Drie jaar Plasterk, Van Bijsterveldt en Dijksma
Dat was het dan, drie jaar Plasterk (PvdA), Van Bijsterveldt (CDA) en Dijksma (PvdA) op Onderwijs. Wat hebben ze eigenlijk bereikt onder hun bewind?
Het meest wezenlijke onderwerp van de afgelopen drie jaar was de verhoging van de lerarensalarissen. Plasterk reserveerde daarvoor een bedrag dat oploopt tot 1 miljard euro per jaar in 2020. Het oplopen van dat bedrag gaat wel langzaam, te langzaam volgens critici. Zo reserveerde Plasterk vorig jaar pas 411 miljoen voor de leraren. Bovendien staat het een volgend kabinet vrij om de langetermijnbegroting van Plasterk aan te passen.
‘Kwaliteit’ is vermoedelijk het woord dat de drie bewindslieden het vaakst hebben gebezigd. Anders dan hun voorganger Van der Hoeven (CDA), die het onderwijs vooral met rust liet, zijn Plasterk, Van Bijsterveldt en Dijksma actief aan de slag gegaan om de onderwijskwaliteit te verbeteren. Een van de maatregelen is het verscherpen van de eindexameneisen door Van Bijsterveldt. Leerlingen mogen voortaan nog maar één 5 halen voor de vakken Nederlands, Engels en wiskunde. Ook krijgt het onderwijs te maken met ‘referentieniveaus‘, waarin gedetailleerd wordt vastgelegd wat leerlingen van een bepaald niveau moeten kennen en kunnen. Mbo’ers krijgen een centraal examen en alle middelbare scholieren zouden vanaf 2014 een rekentoets krijgen op het centraal examen. Scholen die te lang ,,zeer zwak” zijn, kunnen dankzij een nieuwe wet, geïnitieerd door Van Bijsterveldt en Dijksma, worden gesloten.
Volgens critici zijn het maatregelen die de kwaliteit alleen op papier bevorderen. Zij merken bijvoorbeeld op dat de onderwijskwaliteit vooral gebaat is bij leraren die de ruimte krijgen om hun vak uit te oefenen en bij kleinere klassen. Op deze onderwerpen zijn de bewindslieden tekortgeschoten, aldus deze critici.
Voor hun maatregelen om de kwaliteit te bevorderen, krijgen de bewindslieden niettemin ook de nodige credits. Veel heviger was de kritiek op de invoering van de gratis schoolboeken door Van Bijsterveldt. Met die maatregel, waarbij de overheid de kosten van schoolboeken overneemt van ouders, is jaarlijks 300 miljoen euro gemoeid. Inkomenspolitiek, luidde het verwijt van vrijwel de voltallige oppositie. Daarbij vergeleken verliep de introductie van de verplichte maatschappelijke stage voor scholieren toch iets soepeler.
Het hoger onderwijs is waarschijnlijk teleurgesteld over de drie jaar ministerschap van Plasterk. Van de professor uit Utrecht, één hunner immers, werd veel verwacht. Maar Plasterk begon rustig aan. Hij gaf te kennen dat hij echt geen verstand had van de héle universiteit omdat hij een paar decennia in het laboratorium had rondgelopen.
Zijn eerste majeure beleidsdaad ontlokte geen vreugdekreten. Hij haalde 100 miljoen euro onderzoeksgeld weg bij de universiteiten om het opnieuw te laten verdelen door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Verder trok hij extra geld uit om excellentie onder studenten te stimuleren, waarna het relatief lang stil bleef.
Afgelopen zomer besloot Plasterk opeens de toekomst van het zogenoemde binaire stelsel – met hbo en wo – te laten onderzoeken. Was het Nederlandse hoger onderwijs nog wel goed ingericht om om te gaan met de alsmaar groeiende instroom van studenten? De commissie onder voorzitterschap van CDA-prominent Cees Veerman die daar onderzoek naar deed, zal binnen enkele weken haar rapport afleveren. Wie dat in ontvangst gaat nemen is nog de vraag - dr. Plasterk in ieder geval niet.
De komende dagen zal worden besloten aan wie het bewind op Onderwijs ten deel valt in het rompkabinet-Balkenende V dat vermoedelijk wordt geformeerd. De meest voor de hand liggende kandidaat is Van Bijsterveldt, de enige van de drie bewindslieden die deel zal uitmaken van het rompkabinet. In feite was zij de afgelopen tijd toch al de meest zichtbare van de drie. Een andere mogelijkheid is dat minister Van der Hoeven, nu Economische Zaken, haar oude vak van onderwijsminister tijdelijk weer oppakt.
Over de personele bezetting in de periode na de verkiezingen hebben we het nog maar niet.
Abonneer je 
maandag 22 februari 2010, 16:36 uur
En hoe zit het nu met de belachelijke gastouder-regelingen? Bijvoorbeeld dat een gastouder niet bij meer dan één gezin thuis mag oppassen?
maandag 22 februari 2010, 18:10 uur
Het binaire stelsel voor het hoger onderwijs is een onding die studenten vooral in op de universiteiten eigenlijk opleidt tot…haast niets. Een Bsc. in de rechten, en dan moet je door, want anders zit er weinig op dan als loketjuf of meneer bij burgerraadslieden te solliciteren.Medicijnen, idem. In America zwermen er diverse geluiden rond in de academia dat BA/MA stelsel niet genoeg intellectuelen heeft voortgebracht; In Nederland dreigt hetzelfde. Kom ik op het volgende probleem, de doorstroom in het hoger onderwijs. Veel Nederlandse academici hebben in de VS hun hei gezocht, vaak gillend weggerend vanwege de bekrompen mentaliteit, de nare sfeer en het gebrek aan originaliteit en creativiteit. Tijdens mijn studententijd is een van professoren constant ziek, zwak en misselijk geweest. Behalve van de foto en de dichte kamerdeur zou ik de man op straat niet herkennen. Hij bleef op zijn post, terwijl er niemand ingehuurd mocht worden. Het aantal vacatures in het hoger onderwijs is laag en zal de komende jaren tot problemen leiden. Plasterk heeft daar onvoldoende aandacht aan besteed.
maandag 22 februari 2010, 21:10 uur
Ons onderwijs is dramatisch slecht. Havo, tweedeklassers kunnen niet begrijpend lezen. De onderwijzer van vroeger die nu leraar genoemd moet worden is gewoon waardeloos. De lerarenopleiding deugt niet. Delft cs als universiteit hebben in de wereld nauwelijks nog faam. Veel dank daarvoor aan de linkse kliek die de afgelopen decennia de scpeter zwaaiden over Onderwijs. Mijn kleinzoon verbetert zijn onderwijzeres!! op taal-en rekenfouten. Nergesn worden mee reisen gesteld. Alles is zielig. Niets hoeft; alles mag. Daar kom je in het latere leven ook niet verder mee. Ouders die leraren dwingen hogere cijfers te geven. Rectoren die daar tegen niets doen alleen maar toegeven. De inspraak van de ouders is ook veel te ver gegaan. Ondermijning van de autoriteit van de lesgevenden. Plasterk was een drama. Een paljas die terug moet naar het lab. Hij acteerde alsof hij voor het eerst buiten mocht spelen.
Dijksma was nog de meest handelende. Bijsterveldt is weltfremd. Hoe diep kan iets wat ooit heel goed was en overla model stond zo snel zo diep zakken. Dat krijg je als je links zijn gang laat gaan. De rest stond erbij en keek er naar.
dinsdag 23 februari 2010, 10:09 uur
Vooropgesteld: geen enkele andere krant waagde het tot op heden een evaluatie van het onderwijsbeleid onder Plasterk te publiceren. Dat NRC dat aandurft, dient geprezen.
Maar wie zijn krant liefheeft, kastijdt haar. De gepresenteerde analyse is oppervlakkig. Wie verstand heeft van de onderwijspraktijk en één stapje verder denkt dan de brave journalist, vindt onthullende verrassingen.
‘De verhoging van de onderwijssalarissen’ zou het grootste wapenfeit zijn. Dat feit valt nogal tegen. Na drie jaar is er nog weinig of niets van te merken, wat te maken heeft met de boterzachte afspraken hierover. Schoolbesturen bepalen namelijk de salarissen, niet de minister. En schoolbesturen hebben een lumpsum: zonder verantwoording af te leggen over salariskwesties mogen ze het ontvangen geld besteden naar eigen goeddunken. Er is alleen een ‘inspanningsverplichting’, geen resultaatverplichting. Eerstegraders verdienen nog even slecht als vóór Plasterk. Nog steeds zijn het de nieuwlichtende vazallen van de schoolleiders die een schaaltje hoger worden opgetuigd. Het geld wordt niet of nauwelijks gebruikt om het leraarsberoep aantrekkerlijker en wervender te maken. Vrijwel alle vacatures zijn (laagbetaalde) LB-vacatures. Zo liggen de feiten.
Dan het dienen van de ‘onderwijskwaliteit’. Dat leerlingen ‘maximaal 1 vijf’ mogen hebben voor Ne, En en Wi klinkt mooi, maar in de praktijk zet dat weinig zoden aan de dijk. Want het gaat helemaal niet om de cijfers van het Centraal Examen. Het gaat om het gemiddelde van de Schoolexamens (door de eigen school naar eigen inzicht te fabriceren) en het CE-cijfer. Daarbij is een 4,5 is een vijf, en een 5,5 een zes. Zo ku je met twee vieren en een vijf op het Centraal Eindexamen voor Ne, En en Wi rustig slagen, als je schoolexamen maar een 5, 7 en 6 aangeeft. Je mag er op je lijst dan nóg een vijf bij hebben. En dan hebben we nog altijd het herexamen. Nee, ‘streng’ is deze norm niet te noemen.
In de ‘referentieniveaus wordt gedetailleerd vastgelegd wat leerlingen moeten kennen en kunnen’, snoeft NRC. Mag ik twee citaten noemen, die de stelling direct ontkrachten? Leesvaardigheid, niveau 3F (eind vwo): ‘Kan een tekst beknopt samenvatten’. Schrijven, niveau 2F: ‘Vertoont een redelijke grammaticale beheersing’. Sorry, maar dat zijn geen niveaubespecificaties. Je kunt er alle kanten mee op. Niks ‘gedetailleerd’. Immers: wat voro tekst? hoe beknopt samenvatten? welke eisen aan die samenvatting? welke grammatica? met/zonder bepaling van gesteldheid? Tot op heden is dit vaag geklets.
Dat het mbo een examen krijgt is inderdaad heel goed. Minder goed is dat het mbo zelf inspraak krijgt in dat examen. De slager die zelf bepaalt hoe zijn vlees wordt gekeurd.
Een rekentoets eind vo? Normaal zou zijn om de school die verantwoordelijk is voor het aanbrengen van rekenvaardigheid, te toetsen op rekenvaardigheid. Eind basisonderwijs dus. Nee, Plasterk schuift de rekentoets vier, vijf, zes jaar door naar eind vo, waar het niet thuishoort. En waar is overigens de taaltoets?
De opmerking over de ‘ruimte’ voor leraren’ is op zich terecht, met dien verstande dat leraren van OCW al heel veel ‘ruimte’ krijgen. Het zijn juist de schoolbesturen die de ruimte verkleinen, bijvoorbeeld door lesuren af te pakken en verplicht aan zelfstudie te doen, waar de docent dus niets klassikaal mag uitleggen. Ook mag de leraar niet zelf meer weten of hij tussendoor s.o.’s geeft of proefwerken.
Nog belangrijker dan autonomie voor leraren is het belang van goede, hoogopgeleide leraren. Hier heeft Van Bijsterveld alle denkbare steken laten vallen. met als gevolg dat nu één op elke drie lessen wordt gegeven door ongekwalificeerde ‘leraren’ van onbestemde, niet-erkende kwaliteit. Niks aan gedaan.
Dan de ‘maatschappelijke stage’ (MS), waarvan de invoering volgens NRC ‘soepel’ is verlopen. daar is veel over te zeggen. Bijvoorbeeld dat voor die MS zo’n 60 tot 70 lesuren worden opgeofferd. Leerlingen leren op school dus minder door die stage. Ten tweede dat de revenuen van die stage onbekend zijn, en dat OCW die ook niet wil weten. OCW wil alleen weten of de scholen meedoen. Als leerlingen eggen met genoegen een maand in een bejaardenhuiskeuken te hebben aardappelengeschild, is van Bijsterveldt dik tevreden. Dat de invoering ‘soepel’ was, wil ik wel geloven: het ging alleen om scholen die *vrijwillig* wilden meedoen. De andere scholen, die reden zagen om *niet* aan deze toestand mee te doen, moeten nu toch. Verplicht. Niks Dijsselbloem; gij zult doen wat Marja beschikt.
Inderdaad zal het onderwijsministerie de komende tijd weer exclusief door CDA-ers worden bevolkt. Zij die in het onderwijs graag geen scheiding tussen kerk en staat zien, worden dus op hun wenken bediend.
dinsdag 23 februari 2010, 10:50 uur
@Natascha Adama: kun je me zeggen waar zijn die verhalen over het tekortschieten van het BA/MA-stelsel te lezen zijn?
dinsdag 23 februari 2010, 11:00 uur
Nergens in de analyse wordt verwezen naar Deijsselbloem. Het nieuwe (niet) leren gaat gewoon door, MBO-ers leren niets op school, ze schrijven zich suf in dagboeken, zelfanalyses e.d. De kwaliteit van de basisschoolleraren is niet verbeterd.Een aanzet om weer in te zetten op kennis ipv expressie en kringgesprekken ontbreekt.
Ik zou zeggen, het kan alleen maar beter na deze drie jaren tijdverkwisting.
dinsdag 23 februari 2010, 14:41 uur
Ja, dat was ik nog vergeten: misschien wel het grootste wapenfeit van de afgelopen regeerperiode, als het om onderwijs gaat, is de invoering van
DE EERSTE STAATSDIDACTIEK OOIT.
Nimmer heeft de overheid scholen voorgeschreven hoe ze moeten lesgeven. Nimmer heeft de overheid een didactiek of pedagogiek aan scholen opgelegd. Altijd was de taakverdeling helder ‘overheid bepaalt het WAT, scholen bepalen het HOE’.
Met dat liberale principe heeft CDA-staatssecretaris Van Bijsterveldt op grove wijze gebroken; en daarbij ook nog eens welbewust de zeggenschap van leraren verkleind.
Het gaat hier om ‘competentiegericht leren’ in het (massale) MBO, middelbaar beroepsonderwijs.
Dat is het vervolgonderwijs na het vmbo, waarnaar alle vmbo-ers geacht worden door te stromen voor een ‘startkwalificatie’. Vroeger leerde je van 12 tot 16 jaar een beroep (lasser, kapper, tuinier, administrateur, secretaresse); tegenwoordig moeten leerlingen eerst vier jaar een ongerichte, schoolboekenopleiding doen (‘basis-beroep’ en ‘kader-beroep’) en stromen dan pas door naar het ‘funderend beroepsonderwijs’. Een beroep leren begint nu pas op je 16e (of later als je bent blijven zitten).
De staatssecretaris legde alle mbo-scholen op dat ze hun opleiding *competentiegericht* moeten inrichten. D.w.z. dat leerlingen niet noodzakelijk meer kennis & vaardigheden moeten opdoen, dat het onderwijs zich aandient in vakken en gegeven door vakleraren, maar dat de school leerlingen allerhande leuke, geïntegreerde activiteiten mag aanbieden en leerlingen in een ‘portfolio’ aangegeven wat ze daar nou toch allemaal van geleerd hebben. Past dat dan bij de vrome wensen en eisen van een ‘beroepsprofiel’, dan krijgt de leerling een diploma.
Je kunt over de zegeningen van deze onderwijsvorm denken wat je wilt, maar de dwingende bemoeienis van OCW met de inrichting van het onderwijs is een volstrekt novum. Staatsdidactiek.
Vanuit historisch oogpunt is een felicitatie aan de CDA-staatssecretaris dus op zijn plaats.
Er werd nog een poging gedaan om formeel vast te leggen dat leraren óók zeggenschap kregen over dan toch minstens de *manier* waarop deze onderwijsvorm wordt ingevoerd.
Daar wilde de CDA-staatssecretaris echter niets van weten. Zij legt de macht bij de besturen neer. Geen wonder, dat is een hobby van het CDA, dat uit ideologisch oogpunt graag macht overdraagt van de overheid naar het ‘maatschappelijk middenveld’.
Klaar zijn we.
dinsdag 23 februari 2010, 19:53 uur
Ook de 1040 uren-norm (ophokplicht) werkte voor de meeste vmbo-leerlingen averechts.Nog langere op die saaie school en voor de docenten werd het werk daardoor onevenredig zwaarder.
De vraag waar het lerarentekort vandaan kwam, werd nooit beantwoord.
De enige kwaliteitsbevorderende maatregelen,kleinere klassen en minder uren voor de docenten per week, zijn door het 3-tal nooit besproken.
Dus echt missen zal ik ze niet.
woensdag 24 februari 2010, 15:23 uur
Er is te weinig gedaan met het rapport van de commissie Rinnooy-Kan. Daar kwam duidelijk uit naar voren dat er in het VO een enorm kwalitatief lerarentekort dreigt. Aanbevelingen werden gedaan om het VO weer aantrekkelijk te maken voor academici. Dit is niet gebeurd.
Ja er kwam een lerarenbeurs, maar net die ene optie die voor academici aantrekkelijk zou zijn, promoveren, zat er niet tussen. Een optie waar Plasterk nadrukkelijk wel over gesproken heeft, maar niet heeft weten te realiseren.
Ja er kwam een Actieplan Leerkracht, dat ervoor moet zorgen dat meer leraren doorstromen naar hogere salarisschalen. Maar de scholen mogen zelf bepalen wie dat zijn, en een kritische academicus wordt nogal eens gezien als lastig.
Ja, in de CAO is een bepaling opgenomen dat eerstegraders vanaf 2014 in LD worden ingeschaald. Maar het is nog lang geen 2014, en de bepaling staat in de huidige CAO-onderhandelingen alweer ter discussie.
Salaris- en opleidingstechnisch hebben Plasterk en v. Bijsterveldt het onderwijs dus nauwelijks aantrekkelijker gemaakt voor academici. Inhoudelijk is het werk ook niet interessanter geworden, met de toenemende bureaucratie. Het plan om leraren vijf dagen vakantie af te nemen maakt het onderwijs er voor niemand aantrekkelijker op, dus ook niet voor academici.
Plasterk en v. Bijsterveldt hebben zelf donders goed door dat zij er niet voor hebben gezorgd dat academici voor een carriere in het VO zullen kiezen. Vandaar lapmiddelen als ‘eerst de klas’ (kom vooral even in het onderwijs werken, echt, je hoeft maar een paar jaar) en de educatieve minor.
Zonde. Ik ken veel academici die best in het onderwijs zouden willen gaan werken, als bepaalde randvoorwaarden maar ietsje beter geregeld zouden zijn. Dat nu al zoveel kabinetten de post-HOSschade niet hebben gerepareerd, maar eerder hebben laten oplopen is bijzonder treurig. Maar laten we vooruit kijken. Verkiezingen op 9 juni. Een nieuw kabinet. Nieuwe ronde, nieuwe kansen.
woensdag 24 februari 2010, 16:33 uur
Plasterk is het lichtend voorbeeld dat de beste stuurlui aan wal staan. Voor zijn ministerschap waren zijn uitspraken en ‘visie’ toonbeelden van hoe het anders en beter zou moeten, werd er meer of minder vakkundig de vinger op de zere plek gelegd, maar gepromoveerd tot de positie waar de uitvoering zou kunnen starten is het gebleven bij wat roeren in een pot met onbestemde kleuren en geuren.
Else Verwoerd somt het allemaal helder op, daar is weinig meer aan toe te voegen, misschien alleen de vraag waarom gaat het op deze manier? Waarom gaat iemand die eerder zo hard roept dat er iets moet gebeuren zo nadrukkelijk onderuit?
Is de macht van de bestuurslaag inmiddels zo groot dat zij bepalen wat er in onderwijs-Nederland (vul hier ook maar gezondheidszorg, openbaar vervoer in) gebeurt? Ik ben bang dat hier het gezwel van de samenleving zit. Groepen mensen die elkaar vertellen dat ze van enorme betekenis zijn, die al het geld naar zich toetrekken en minachting tonen voor het veld waar ze voor horen te werken en waar zij diensten aan moeten verlenen.
Pas als er een minister opstaat, van welke kleur, richting of sekse ook, die het aandurft om de bezem door geldverslindende toplagen te halen is er kans dat die persoon in staat is het vak als leraar weer aantrekkelijk te maken en het naar school gaan weer zinvol te maken.
Die personen zijn er genoeg, maar die worden nooit op deze post benoemd. Er blijft maar een weg over, zelf het onderwijs vorm te geven. Sommige gymnasia zijn daar mee begonnen, niks te log bestuursorgaan, gewoon een school met een directeur/-trice.
Goed onderwijs komt niet van boven maar van onderaf.
woensdag 24 februari 2010, 16:42 uur
Henk de Ridder schreef: “Maar laten we vooruit kijken. Verkiezingen op 9 juni. Een nieuw kabinet. Nieuwe ronde, nieuwe kansen.”
Ik ben het met je bericht volledig eens. Maar bij de laatste zinnen vraag ik me af: welke partij ziet dan de urgentie van de problemen in het onderwijs? Ik ken zo’n partij niet. Iedereen lijkt er blind op te vertrouwen dat de ellende in het onderwijs per saldo wel zal meevallen (in de waan gebracht door kunstmatig ‘voldoende’ gehouden examens). Dat uit het onderwijs hoofdzakelijk geklaag en gezeur opstijgt. Dat een ‘Deltaplan’ wel erg grof geschut is voor een op zich aardig draaiende sector als het onderwijs.
donderdag 25 februari 2010, 22:50 uur
Het is heel pijnlijk voor het onderwijs, maar al die inzenders hierboven hebben het bij het rechte eind. Toen de bevindingen van die commissie Dijsselbloem zo toegejuicht werden door de politiek, werd ik al misselijk. Meteen zag je een voorbeeld van “ze dronken een glas, deden een plas en alles bleef zoals het was”. Blij dat ik niet lesgeef op het mbo, met dat competentiegerichte gekleuter. Ik geef op een middelbare school les en doe mijn uiterste best op de manier die bij mij past. En dat werkt. Die onderwijsvernieuwers/vernielers kunnen me wat.
vrijdag 26 februari 2010, 12:01 uur
Social comments and analytics for this post…
This post was mentioned on Twitter by volgonderwijs: via: Drie jaar Plasterk, Van Bijsterveldt en Dijksma – NRC Handelsblad http://bit.ly/aEWzxs...
zondag 4 juli 2010, 2:35 uur
Plasterks termijn was een voorzichtige poging om de daling van de onderwijskwaliteit ietwat af te remmen (“herstel” van de onderwijskwaliteit is een te groot woord). Gelukkig kunnen we altijd op CDA en VVD (en nu ook PVV) rekenen om daar een stokje voor te steken en het onderwijs verder naar de ratsmodee te helpen.