Stemmen in de klankkast

We spreken, praten, babbelen, kletsen, discussiëren, schreeuwen, betogen, fluisteren, mompelen. De stilte van de nacht en het zwijgen van de natuur kunnen elk moment door ieder van ons worden doorbroken. Een kreet houdt ons dier, een woord opent de tijd. Ligt hier geen antwoord op de bezorgde vraag van vandaag, wat toch de samenleving nog bijeenhoudt? Een koor van stemmen.

De inhoud van verhalen doet soms minder ter zake dan dat ze worden verteld. Een verhaal – neem de kersttoespraak van koningin Beatrix – houdt ons gekluisterd aan radio of televisie, gebogen over de krant, met de vingers aan het toetsenbord. Het verbindt ons zo met de spreker en met de duizenden, honderdduizenden die deel uitmaken van hetzelfde publiek; het nodigt uit om te worden gevolgd door een nieuwe, oneindige stroom van woorden, commentaren, columns, grappen. De Duitse filosoof Peter Sloterdijk noemde moderne naties daarom „psycho-akoestische gemeenschappen” (Mediatijd, 1999). Miljoenen mensen met uiteenlopende, vaak tegengestelde verlangens en emoties worden bijeengehouden door verhalen, tegenverhalen en hun resonanties. De openbare ruimte als een akoestische ruimte.

Lees verder »

De democratie kan zich geen zondvloed veroorloven

De wereldklimaattop in Kopenhagen brengt alle soorten landen rond de tafel: grootvervuilers en beginnende uitstoters, benzinedorstigen en oliesjeiks, democratie en dictatuur. Hoe gaan zij elkaar ertoe bewegen de globale temperatuurstijging te beperken tot + 2°C in 2050, zoals het streven is? Wie leidt, wie volgt? Wie denkt aan de lege staatskas vandaag, wie aan de milieurisico’s voor morgen?

Het biedt een fascinerende gelegenheid om te bekijken hoe de politiek de argumenten van de ongewisse toekomst laat wegen op beslissingen in het heden. Kiest men in Kopenhagen voor het adagium ‘regeren is vooruitzien’ of liever voor ‘na ons de zondvloed’? (Die zondvloed kan men in dit verband naar keuze laten veroorzaken door slinkende ijskappen, smeltende gletsjers of met ongekende plensbuien gevulde rivieren.)

Lees verder »

Iedereen wilde in het JP-sprookje geloven

In Den Haag zullen velen in stilte gefrustreerd zijn nu de Europese topbanen zijn verdeeld. Tweemaal in ruim een week viste onze premier achter het net: hij werd zelf niet de eerste voorzitter van de Europese Raad en hij kreeg geen Nederlander op een zware economische portefeuille in de Commissie. Tweemaal ging een Belg met de eer strijken. Wat ging er mis? Waarom liet zijn omgeving de premier zo lang achter zijn ambities aanjagen?

Alleen de VVD kan als oppositiepartij oprecht blij zijn met de herbenoeming van Neelie Kroes tot eurocommissaris. (Er is wel een precedent: zittend CDA-eurocommissaris Hans van den Broek werd in 1995 door het eerste paarse kabinet in functie gelaten.) Maar zowel in het CDA als in de PvdA wordt ongetwijfeld geknarsetand dat het zo is gelopen. Stel dat Piet Hein Donner eurocommissaris Justitiezaken had willen worden, een voor Nederland interessante post; de CDA-minister moet nu toezien hoe een Luxemburgse die baan krijgt.

Lees verder »

Een Europees konvooi

Aan het gezelschapspel rond twee nieuwe Europese topbanen, waarvan onze eigen premier alsmede meerdere van zijn collega’s er een begeren, komt aanstaande donderdag een einde op een diner annex ‘benoemingentop’ in Brussel. Althans, wanneer alles volgens plan verloopt.

Je weet nooit, want het is voor de Zweedse premier Reinfeldt, de roulerend Unievoorzitter, bijna onmogelijk de 27 landen op één lijn te krijgen. Hij blijft dezer dagen ‘consulteren’ alsof dit vanzelf een scenario oplevert dat niemand hoofdpijn geeft. Dat is niet zo. Op zeker moment – zeg tussen het hoofdgerecht en het dessert – zal de Zweed aan zijn 26 collega-regeringsleiders een voorstel doen waarvan hij maar moet hopen dat het voldoende bijval krijgt. Elk land tevredenstellen is onmogelijk; meerdere ‘kandidaten’ zullen ook persoonlijk moeten slikken. Als het eerste Zweedse voorstel van tafel gaat, kan het een lange nacht worden. En dan weten we pas vrijdagochtend wie namens Europa tegen de rest van de wereld zal spreken.

Lees verder »

Het verlies van de Muur

Vorige zomer kwam een vriendin eten met P., haar nieuwe vriend. We wisten alleen dat hij een Duitser uit Oost-Berlijn was en hadden een hippe dertiger verwacht, waar dat deel van de stad vol mee is. Bij P.’s binnenkomst werden we al enigszins ontregeld door zijn werkmansbroek, het sobere blauwe hemd en de zware schoenen. Na het hoofdgerecht wisten we het zeker: P. was geen Duitser, maar Oost-Duitser. Van beroep timmerman, gespecialiseerd in tafels. Zoals sommige mensen met een Servisch of Kroatisch paspoort zich nog steeds als ex-Joegoslaaf beschouwen, zo droeg P. de DDR mee.

Herinneringen aan de nacht van de val van de Muur hebben veelal een westers perspectief. Het beeld van een gevangenis die opengaat en waar mensen uitstromen, de westerse vrijheid en volle koelkasten tegemoet. In P.’s herinneringen vanuit de andere kant zag het er heel anders uit. Lees verder »

Bestaat het Westen nog?

Meer of minder soldaten naar Afghanistan? Een fatsoenlijke exitstrategie of een extra inspanning tegen de Talibaan? President Obama schuift deze beslissing al maanden voor zich uit. De keuze is tussen gezichtsverlies voor het Westen bij vertrek en het risico op een tweede Vietnam bij blijven – allebei onaangenaam.

Obama neemt het besluit feitelijk alleen. De NAVO-bondgenoten wachten af. Geen van de Europese landen volgde Washington eerder dit jaar met de troepenversterkingen waar de hoogste militaire bazen om vroegen. Alleen de Britten sturen 500 man extra. (Momenteel zijn er 65.000 Amerikanen en 35.000 geallieerde, vooral Europese soldaten.) Wel bepleitten Parijs, Berlijn en Londen recentelijk een internationale conferentie over overdracht van verantwoordelijkheid aan de Afghanen. Een diplomatieke manier om te zeggen dat je weg wilt, maar de zaak netjes wilt achterlaten.

Lees verder »

Europa komt nu in een stroomversnelling

Is de Ierse bevolking onrecht aangedaan door haar tweemaal over vrijwel hetzelfde Europese verdrag te laten stemmen? Geenszins.

Een stembusgang is altijd een respons in een situatie. Behalve de voorgelegde keuze kan ook de situatie veranderen. Ook menig kandidaat-politicus is bij een eerste poging weggestemd, om bij een volgende wel te worden gekozen. Mitterrand verloor in 1974 de Franse presidentsverkiezingen van Giscard d’Estaing en won in 1981 van dezelfde tegenstander. Was deze herkansing ‘kiezersbedrog’? Nee, het was zeven jaar later en de Franse kiezers wilden wat anders.

Lees verder »

Een zeldzame rotstreek, maar vooral zeldzaam

Het zit de buren niet lekker, de opzichtige wijze waarop de Duitse regering haar zin doordrukte bij de overname van Opel/Vauxhall. Vier Duitse fabrieken blijven open, terwijl Opel Antwerpen, dat beter rendeert dan de fabriek in het Duitse Bochum, zou moeten sluiten. Ook een Britse vestiging van Vauxhall wacht wellicht dat lot. De positie van de Opelvestiging in het Spaanse Zaragoza is onzeker. Maar wie van de buren kan op tegen de wil van Berlijn? Is dit een voorbode van meer Duits economisch nationalisme?

Lees verder »

De Westerschelde en het belang van goed nabuurschap

Vanuit België gezien irriteert aan het Nederlandse debat over de verdieping van de Westerschelde vooral het grote vermogen de kern van de zaak uit beeld te houden: de handel en de bestaansgrond van de staat.
Lees verder »

Groenland, best belangrijk

De opwarming van de aarde is voor sommigen een drama, voor anderen een kans. De ijskappen rond de Noordpool smelten veel sneller dan voorzien. De befaamde Noordwest-Passage die eeuwenlang is gezocht – een route van de Atlantische naar de Grote Oceaan, bovenlangs via Groenland en de Canadese eilanden – is sinds 2007 elke zomer beter bevaarbaar. Lees verder »