De democratie kan zich geen zondvloed veroorloven
De wereldklimaattop in Kopenhagen brengt alle soorten landen rond de tafel: grootvervuilers en beginnende uitstoters, benzinedorstigen en oliesjeiks, democratie en dictatuur. Hoe gaan zij elkaar ertoe bewegen de globale temperatuurstijging te beperken tot + 2°C in 2050, zoals het streven is? Wie leidt, wie volgt? Wie denkt aan de lege staatskas vandaag, wie aan de milieurisico’s voor morgen?
Het biedt een fascinerende gelegenheid om te bekijken hoe de politiek de argumenten van de ongewisse toekomst laat wegen op beslissingen in het heden. Kiest men in Kopenhagen voor het adagium ‘regeren is vooruitzien’ of liever voor ‘na ons de zondvloed’? (Die zondvloed kan men in dit verband naar keuze laten veroorzaken door slinkende ijskappen, smeltende gletsjers of met ongekende plensbuien gevulde rivieren.)
In vergelijkingen tussen staatsvormen krijgt juist de democratie vanouds het verwijt dat zij geneigd is de korte termijn voorrang te geven boven de lange termijn. De democratie leidt tot kortademigheid, aldus deze kritiek, tot de waan van de dag. Ze zou klein denkende politici aan het roer brengen, geen vooruitkijkende staatsmannen.
Inderdaad staat er altijd wel weer een verkiezing voor de deur. Je ziet het nu bij Obama. Hij is nog geen jaar in het ambt, met dus nog ruim drie jaar te gaan. Toch moet de Amerikaanse president reeds rekening houden met de midterm-verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden in november 2010. De campagnes beginnen al gauw. Dus zal hij in Kopenhagen geen akkoord ondertekenen dat de eigen kiezers niet lusten.
In een boeiend essay in Le Monde van 8 december onderzoekt de Franse politiek historicus Pierre Rosanvallon hoe je de toekomst politiek gezien zou kunnen versterken. De klimaat- en milieuproblemen maken onze verplichtingen jegens toekomstige generaties volgens hem dwingender. Hij noemt vier remedies tegen de ‘bijziendheid van democratieën’.
Ten eerste zou je ecologische beginselen een plaats in de grondwet kunnen geven. Juist grondwetten zijn immers de bewaarplaats van dragende beginselen die een samenleving een identiteit geven in de tijd. Ze zijn doorgaans moeilijker te wijzigen dan gewone wetten en fungeren daarmee als buffer tegen democratische wispelturigheid. Dit voorstel lijkt op de recente grondwetswijziging in Duitsland waarmee de maximale schuldenlast van de overheid wordt begrensd (tot 0,35 procent van het bbp, vanaf 2016). Bij de staatsuitgaven speelt dezelfde verleiding als bij het milieu: de afwenteling van het probleem op toekomstige generaties.
Een volgende remedie van Rosanvallon tegen kortetermijn-denken is „een sterke staat (…) als conservator van de voorwaarden van een gemeenschappelijk leven”. Dat is waar, maar op zichzelf weinigzeggend. Aardiger is zijn voorstel voor oprichting van een ‘Academie van de Toekomst’. Deze zou bestaan uit wetenschappers, filosofen, experts en vertegenwoordigers van de milieubeweging. Vertaald naar Nederlandse verhoudingen – dus zonder het stoffige begrip ‘Academie’ – staat hier: richt een Groene SER op, gezaghebbend adviesorgaan op milieugebied.
Ten slotte noemt de Franse historicus het bewustzijn van ons burgers. Een „ecologische revolutie in de hoofden” is nodig, een „uitbreiding van de tijdshorizon”. De auteur vertelt alleen niet hoe deze gestalte zouden kunnen krijgen.
Rosanvallon is een van de personages die opduiken in het zojuist verschenen boek Parijs denkt. Een Republiek tegen de wereld (Boom). Het is een levendig en empathisch portret van de Franse intelligentsia door Marijn Kruk, een goed in Parijse kringen ingevoerde historicus en journalist. Kruk schrijft over zijn filosofen: „Hoe vaak hebben zij mens en samenleving niet in gedachten herschapen, zonder zich iets gelegen te laten liggen aan de wereld zoals hij in werkelijkheid is?” In dit geval is de vraag of Rosanvallons nadruk op institutionele maatregelen de kern raakt, en of het cliché van de democratische kortzichtigheid wel klopt.
In Kopenhagen willen de Europese democratieën verdergaande afspraken maken dan de autoritaire staten China of Rusland. Misschien is dus het omgekeerde waar, en zijn democratische staten méér bekommerd om de toekomst. Er is bovendien geen garantie dat leiders die niet voor verkiezingen staan, de juiste ecologische beslissingen nemen: denk aan de milieurampen in de Sovjet-Unie. Anderzijds, in Kopenhagen zijn ook de democratieën Amerika en India weinig genegen hun CO2-uitstoot aan banden te leggen. Bij Europa’s zelfgekozen voorhoederol in het klimaatdebat speelt dus meer, zoals misschien een groot schuldgevoel.
Intussen vond de milieubeweging een andere manier dan institutionele vernieuwing om de toekomst in het debat te brengen. Op de posters van Greenpeace met Obama, Merkel, Sarkozy en andere wereldleiders, afgebeeld met grijs haar, verontschuldigen zij zich vanuit 2020 voor hun falen in Kopenhagen. (‘I’m sorry. We could have stopped catastrophic climate change… we didn’t.’) De posters deden dus een slim beroep op een oude politieke emotie: het verlangen naar roem, oftewel het verlangen naar een plaats in de geschiedenisboeken van de toekomst.
Voor de bewustzijnsverandering bij gewone stervelingen wordt doorgaans een andere oude emotie ingezet: de zorg om kinderen. Die kinderen en kleinkinderen (‘uw kinderen’) worden dus in menige milieutoespraak ten tonele gevoerd. Misschien zit daar een onderschat geheim van de opmerkelijke zorg om de toekomst in democratieën. Het jonge of nog ongeboren leven spreekt er via alle vaders en moeders in de stemlokalen.
De uitdrukking Après nous le déluge, wordt toegeschreven aan Madame de Pompadour, de officiële maîtresse van Lodewijk XV van Frankrijk. Zij wilde de koning (van wie ze geen kinderen had) ermee geruststellen na een militaire nederlaag in 1757. De spreuk stamt dus uit een absolutistische monarchie. Geen parlementaire meerderheid kan zich een dergelijke grillige onverantwoordelijkheid veroorloven.
donderdag 24 december 2009, 15:55 uur
Gefeliciteerd meneer Van Middelaar met uw functie in het kabinet van dhr. Van Rompuy. Gelet op uw achtergrond en uw stellingname in uw recente proefschrift komt die eer u ook duidelijk toe.
maandag 28 december 2009, 12:55 uur
Het is nog niet de laatste column geloof ik, maar mag ik vanaf deze plek Luuk van Middelaar veel succes wensen? Ik vind het een verdiende baan daar in Brussel, dicht bij Herman van Rompuy. Het zijn prachtige boeken, Politicide en De passage naar Europa, Geschiedenis van een begin. En zijn columns, vooral zijn oproep meer te letten op wat er echt in de wereld gebeurt en de reacties vanuit de politiek daarop goed te monitoren, bieden bijna een archimedisch punt om Europa weer goed op de rails te krijgen.
Veel dank voor dat we zijn gedachten mochten delen. Ik hoop niet dat hij het te druk krijgt om nog in de NRC te schrijven!
donderdag 31 december 2009, 01:25 uur
Ik wens U toe, dat U goede visies van anderen en van Uzelf aan succes kunt helpen. En dat U minder goede ideeën,van anderen en van Uzelf ontmaskert, vervolgens kunt saneren of … tegenhouden.
Uw onderhavige column bevat voorbeelden.
Dat de zeespiegel zou stijgen door “met ongekende plensbuien gevulde rivieren” is onzin. Regen verhoogt de zeespiegel niet. Regenwolken worden immers eerst door verdamoping van oceaanwater.
De bewering: “Bij de staatsuitgaven speelt dezelfde verleiding als bij het milieu: de afwenteling van het probleem op toekomstige generaties.” is m.i. wel juist, maar niet volledig. Het is niet zozeer de verleiding als wel onmacht. Onmacht de situatie en de aanpak helder uit de doeken te doen. (Banken “verdienen” er aan en suggereren de voordelen en noodzaak van lenen, ipv. belasting heffen.)
De juiste CO2 aanpak is simpel. Flinke percelen van de oceaan met ijzer bemesten. Bezaaien met wier. Het wier oogsten en tot zinken brengen. Flink aanpakken. Het kost weinig.
In enkele jaren loopt het CO2 gehalte dan terug.
Te eenzijdig is ook het aanprijzen van “de instelling van een Academie van de Toekomst “. Deze zou terecht bestaan uit wetenschappers, filosofen, experts en vertegenwoordigers van de milieubeweging. Maar daarnaast is telkens ook de vorming nodig van expert commissies met de opdracht wishful thinking en voorbarigheid te ontmaskeren (met veto-recht?).
zaterdag 2 januari 2010, 15:14 uur
Wat betreft de groeiende staatsschulden:
Het interessante (en idiote) van staatsschuld is, dat het in stand houden en vergroten vooral bepleit wordt door links.
En dat het terugdringen ervan bepleit wordt door rechts.
Vergroting is afwenteling van schuld op komende generaties? Ja. Daar kan men het accent op leggen. Men kan ook benadrukken dat het neerkomt op geld bezorgen aan “rijkaards” die onopvallend blanco recht krijgen op veel rente, zonder nadere discussie, op geld zonder sociale verplichtingen.
De schuldenaren (wij allen) zien blindelings af van het ter discussie stellen van de eenmaal aangegane verplichtingen. Terwijl zij (wij) daartoe glashelder het recht hebben en ook houden. Ook achteraf.
Dat recht wordt duidelijk… als een genie in de toekomst kans zou zien de schuldenaren internationaal te bundelen. Het genie zou dan tot de schuldeisers kunnen zeggen… :
Geachte rijkaards … we betalen jullie de hele schuld ineens. We beschouwen jullie geld daarna als besmet geld, en we zorgen dat niemand jullie geld als betaalmiddel wil accepteren. of we laten het devalueren. Jullie hebben vorderingen verzamelt die jaarlijks groeien. Jullie hebben infrastructuur gekocht en ondernemingen, om jullie bezit en vorderingen te vergroten. We eisen dat jullie jullie revenuen drastisch terugdraaien, anders maken we parallelle infrastructuur en ondernemingen.
Jullie bezittingen zijn allemaal producten die werkers met (hard) werken geproduceerd hebben. Niemand zou langlopende schuld behoren te krijgen,en hebben gekregen als jullie ieders sociale verplichtingen in het oog hadden gehouden, en zelf je sociale verplichtingen waren nagekomen. Als jullie iedereen aan werk hadden geholpen. Het recht op arbeid is een van de rechten van de mens. Daar hebben jullie zich te weinig om bekommerd. Jullie vonden het wel aantrekkelijk als jullie vorderingen groeiden en de kinderen van je schuldenaren ook schatplichtig zouden worden, dus voor jullie zouden moeten werken en toch schulden zouden houden.
Goed de schuld bestaat, en de rente is afgesproken… maar net als met te hoge pensioenrechten moeten oude afspraken herzien kunnen worden.
Samenvattend: staatsschuld is onzinnig. De burgers moeten eenvoudig voldoende belasting betalen om de boel draaiend te houden. Banken die burgers te veel of te langdurig geld lenen moeten op de koffie komen. Wie veel geld heeft, heeft grote sociale verplichtingen. O.a. om werkgelegeheid te optimaliseren.
vrijdag 19 maart 2010, 13:42 uur
Rechts wil de staatsschuld alleen maar oplossen in opdracht van banken die dan weer binnenlopen en zodat de burger weer uitgeknepen en armer wordt.
Verder interesseert het rechts geen bal. Ze proberen zo lang mogelijk wetten en bezuinigingen uit te stellen die de top geld kosten.
Wat hier gebeurt is dat kleinere bedrijven opgeslokt worden door grotere en dat bedrijven worden opgekocht door het buitenland.
Vraag geen geld aan rechts, stel de Wouter Bos-vraag niet:
noem mij drie dingen meneer Balkenende die u gedaan heeft die de topinkomens hebben ingeleverd….JP stond met mond vol tanden..
Als je nauwelijks belasting betaald kan iedere kleuter wel een groot bedrijf runnen en grote winst maken.
Agnes had gelijk, gaan we de crisis over links of rechts oplossen?
woensdag 24 maart 2010, 11:53 uur
De zondvloed is enkele jaren geleden besteld door het parlement, dat de duinen liet doorsteken om een
zeeplantentuin te kweken: overtreding artikel Sr
wet op waterkering.
De democratie dient zich te laten inperken door
reeds bestaande wetgeving, begrotingsbudget en deskundigheid.
zondag 28 maart 2010, 06:38 uur
Luuk zegt het heel precies:
(Die zondvloed kan men in dit verband naar keuze laten veroorzaken door slinkende ijskappen, smeltende gletsjers of met ongekende plensbuien gevulde rivieren.)
Dat kan best met 22 HAARP stations nu al wereldwijd.
Waarom nog iets aantrekken van IPCC etc rapporten?
Leuke kamervraag: wat is dat?
dinsdag 6 juli 2010, 13:05 uur
“Wat er echt is gebeurd”:
Dat wat de geschiedenis in de weg staat.
http://europeanUnity.eu