De Russische overheid oefent zware druk uit op zakenmensen die de oppositie steunen. Dat heeft de voormalige Russische minister van Financiën Aleksej Koedrin vandaag gezegd tijdens een werkontbijt met Russische journalisten op het Internationaal Economisch Forum in Davos. De pressie op Russische zakenmensen is volgens hem vaak zo groot dat zij zelfs niet durven deel te nemen aan activiteiten van de oppositie, uit angst voor persoonlijke en zakelijke repercussies. Ook zouden zakenmensen die niet loyaal zijn aan het regime onder druk worden gezet – het lot van Chodorkovski is bekend.

Opvallend is dat Koedrin  steeds meer de kant opschuift van het oppositiekamp, alsof hij nattigheid voelt. Zo zei hij dat de machthebbers eraan zullen moeten wennen dat in de Russische samenleving tolerantie jegens politici bestaat, die er andere opvattingen op nahouden dan zij. In het verlengde daarvan zou het zakenleven het recht moeten hebben om mensen met die andere politieke overtuigingen en hun partijen financieel te mogen steunen, zonder dat voor straf hun bedrijf wordt geconfisqueerd. Alleen op die manier kan er een normale politieke en economische concurrentie en een transparant bestuur ontstaan, met onafhankelijke rechtbanken die zich laten leiden door de wet en niet door het Kremlin (zie weer Chodorkovski, voor wiens onmiddellijke vrijlating Koedrin is).

Koedrin benadrukte in Davos opnieuw dat de uitslagen van de parlementsverkiezingen van 4 december in alle opzichten vervalst zijn. Hij ging daarmee in tegen de uitspraak van president Medvedev van afgelopen woensdag dat ze de ,,schoonste uit de hele Russische geschiedenis” waren. Ook zei Koedrin dat het Kremlin bezig is de liberale oppositiepartij Rechtse Zaak van oligarch Michail Koedrin op te slokken, omdat die partij het regime niet meer van dienst kan zijn. Daarmee verraadt hij dat die partij, zoals iedereen al dacht, lokaas van het Kremlin was om de ontevreden middenklasse te paaien.

Eerder deze week schaarde Koedrin zich achter Grigori Javlinski, nadat die door de Centrale Kiescommissie was afgewezen als kandidaat voor de presidentsverkiezingen, omdat een deel van de voor zijn registratie vereiste handtekeningen niet in orde zou zijn. Volgens Koedrin zou de samenleving door de uitschakeling van Javlinski, de enige tegenkandidaat die niet aan de touwtjes van het Kremlin bungelt, haar vertrouwen in de eerlijkheid van de verkiezingen van 4 maart geheel verloren hebben. Dat laatste kun je betwijfelen en geldt waarschijnlijk alleen voor de goedopgeleide middenklasse die nu protesteert. Sergej Parchomenko, een van de organisatoren van de demonstraties, zei zojuist op de radio dat Poetin heus wel zal willen (bij gebrek aan serieuze tegenstanders), maar dat de prijs die hij voor zijn overwinning betaalt heel erg hoog is. Dat is een opvatting waarin ik me meer kan vinden.

Een van de juweeltjes op internet is het Youtubefilmpje over Moskou in de winter van 1908 (filmpje). Vooral interessant is om te zien hoe de mensen in die wereld weinig verschilden van die in West-Europa. Rusland zat in die jaren in de lift. De industrie was booming (met als gruwelijk gevolg de opkomst van een enorm industrieel proletariaat, die een van de katalysatoren was voor het uitbreken van de revolutie), de modernisering van de economie was in volle gang, het analfabetisme werd in rap tempo bestreden.

Rusland was in die jaren weliswaar een land waar veel onrecht bestond en je kunt het allerminst een paradijs noemen. Bovendien werd het geregeerd door een vrij domme man, die een marionet was van zijn aartsconservatieve adviseurs (Poetins grote voorbeeld Stolypin voorop), en waren er tal van revolutionaire organisaties bezig met voorbereidingen om zijn regime omver te werpen.

Als de Eerste Wereldoorlog en de Oktoberrevolutie niet waren uitgebroken, dan had Rusland zich binnen enkele decennia waarschijnlijk kunnen ontwikkelen tot een volwaardig Europees land. Die ontwikkeling was waarschijnlijk nog versneld als er na de Februarirevolutie  een stabiele regering was gevormd en de bolsjewieken geen kans hadden gekregen hun staatsgreep uit te voeren. In dat geval zouden er ook niet zoveel miljoenen onschuldige en getalenteerde burgers zijn vermoord, want het tsaristisch regime was oneindig minder bloeddorstig dan de communisten, zelfs vergeleken met het terreurregime van Stolypin. Een mooi beeld van die ontwikkeling zo rond 1908 geeft de na 1917 naar Amerika uitgeweken Russische historicus Michael T. Florinsky in zijn The End of the Russian Empire.

Op het filmpje is ook iets anders interessants te zien: dat na de revolutie binnen de muren van het Kremlin meer dan de helft van de gebouwen is gesloopt. De communistische leiders hadden niet alleen weinig respect voor mensenlevens, maar ook voor kunstschatten uit het verleden. Dankzij het mooie  filmpje kunt u er nu nog van genieten.

De Europese Unie heeft gisteren nieuwe sancties tegen Wit-Rusland ingevoerd. Iets meer dan een jaar na het neerslaan van het protest tegen de verkiezingsfraude in de presidentsverkiezingen, zijn er nog meer westerse bankrekeningen van leden van het regime van president Loekasjenko bevroren en is het aantal ministers, politici, officieren van justitie, rechters, politieofficieren en KGB’ers dat de EU niet binnen mag uitgebreid tot ruim boven de tweehonderd, die nu al op die visumlijst staan.

Opvallend is dat nu ook staatsdienaren, die verantwoordelijk zijn voor de onderdrukking van de civil society en de politieke oppositie, en  bedrijven en zakenmannen, die geld verdienen aan het regime of het steunen, op de lijst zijn gezet.

In Wit-Rusland zitten alle oppositieleiders vandaag de dag in de gevangenis of zijn naar het buitenland gevlucht. De beroemde mensenrechtenactivist Ales Bialetski, de Vaclav Havel van Wit-Rusland, deelt hun lot sinds een aantal maanden. Ze mogen zelden hun familie of advocaten ontvangen. Sommigen zijn in hongerstaking. Volgens Human Rights Watch is het niveau van onderdrukking in Wit-Rusland ongekend hoog.

Ook is internet in Wit-Rusland aan banden gelegd. In internetcafés worden door de beheerders lijsten bijgehouden van de sites die bezoekers hebben geopend. Ambtenaren mogen een groot aantal sites van oppositiepartijen of bepaalde onderwijsinstellingen niet meer openen op straffe van ontslag. Het lijkt allemaal zo op de roman Bend Sinister van Vladimir Nabokov, dat je er akelig van wordt.

In december 2010 won Loekasjenko de presidentsverkiezingen met 79,65 procent van de stemmen, met een opkomst van meer dan 90 procent. Nu had Loekasjenko waarschijnlijk sowieso gewonnen, dankzij zijn absolute controle van de media en de hopeloze verdeeldheid van de oppositie, maar die 79,65 procent en die hoge opkomst waren schromelijk overdreven. Daartegen protesteerden de middenklasse en intelligentsia van Minsk op de avond van de verkiezingen van 19 december 2010. De gevolgen zijn bekend.

Afgelopen vrijdagmiddag hebben de Moskouse autoriteiten  de route van de protestmars van 4 februari afgekeurd, zogenaamd om veiligheidsredenen. Die route voert van het Kaloezjkajaplein bij metrohalte  Oktjabrskaja via  Krymskyj Wal naar  de Tuinring op de andere oever van de Moskourivier. Vervolgens gaat het over de  Nieuwe Arbat naar het Manegeplein, waar de slotmanifestatie moet worden gehouden. In totaal is het een tocht van zo’n 6 kilometer.

Het is niet  zo vreemd dat de organisatoren  dit keer voor een mars hebben gekozen. In Moskou is het op straat nu al -15 graden Celsius en in zo’n kou kun je beter bewegen dan stilstaan. Voor de betogers heeft de gekozen route ook een symbolische betekenis: het is dezelfde  die op 4 februari 1990 door 300.000 betogers werd genomen, toen ze demonstreerden  tegen de Grondwet van de Sovjet-Unie. Drie dagen na die mars werd het monopolie van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie op de macht afgeschaft en kwam in feite een einde aan de dictatuur.

Waarom de autoriteiten (lees: het Kremlin) niet willen dat die symbolische mars wordt gehouden is duidelijk: het is een directe aanval op het machtsmonopolie van Poetin & Co. Tegelijkertijd willen ze voorkomen dat er in het centrum van de hoofdstad een grote, rondtrekkende demonstratie wordt gehouden, die veel aandacht krijgt van omstanders en niet-geïnformeerden  op het idee zou kunnen brengen zich daarbij aan te sluiten.

Ook  is de  afwijzing van de geplande route  een poging om verdeling te zaaien onder de demonstranten. Het radicale deel van hen wil namelijk gewoon met de mars doorgaan, terwijl de anderen eerst verder willen onderhandelen over een alternatief. In het ongunstigste geval krijg je dan twee kleine demonstraties: een officiële in een deel afgelegen van het centrum  waar slechts enkele tienduizenden betogers terecht kunnen en een kleinere van een groep radicalen, die niet is toegestaan.

Op de Facebookpagina’s van de demonstranten is de stemming opnieuw agressiever geworden, uit verontwaardiging over de afwijzing. Maar ook is de  verdeeldheid daar duidelijk voelbaar. Sommige reageerders zeggen dat alleen een revolutie nog kan helpen om van Poetin af te komen. Volgens hen is het nu of nooit. Anderen blijven oproepen tot kalmte en zijn bereid af te wachten tot het systeem van Poetin vanzelf ineenzijgt – naar hun zeggen gebeurt dat binnen vier jaar.

Nu denk ik niet dat het Kremlin staat te popelen om op de betogers in te hakken à la de Wit-Russische president Loekasjenko in december 2010. Zoiets is slecht voor Ruslands internationale reputatie en het aantrekken van buitenlandse investeringen. Bovendien kan het leiden tot de bevriezing van de – omvangrijke – buitenlandse banktegoeden van de machtselite.  Ook kan zo’n ingrijpen makkelijk uit te hand lopen en inderdaad ontaarden in een gewelddadige revolutie, met allerlei nare gevolgen voor zowel het  regime zelf als voor de betogers.

Tegelijkertijd toont dat niet-ingrijpen ook de zwakte van het huidige autoritaire systeem aan, dat volgens ingewijden wordt geteisterd door een niet eerder waargenomen interne machtsstrijd . Een meerderheid binnen de machtselite  zou zelfs  tegen de haviken rondom Poetin hebben gekeerd, die alleen nog op hun zetels zitten omdat ze op de steun van de veiligheidsdiensten, de politie en het leger kunnen rekenen. Die meerderheid zou zelfs vinden dat het tijd wordt voor Poetin om op te stappen. Als alleen dat al een gevolg is van de demonstraties die sinds december in Moskou (en tientallen andere Russische steden) plaatsvinden, mag de Russische civil society trots zijn op zichzelf.

,,Opstand in Rusland, sta op, sta op”, dat zong vrouwenpunkband Pussy Riot vandaag op het Rode Plein. De dames werden allen gearresteerd en zullen worden veroordeeld. Zingen op straat is nu blijkbaar ook verboden.

Protestconcert van vrouwenpunkband Pussy Riot op het Rode Plein

Michael Bohm, de voortreffelijke opinieredacteur van The Moscow Times, legde vanochtend in een interessant artikel in zijn krant uit waarom Poetin nooit zijn macht zal opgeven: omdat hij en zijn intieme vrienden (voornamelijk afkomstig uit van de Ozero Groep, de club Leningradse topbestuurders en KGB’ers die in de jaren negentig een stuk land voor de bouw van hun datsja’s kochten) tien tot vijftien procent van het Russische BBP beheersen, door middel van de zaken die ze met elkaar doen. Bij die zaken hebben ze zich volgens Bohm op criminele manier verrijkt. Als ze nu hun macht zouden afstaan, belanden ze daarom onmiddellijk voor de rechter en dat willen ze natuurlijk niet. Doorgaan tot het einde dus, zonder ook maar een stap terug te doen. Het is tenslotte geen pretje om  de rest van je leven in het saaie Wit-Rusland met president Loekasjenko aan de dictatorenstamtafel te moeten slijten.

Is er een alternatief voor Poetin & Co? Nee, vrees ik. Als morgen bijvoorbeeld Aleksej Navalny aan de macht komt, is het eerste dat hij doet het vrijlaten van Michail Chodorkovski – wat ook de eerste eis is van de 100.000 betogers van 24 december en een grote wens van de liberale segmenten binnen het Kremlin. Vervolgens  zal Navalny (of welke andere leider die in het betogerskamp opstaat) een onafhankelijk tribunaal instellen, dat de beschuldigingen van corruptie en machtsmisbruik door Poetin en de politieke elite zal onderzoeken.

Hoogstwaarschijnlijk loopt zoiets voor Poetin & Co slecht af, kijk maar naar het lot van zijn collega Mubarak. Bohm: ,,Alleen de Yukos-zaak is waarschijnlijk al voldoende om hen die hebben samengezworen om ‘s lands grootste en meest winstgevende oliemaatschappij te onteigenen – die voor Chodorkovski’s arrestatie in 2003 45 miljard dollar waard was – levenslang achter de tralies te zetten. Tegelijk met het onderzoek naar Yukos zou het tribunaal de corruptie-aantijgingen moeten onderzoeken tegen bestuurders met Kremlinconnecties van Gazprom, VTB, Transneft, Russian Technologies, de Nationale Mediagroep, Gunvor, de ondernemingen van de gebroeders Rotenberg, de Bank van Rusland, wapenhandelaar Rosoboronexport en tientallen andere bedrijven die deel uitmaken van Poetins Rusland B.V.”

Voor de demonstranten is de analyse van Bohm slecht nieuws, veel slechter nog dan het bericht dat het Moskouse gemeentebestuur zojuist de route van de protestmars van 4 februari heeft afgekeurd, zogenaamd uit veiligheidsoverwegingen. Maar tegelijkertijd hielden veel jonge middenklassers er al rekening mee. ,,Zo gaat het nu eenmaal in ons land”, zei een journaliste van Novaja Gazeta tegen me, met wie ik vanmiddag op reportage was, ,,wie de FSB en de politie achter zich heeft, de twee belangrijkste criminele organisaties van ons land, die heeft de macht tot in de eeuwigheid.”

De beweringen van presidentskandidaat Michail Prochorov dat hij Chodorkovski als premier aanstelt, als hij tot president wordt gekozen, moeten dan ook met een korreltje zout worden genomen.  Prochorov bedoelt het weliswaar serieus, maar hij maakt geen kans in een land waar de helft van de bevolking altijd zal stemmen op de man die nu eenmaal al de leider is, ook al is het onder het bijkomende mom van ,,zolang er maar worst in de winkel ligt, maakt het mij niet uit wie regeert, het zijn toch allemaal boeven.”

Zijn woorden zijn alleen maar interessant omdat ze laten zien dat er binnen de machtselite duidelijk verdeeldheid heerst, tussen enerzijds de clan van Poetin en zijn naaste zakenvrienden en anderzijds de liberale elementen, zoals ex-minister van Financiën Koedrin, de huidige onderminister van Financiën Stortsjak en Medvedevs adviseur voor economische ontwikkeling Arkadi Dvorkovitsj, die er alledrie van overtuigd zijn dat Chodorkovski zo snel mogelijk moet worden vrijgelaten, omdat hij onschuldig is aan wat hem ten laste wordt gelegd. Chodorkovski’s vrijlating zal bovendien meer vertrouwen scheppen binnen Ruslands eigen zakenelite, die steeds vaker de benen neemt naar het buitenland.

Leestip voor het weekeinde: de  memoires van negentiende eeuwse revolutionaire denker en schrijver Alexander Herzen (in het Nederland vijf delen – Feiten en Gedachten) , die laten zien dat Rusland, in de kwesties die Bohm beschrijft, erg veel lijkt op dat van Nicolaas I. Alleen gaat het er tegenwoordig veel gewelddadiger aan toe.

Gisteravond werd  in het centrum van Moskou een herdenkingsoptocht gehouden voor de drie jaar geleden vermoorde mensenrechtenadvocaat Stanislav Markelov en de Novaja Gazeta journaliste Anastasia Baboerova. Ze werden op 19 januari 2009 op klaarlichte dag op straat geëxecuteerd. De daders, die inmiddels zijn veroordeeld maar van wie nog altijd niet duidelijk is of ze het nu wel of niet hebben gedaan, behoorden tot extreemrechtse groeperingen die jarenlang door het Kremlin van wapens en geld zijn voorzien. Op die manier wilde de onlangs overgeplaatste chefideoloog van het Kremlin, Soerkov, hen kunnen inzetten als een soort stoottroepen ten tijde van maatschappelijke onlusten. Het pakte anders uit. De extremisten kozen hun eigen koers en terroriseerden in Moskouse buitenwijken jarenlang  Kirgiezen, Tadzjieken, Oezbeken. Ook lijken ze zich inmiddels tegen het Kremlin te hebben gekeerd, gezien hun massale optreden op het Manegeplein van december 2010 en hun bereidheid om deel te nemen aan de massaprotesten.

Maar daarmee krijgen Markelov en Baboerina hun levens niet terug.

Zo’n duizend betogers deden gisteren mee aan de korte mars, nadat er bij metrohalte Arbat eerst nog even wat schermutselingen tussen rechtsextremisten en antifascisten hadden plaatsgevonden. Er was slechts toestemming verleend voor driehonderd deelnemers. Op het Poesjkinplein werd vervolgens een korte demonstratie gehouden, waarbij fakkels werden afgestoken bij portretten van beide slachtoffers.

En daar werd opnieuw die belangrijke vraag gesteld, die ik ook bij de demonstratie voor vrijlating van activist Sergej Oedaltsov hoorde : ,,Waar zijn jullie?” Die vraag was gericht aan de 100.000 deelnemers aan de massabetogingen van december, die nu schitterden door afwezigheid en het betogen weer overlieten een een groep die voor het merendeel uit fanatieke antifascisten bestond.

De Russische oppositie is als het erop aankomt bijna altijd verdeeld. En dat zou haar ook dit keer wel eens parten kunnen spelen. Je kunt het tenslotte alleen maar opnemen tegen een machtige tegenstander als Vladimir Poetin en zijn clan wanneer je eenheid weet te tonen. En dat laatste gebeurt amper.

De afgelopen dagen ben ik er diverse keren getuige van geweest hoe enkele leden van Parnas, de partij van de verenigde buitenparlementaire oppositie Aleksej Navalny  probeerden zwart te maken. Navalny zou een project van het Kremlin zijn, een gevaarlijke nationalist en noem maar op. Over dat gevaarlijke nationalisme ben ik niet zeker (de meeste Russen houden er een nationalisme op na dat nog net niet over ‘raszuiverheid’ gaat). Maar dat hij een project van het Kremlin zou zijn, is grote onzin. Eerder denk ik dat oppositiepolitici als Nemtsov, Ryzjkov en Goedkov jaloers zijn op Navalny, omdat hij wel geliefd is bij de deelnemers aan de massaprotesten en zij niet. De FSB profiteert van die jaloezie en heeft Ryzjkov en Goedkov begin deze week stiekem gefilmd, terwijl ze zich in een restaurant vrij onsmakelijk over Navalny uitlieten. Die opname is op internet geplaatst, in een poging de oppositie onderuit te halen.

Ik moest ineens  weer denken aan dat indrukwekkende, negen uur durende toneelstuk van Tom Stoppard, The Coast of Utopia, waarin Aleksandr Gerzen, Bakoenin, Belinski, Ogarjov en Toergenjev eindeloos met elkaar redetwisten over hoe het tsaristisch regime ten val moet worden gebracht, zonder dat ze ooit met een gezamenlijke oplossing komen.

De verdeeldheid in het oppositiekamp heeft iets pathologisch en lijkt al honderden jaren te bestaan. Ik noem haar daarom voor het gemak de Russische Ziekte. In februari 1917 bereikte die kwaal een epidemische omvang. Lenin en  zijn trawanten hebben er  in hoge mate van geprofiteerd, toen zij in oktober van dat jaar  hun staatsgreep uitvoerden en hun terreurregime begonnen, waarin ze als eerste met hun ruziënde tegenstanders afrekenden, de Socialisten-Revolutionairen voorop.

De intelligentsia onder de huidige betogers lijkt inmiddels genoeg te hebben gekregen van de passiviteit van de oppositiepolitici. Gisteren richtte zij daarom de Liga van Kiezers op, die op zijn website zegt dat het oeverloos praten lang genoeg heeft geduurd en er nu tot daden moet worden overgegaan. In een eerste daad stelden twee van de oprichters,  schrijvers Dmitri Bykov en Boris Akoenin, dat zij bereid zijn om met Poetin te onderhandelen.

Poetin, die al een week lang druk bezig is om vertegenwoordigers van de massamedia te paaien door hen van zijn beste bedoelingen te overtuigen, is dan ook nu aan zet.

Maar wat er ook gebeurt, het is nu al interessant genoeg dat de demonstranten zich van de politici los beginnen te weken en hun eigen pad kiezen. Voorwaarts met de prille en broze burgersamenleving, zou ik zeggen.

De organisatoren van de massaprotesten in Moskou kregen gisteren van bemiddelaar Aleksej Koedrin te horen dat het Kremlin niet wil onderhandelen over de eisen van de demonstranten. Dat zat er natuurlijk in, want ik zie Poetin niet zo snel zijn vijand Chodorkovski vrijlaten (eis nummer 1) en al helemaal niet de verkiezingsfraude toegeven (eis nummer 2), die hij en president Medvedev zelf hebben georganiseerd. Nieuwe parlementsverkiezingen (eis nummer 5) zitten er al helemaal niet in, of het moest over vier jaar zijn, als de termijn van de huidige nieuwe Doema afloopt.

Om dat te benadrukken publiceerde Poetin gisteren een artikel in Izvestija waarin staat dat er voorlopig weinig zal veranderen in het politieke systeem. De betogers kregen daarbij  een waarschuwing dat ze het niet in hun hoofd moeten halen om een revolutie te ontketenen.

Voor dat laatste hoeft Poetin vooralsnog niet bang te zijn, want de middenklassedemonstranten willen allesbehalve zo’n revolutie, bang als ze zijn om het beetje welvaart dat ze de afgelopen jaren hebben opgebouwd kwijt te raken in de economische chaos die van zo’n revolutie het gevolg kan zijn. Maar wat willen ze dan? Doorgaan met zinloos demonstreren om te laten zien dat ze als civil society bestaan?

Op dit moment hebben ze nog geen toestemming voor het houden van hun mars van metrohalte Oktjabrskaja naar het Manegeplein op 4 februari. Het ziet ernaar uit dat de autoriteiten die toestemming laten afhangen van het aantal deelnemers dat zich voor die nieuwe betoging aanmeldt. Zijn het er 40.000 dan geven ze die, maar bij meer dan 100.000 aanmeldingen zou er wel eens een verbod kunnen komen.

Het Kremlin is inmiddels op volle snelheid bezig stemmen te winnen voor de herverkiezing van Poetin als president. Vanavond zendt de staatstelevisie een propagandafilm uit over de wijze hoe Poetin in 2008, het jaar van de economische crisis, het land van de ondergang heeft gered. De film is de afgelopen weken in grote haast in elkaar geramd en wordt als ingelaste documentaire uitgezonden. Een betere campagnestunt kun je niet bedenken voor de niet-wetenden in de provincie. Het is ook weer eens ander nieuws dan de kapitaalvlucht van bijna 90 miljard dollar (drie keer zoveel als vorig jaar), die in 2011 plaatsvond.

Op de facebookpagina van de demonstranten (www.facebook.com/groups/215693531839357/) heerst een nog strijdbaardere sfeer dan in het Kremlin. Wat daar overheerst is verontwaardiging over het feit dat de leiders van de protesten sinds de 24ste niets hebben gedaan om hun vreedzame strijd tegen het regime voort te zetten. Waarschijnlijk waren ze als echte middenklassers twee weken lang met wintervakantie om bij te komen van alle (in)spanningen, terwijl de FSB en het Kremlin op volle kracht aan hun tegenstrategie werkten. Onverstandig voor een groep die het politieke systeem wil veranderen, zou je zeggen.

De ergernissen op Facebook lopen zo op, dat vooral jongeren steeds vaker tot revolutie oproepen, een omwenteling met geweld dus. Het is het directe resultaat van datzelfde gebrek aan leiding van de organisatie van het protest. Waarschijnlijk zien deze nieuwe ontevredenen geweld als enige uitweg uit de huidige patstelling.

Het Kremlin lijkt voorlopig zijn hoop te hebben gevestigd op het verdampen van de betogingen als de demonstranten niets voor hun opkomst terugkrijgen. Poetin zegt in Izvestija weliswaar begrip te hebben voor hun grieven, maar tegelijkertijd lees je tussen de regels door dat hij zijn neus voor de hen en hun eisen  ophaalt.

Hij stelt zich in dat artikel op als een harde tsaristische minister à la een Gortsjakov of een Stolypin. Over de wijze hoe de officiële geschiedschrijving op dit moment ten gunste van die beeldvorming door de Academie van Wetenschappen wordt vervalst, heb ik begin januari in de papieren krant al geschreven. Het doet allemaal erg aan de Sovjet-Unie denken, de bakermat van Poetin en zijn kameraden van de harde lijn. Dus dat hoef ik hier dus niet te herhalen.