijden van crisis een nieuwe logica voor velen allang voor de hand ligt. Maar 150.000 woningen isoleren is altijd goed.
De provincies en gemeentes piepen nu dat zij mee moeten betalen, maar net deze week werd duidelijk dat in Brussel de verplichting aan de lidstaten om hun energiebedrijven te splitsen er niet komt. Dus is die hele operatie vrijwillig, onnodig en misschien niet zo verstandig. Als de provincies straks niet nog zwaarder gepakt willen worden, kunnen zij een extra aanslag volgend jaar beter voorkomen. Door Essent en Nuon niet te verkopen.
