De energie (r)evolutie
In mijn vorige column schreef ik dat het milieu harde grenzen stelt aan de groei van de wereldeconomie. De economische groei in China zal bijgevolg wel ten koste moeten gaan van de welvaart in het Westen. Maar de directeur van milieuorganisatie Greenpeace, Liesbeth van Tongeren, schetst een veel optimistischer scenario. Economische groei die geen schade toebrengt aan het milieu is volgens haar wel degelijk mogelijk. Ze verwijst naar het energie (r)evolutiescenario dat is opgesteld door het Duitse Lucht- en Ruimtevaartinstituut (DLR).
Hoewel milieu meer is dan alleen het klimaat, is klimaatverandering wel het grootste milieuprobleem van onze tijd, zoals zelfs klimaatscepticus Bjørn Lomborg inmiddels toegeeft. Het huidige welvaartsniveau wordt bereikt door onnodig veel CO2 uit te stoten via kolencentrales, ontbossing en het oliegebruik in verkeer en transport.
Door onze levensstijl minder energie-intensief te maken kan ruimte worden gecreëerd voor opkomende economieën als China en India om te groeien. Volgens de onderzoekers van DLR kan de CO2-uitstoot wereldwijd in 2050 met de helft omlaag zónder dat de economie daaronder lijdt.
Greenpeace campagnevoerder Rolf Schipper waarschuwt dat daarvoor wel een radicale omslag in onze politiek en denken vereist is. Om te beginnen moet er flink geïnvesteerd worden in energiebesparing. Auto’s, computers, huishoudelijke apparaten, fabrieken en industriële processen kunnen veel energie-efficiënter. De tweede grote omslag moet komen in de energievoorziening. In plaats van nieuwe kolencentrales toe te staan (Nederland wil de capaciteit aan kolencentrales in de komende tien jaar verdrievoudigen), moet de opwekking van schone energie (windparken, zonnecentrales en waterkracht) veel sneller van de grond komen.
Volgens Greenpeace moeten westerse landen zich tijdens de klimaattop in Kopenhagen committeren aan een 40 procent reductie van de CO2-uitstoot in 2020 ten opzichte van de uitstoot in 1990. Ontwikkelingslanden, waar ook China en India nog steeds toe worden gerekend, moeten 15 tot 30 procent CO2 reduceren in 2020 ten opzichte van de verwachte groei (business as usual). Voor China en India, die momenteel al de eerste en vierde plaats innemen op de wereldranglijst CO2- uitstoot, betekent dit nog steeds een toename in CO2-uitstoot. Vanaf 2020 moet volgens Greenpeace ook die omlaag.
China is niet tot dergelijke concessies bereid. Het land dat de meeste inwoners van de wereld herbergt, hield tot een week geleden vast aan een gelijke CO2-uitstoot per hoofd van de bevolking. Hoewel zo’n CO2-rugzakje voor iedere wereldburger een voor de hand liggende oplossing lijkt, zou het niet alleen tot een enorme herverdeling van welvaart leiden (van rijk naar arm), maar evenzeer overbevolking aanmoedigen. Afrika zou zich bij wijze van spreken een weg uit de armoede kunnen baren.
China stelt verder dat westerse landen een historische verantwoordelijkheid hebben voor de cumulatieve emissies sinds de Industriële Revolutie. Dat is natuurlijk onzin. Als China niet zolang met zichzelf overhoop had gelegen, maar mee was gegaan in de vaart der volkeren, waren de grenzen aan de groei al een halve eeuw eerder in zicht gekomen en zou het probleem nu waarschijnlijk allang zijn opgelost.
Bovendien, als je een CO2-inhaalsysteem tussen natiestaten zou toestaan, waarom dan niet tussen individuen? Het door China voorgestane systeem is in wezen communistisch en dus inefficiënt. De Chinese economie begon pas te groeien toen het regime marktwerking toestond.
Per hoofd van de bevolking is de CO2-voetafdruk van een Chinees (4,58 ton) slechts een kwart van de CO2-voetafdruk van een Amerikaan (19,78 ton). De CO2-voetafdruk van een Australiër is 20,58 ton, maar dit terzijde. Als je dit corrigeert voor het inkomen dan is de CO2-uitstoot van een Chinees twee keer zo hoog per verdiende dollar (gemeten in koopkrachtpariteit) als die van een Amerikaan. Dat is logisch, want het printen van geld is nou eenmaal minder milieuvervuilend dan het produceren van… tja, wat produceren de Chinezen tegenwoordig eigenlijk niet?
De oplossing voor het klimaatprobleem ligt voor de hand. Introduceer een wereldwijde CO2-heffing die de uitstoot van CO2 in elke fase van het productie-, transport-, en consumptieproces belast, zoals dat nu al gebeurt bij de btw. De heffing zou overal ter wereld even hoog moeten zijn omdat een ton CO2-uitstoot overal even schadelijk is voor het milieu, ongeacht waar de vervuiling plaatsvindt. Dat heeft als bijkomend voordeel dat bij export geen ingewikkelde verrekeningen nodig zijn zoals dat bij de btw wel het geval is.
Het land waar de CO2-uitstoot plaatsvindt mag de belastingopbrengst houden. Dat betekent dat China met zijn CO2-intensieve productie relatief veel belastingopbrengst zal genereren. Rijke landen moeten een deel van de opbrengst aanwenden voor de ontwikkeling en implementatie van nieuwe milieutechnologie en kunnen deze, bij wijze van ontwikkelingshulp of uit misplaatst historisch schuldbesef, kosteloos ter beschikking stellen aan armere landen. De finale consument draagt uiteindelijk de belasting door hogere prijzen.
China is nog niet zover. In een interview met de Financial Times heeft Su Wei, de directeur-generaal voor klimaatverandering van de Nationale Ontwikkeling en Hervorming Commissie, afgelopen weekeinde gezegd dat de Chinese uitstoot pas na 2050 niet verder zal stijgen. Het Chinese leiderschap heeft waarschijnlijk uitgerekend dat het tegen die tijd de hele wereld in eigendom heeft. Om de klimaattop in Kopenhagen toch een succes te laten worden, misschien wel de laatste kans om de opwarming van de aarde te keren, zal president Obama leiderschap moeten tonen. Als Obama’s optreden in het ziektekostendossier deze zomer een indicatie is dan is er weinig reden tot hoop, al het optimisme van Greenpeace ten spijt.
Het energie (r)evolutie scenario is te vinden op http://www.greenpeace.nl/campaigns/klimaatverandering/de-oplossing/energie-r-evolutie
vrijdag 21 augustus 2009, 19:02 uur
Wat een cynisme. Misschien toch maar wat meer in China verdiepen. In zijn State of the Union speech in februari prees President Obama China voor “having launched the largest effort in history to make their economy energy efficient.” Ook organisaties zoals UNEP hebben zich herhaaldelijk in gelijke bewoordingen geuit.
vrijdag 21 augustus 2009, 21:28 uur
Geachte Heleen Mees,
Wederom een excellente column alhoewel opnieuw voorzien van een behoorlijke dosis Chinafobia, maar daarop ga ik deze keer niet in.
Het internaliseren van de kosten van CO2 door het algemeen en globaal toepassen van een heffing zou inderdaad een belangrijke stap in de goede richting zijn. Helaas zijn de kosten van het broeikaseffect niet proportioneel met uitstoot van CO2(-equivalenten). Een eerlijke verdeling en tegelijkertijd een optimale oplossing op globale basis zou pas bereikt worden als elk land gedwongen zou zijn om de opbrengst van de heffing over de grens in te zetten in het geval dat en voor zover als de kosten van broeikaseffect lager zijn dan de opbrengsten van de heffing. Niet zozeer uit historisch schuldbesef of als ontwikkelingshulp, maar meer vanuit de visie “de vervuiler betaalt” hetgeen ook bedrijfseconmisch zin heeft en logisch is. Dit is vooralsnog een utopie – althans zolang er niet waarlijk een nieuwe wereldorde zou ontstaan – maar dat neemt niet weg dat we beleidsmakers hierop kunnen wijzen.
zondag 23 augustus 2009, 7:00 uur
Boekhoudkundig is het voorstel van Mees eenvoudig.
Helaas hoeft een “BTW”op energie gebruik niet tot juiste keuzes te leiden.
Als de door de consument opgebrachte CO2 heffing bijvoorbeeld wordt gebruikt om Co2 af te vangen, en onder de grond te brengen, wordt er een foute keuze gemaakt. Die niet in het belang van dezelfde consument is.
Verder is deze manier van belasten voor de laagste inkomens zeer negatief. Zij consumeren al relatief weinig, en moeten een relatief groot deel van hun inkomen aan heffing op brengen.
Interessant en leerzaam is wat David Fleming schreef in zijn “Energieslank leven met klimaat dukaten” zie http://www.hitte.nu/bestel.html
zondag 23 augustus 2009, 17:16 uur
Geachte mevrouw Mees,
Hoewel ik het eens ben met een wereldwijde CO2 heffing, zou uw uitwerking er ook toe kunnen leiden dat landen bewust kiezen voor veel CO2 uitstoot om daarmee extra belasting inkomsten te verwerven. Is het niet beter om de CO2 heffing in elk land verplicht 100% te koppelen aan investeringen in schone energieproductie en energiebesparende maatregelen? Hiermee wordt dan een gunstig investeringsklimaat gecreëerd waardoor de mondiale markt tot versnelde transitie zal komen.
maandag 24 augustus 2009, 0:03 uur
Met de beste wil van de wereld vermag ik niet in te zien dat een internationale CO2 herverdelingsdiscussie ergens toe zal leiden als daaraan niet eerst een nationaal-interne discussie vooraf gaat. Zeker in internationaal verband is het hemd altijd nader dan de rok. Zolang binnen nationaal bereik de CO2 vervuiler niet daadwerkelijk betaalt voor de kosten van het herstel van wat hij binnenslands vernielt, zal nimmer iemand bereid zijn te betalen voor wat hij buitenslands verziekt.
maandag 24 augustus 2009, 10:06 uur
Geachte Mevrouw Mees.
Ik heb uw column met belangstelling gelezen.
Alwéér ’n suggestie hoe de CO2 uitstoot te beperken.
Wereldwijd, vooral in Europa, zeker in Nederland, wordt er eindeloos vergaderd over dit -toekomstige- wereldprobleem.
Ik ben zelf werkzaam in de productie van energie en het valt mij op dat de discussie vooral gevoerd wordt door mensen die ver, heel ver van de praktijk afstaan.
Nooit hoor je iets gezegd door elektriciteitsproducenten, altijd zijn het milieugroeperingen en vooral ook ambtelijke en raadgevende instellingen die, niet geplaagd door wat kan en wat moet, de meest fantastische berekeningen en scenario’s produceren. (de elektrische auto is er zo een)
Die vervolgens weer uitgangspunten worden voor verdere ketelmuziek.
Op die wijze hebben we als Nederland de grootste mond in Europa, terwijl onze daden het minste resultaat geven.
Onze ideeën die de wereld moeten behoeden voor het klimaatprobleem, zijn vooral voor anderen bestemd; wat verwezenlijking van onze duurzame doelstelling betreft, staan we tussen de landen van de EU 27 een vierde plaats – van onderen!
Ook u bezondigd zich hieraan.
Dat is spijtig.
Want het kan beter.
Waarom schrijft u niet, dat uitbreiding van waterkracht energie praktisch onmogelijk is in Europa. Wat daar kan, is al reeds gedaan.
Waarom vertelt u niet dat zonne-energie ongelooflijk duur is, wel 10 keer de prijs van stroom uit minerale bronnen.
Waarom vertelt u niet dat de opwekking van stroom door wind wel 5 à 6 keer die prijs kost.
En waarom hoor ik u niets zeggen over het gebruik van biomassa, die via de normale kolencentrales kan worden omgezet in groene stroom.
Dat is aanzienlijk goedkoper (2 à 3 keer de prijs van minerale energie) en levert heel snel, heel veel stroom.
‘n Windmolen produceert netto (alleen als het waait) ongeveer 1 MW per uur.
Door biomassa in een gemiddelde kolencentrale te stoken, kan per uur gemakkelijk het 100- voudige worden geproduceerd, ook als er geen wind is.
Of zelfs het 500 voudige, als we afstappen van de belachelijke subsidieregeling van de Nederlandse overheid!
Want dat is een zaak die ook niemand ooit vertelt; de productie van groene stroom kost geld, heel veel subsidiegeld.
Biomassa kost veel, windenergie 2 à 3 keer zo veel en zonne-energie is onbetaalbaar.
Alle Europese overheden hebben daarvoor regelingen getroffen.
Die stimuleren de productie van groene energie in meer of mindere mate.
De meeste stimulans hebben de Zweden.
Hun minerale energie wordt gewoon zeer hoog belast en er is in dat land praktisch niemand meer die kolen gebruikt.
Alle kolencentrales zijn daar al lang geleden omgebouwd tot biomassa centrales.
De Belgen doen het ook heel goed. Daar bepaalt de overheid gewoon dat er groen moet worden geproduceerd, op straffe van hoge boetes als dat niet opgevolgd wordt.
Alle Belgische kolen/olie/gascentrales worden daar omgebouwd voor de verwerking van biomassa en binnenkort zal België op de nagestreefde 20% groen zitten.
(Alle nieuw te bouwen kolencentrales zullen tot 100% is staat zijn om kolen door biomassa te vervangen.)
De Nederlandse subsidieregeling is bedacht door het Ministerie van Economische Zaken en ja, u raadt het al, geen subsidie voor de beste, snelste en vooral goedkoopste vorm van groen stroomproductie, n.l. biomassa stoken in plaats van kolen.
De reden is duister. Bij vragen wordt iets gemompeld over politiek draagvlak en men trekt dan een gezicht alsof het over iets heel delicaats gaat.
Maar het gaat simpel over geld.
Toen in 2006 de subsidiepot voor groene stroom sneller dan begroot leeg dreigde te raken, schafte de minister van Economische Zaken, als donderslag bij heldere hemel, de betaling van de subsidie af.
Alleen wat plannen die dicht bij luchtfietserij liggen en vooral heel kleinschalig zijn, dus ook weinig subsidiegeld kosten, blijven geld ontvangen, evenals het leger adviseurs dat de bedachte onzin blijft voeden met abstract onderzoek en dito rapporten. Waar dan weer “beleid” op kan worden gebaseerd.
Ik hoop dat er snel een Europese regeling voor groene energieproductie komt.
Waarbij een einde wordt gemaakt aan alle nationale, regionale en soms locale regelingen, onwerkbaar voor pan-Europees opererende energieproducenten, die het toch uiteindelijk moeten waarmaken.
Dan kunnen we ophouden om te zeggen hoe de Chinezen zich t.a.v de CO2 uitstoot moet gedragen, dan moeten we zelf aan de slag.
Verbeter de wereld, begin bij jezelf.
Ton Smetsers,
Heusden
maandag 24 augustus 2009, 18:06 uur
Mevrouw Mees schetst tot ontzetting van sommigen het beeld dat de actualiteit zich aan ons opdringt: China is wonderlijk snel, 20, wellicht al 30 jaar de weg naar industrialisatie opgegaan, met alle cumulatieve problemen die het voor ons kan betekenen. China kan legitieme keuzes over watergebruik, luchtvervuiling, grondstoffenexploitatie zelf bepalen, zonder zich veel om de rest van de wereld te bekreunen. Europa en de VSA hebben, na 4 juni 1989, na de val van de Muur niet of onvoldoende met de nieuwe wereldorde ingelaten. Te vaak, te veel en te beperkt heeft men de gewone gang van zaken als norm gehanteerd, zonder naar de BRIC-landen te kijken. Nu de conflictstof zich opstapelt, zal men wel meer moeten doen dan naar Obama kijken. Angela Merkel had gelijk, een gemeenschappelijke Atlantische ruimte zal met de rest van de wereld tot redelijke oplossingen gedwongen worden. Wie meent dat dit goedschiks kan zonder respect voor de nieuwe verhoudingen, zal vlug zien hoe de rijkdom van Congo, Tanzania etc kwaadschiks ons ontglipt. Zorgen dus voor Obama? Nee, voor de EU, voor de burgers en voor commentatoren die denken over wat we over twintig, dertig jaar als wenselijk…en mogelijk achten.
Sorry voor het wat abstracte va
woensdag 26 augustus 2009, 15:46 uur
Geachte Mevrouw Mees,
Het verweer van China,dat westerse landen een historische verantwoordelijkheid hebben mbt de cumultieve (CO2)emissie,gaat voorbij aan het cumulatieve profijt dat China tot op heden genoten heeft van de technologische en technische ontwik-keling in dat zelfde westen.
Terwijl China zich in de afgelopen 150 jaar terugtrok
in een zelfgekozen isolement overtuigd van haar cul-
turele voortreffelijkheid,droegen Europa en Amerika de hitte van de dag (en de kosten!!)en schiepen zij een technisch niveau waarvan de Chinezen thans gra-tis en voor niets profiteren. Mag daar misschien iets tegenover staan?
donderdag 27 augustus 2009, 11:09 uur
Toen ik op latere leeftijd weer ging studeren, wikde het toeval dat ik na ruim veertig jaar opnieuw tentamen deed over het klimaat sinds de laatste IJstijd. De leerstof was niet veel veranderd. Sinds die IJstijd – zo´n 10.000 jaar geleden- hebben er zich forse en soms behoorlijk abrupte klimaatschommelingen voorgedaan. Daaraan kwam geen menselijke activiteit te pas,om van die IJstijd zelf nog maar te zwijgen. De tegenwoordig waargemone klimaatsverandering wordt nu echter gekoppeld aan door menselijke activiteit veroorzaakte CO2 uitstoot. In het artikel van Mees NRC, 21 augustus) wordt uitvoerig ingegaan op voorstellen die uitstoot te beperken. Het enorm complexe fenomeen van he immer dynamische klimaat wordt gereduceerd tot de door menselijke activiteit veroorzaakte atmosferische verandering. “De oplossing voor het klimaatprobleem ligt voor de hand” schrijft Mees dan. Die oplossing ligt in het beperken van die CO2 uitstoot. Daarmee wordt het een kwestie van onderhandelen over d door elk land toegestane uitstoot en de manieren om die langs ekonomische weg te beperken.
Het lijkt me dat dan enkele vragen voor de hand liggen:(a) wat is het probleem ? (b) wat zijn de effecten van de “oplossing” ? en (c) op welke termijn doet die oplossing zich voor ?
De eeste vraag lijkt absurd, immers, we weten allemaal wat het probleem is… Toch zou ik het antwoord graag gespecificeerd zien, gezien het feit dat menselijke samenlevingen zich altijd aan klmaatsveranderingen hebben moeten aanpassen. De Sahara was ook niet altijd een woestijn. Nederland moetzich natuurlijk zeker verdedigen tegen een verdere stijging van de zeespiegel. Waar het echter om gaat is de koppeling van een reëel probleem aan een natuurverschijnsel dat vervolgens “bedwongen” moet worden.
Vraag (b) omtrent de effectenvan de “oplossing” kan alleen worden bezien in het licht vn de derde vaag, nl. de termijn waarop die oplossing zich voordoet. gaat het om honderd jaar, duizend, tienduizend ? Toch waarlijk geen onterechte vragen gezien de schaal van het verschijnsel. En als men dat verschijnsel zo goed heeft begrepen, moet de termijn van de oplossing toch ook zijn aan te geven. En dan zal duideijk zijn in het licht van de ontwikkeling van technologie en samenleving dat het nogal wat uitmaakt voor het heden of als ongewenst beschouwde atmosferische ontwikkelingen op termijn van een eeuw of van tien eeuwen of meer kunnen worden afgeremd.
Iedereen heeft het volste recht zich bezig te houden met milieuvraagstukken in het algemeen en klimaatsverandering in het bijzonder. Er is echter wel een grans aan de simplificatie van de oorzaken van die verandering al was het maar omdat we bezig zijn in het verlengde daarvan een soort windhandel op te tuigen, nl. de handel in emissierechten. het wid verbreide idee dat klimaat een costante is, ook al heeft iedereen wel eens van de IJstijden gehoord, dat menselijke activiteit verantwoordelijk is voor klimaatsverandering en dat dat ongewenst verschijnsel valt te bezweren door omndehandelingen over de CO2 uitstoot, vraagt toch echt om nadere uitleg. Het lijkt er zo langzamerhandop dat het thema klimaatsverandering verstart tot een simplistische doctrine, waarbij ons wordt voorgeschreven wat te geloven. Wie twijfelt of nuanceert wordt verketterd, zie de Deense geograaf wiens akademische positie op de tocht kwam te staan omdat hij een uitgesproken afwijkende mening ten berde gaf. Klimaatsverandering is een veelzijdig en interessant verschijnsel waarin menselijke activiteit een rol speelt en waaraan menselijke samenlevingen zich moeten aanpassen.
Wim Ettema
Seoane de caurel, Spanje
donderdag 27 augustus 2009, 15:13 uur
Mooi voorstel Heleen! Vanuit wereld-economisch opzicht zou een mondiale koolstofheffing betekenen dat alle emissies geld gaan kosten.
Dus voor Nederland zou dat per jaar 200 miljoen ton x voor zeg 25 Euro per ton 5 miljard euro per jaar kosten. Dat is een paar procent van het BNP of per inwoner Euro 330. Dat is nog te doen.
De moeilijkheid is echter hoe je l dat geld int en terugsluist naar projecten die tijdig CO2-reducties opleveren. Risico is, vergelijkbaar met, zoals je schrijft ‘je een weg uit de kosten baren’ zou een rijk land kunnen blijven groeien en een armere economie (IJsland? Portugal? Groenland) niet verder kunnen.
Een systeem dat vergelijkbaar is, is eigenlijk al in opbouw en dat is het mondiale CO2-quota systeem. In Kyoto hebben landen CO2-budgetten gekregen: de emissies moeten naar beneden. Als je in projecten CO2 bespaart, krijg je daar weer quota voor. Dus er wordt niet alleen geld gedistribueert, maar ook, fysiek, reducties verhandeld. In Kopenhagen worden kleinere quota uitgedeeld.
Het goede nieuws is dat diverse ontwikkelingslanden ook CO2-reducties voorstellen (Korea, Ziid Afrika, Mexico, Brazilie) en dat een 40-tal tropisch boslanden hun ontbossing willen tegengaan (20% van de mondiale emissies).
Goed nieuws van China is dat niet alleen een reductie in 2050 mogelijk en bespreekbaar is, maar dat een plafond of piek al in 2030 bespreekbaar en mogelijk is. En het IPCC wil ook dat we rond die tijd, liefst eerder. Een mondiale emissiepiek bereiken.
Nog even over Bos: Wouter Bos en Diederik Samson van de PvdA hebben al een het idee van een mondiale koolstofbank naar buiten gebracht. Alle landen moeten dan emissieruimte kopen voor de emissies. Dat zou het uiteindelijke systeem kunnen wordeb. Zou dat iets voor jou zijn, Heleen, CEO van de mondiale koolstofbank? Groet vanuit Utrecht,
zondag 30 augustus 2009, 12:52 uur
Aan Jos Cozijnsen:
Een mondiaal CO2-quota systeem (Cap and Trade) is inferieur aan een wereldwijde belasting op alle CO2-uitstoot omdat het niet eenvoudig is om een efficiënte secundaire markt voor CO2 emissievergunningen te creëren. Dergelijke markten zijn kostbaar, kunnen makkelijk worden gemanipuleerd en zijn bovendien vatbaar voor speculatieve bubbels net als gewone financiële markten.
maandag 31 augustus 2009, 18:18 uur
Aan Heleen Mees,
Dankje. Ik ben blij dat je geen principiele bezwaren ziet, toch, maar wel belangrijke praktische problemen constateert. Men is al aardig op weg. Binnenkort hebben alle OESO-landen al zo’n emissiehandelsysteem, en valt grofweg een kwart van de mondiale emissies onder het systeem. De hebben al, onder toezicht van de VN, nationale quota. Lastig is het ook ontwikkelingslanden aan emissiequota te binden; dat zal met een paar beginnen (Mexico, Zuid JKorea, Zuid Afrika etc). Maar die zie ik ook nog gauw aan een mondiale heffing meedoen. Voor speculatie ben ik minder bevreesd. De EU werkt al sinds 2005 met emissiehandel. En het gaat bij de cap-and-trade om een ‘compliance’ markt; de emissierechten zijn nodig om te produceren. De marktprijs wordt toch nog toe daarom vooral door vraag & aanbod (naar beneden) gecorrigeerd. Ik hoop je eens, ‘op weg naar Kopenhagen, de klimaattop in december, in een debat over dit onderwerp aan te treffen. Emissiehandel versus veilen versus heffing: wat is effectief en efficient. Want het recyclen van al het geinde geld is ook lastig; en wat moet de heffing zijn om genoeg CO2 te reduceren…