Zo bleven ze graaien
Terwijl in Nederland volgend jaar mogelijk twee miljoen mensen onder de 65 op een uitkering zijn aangewezen, tieren elders in de wereld de groene scheuten welig. Niet alleen neemt het tempo van de economische verslechtering af, in China en de Verenigde Staten lijkt het erop dat het omslagpunt al is bereikt. Zo voorspelt de Wereldbank voor China dit jaar een economische groei van 8 procent en daalt in de VS inmiddels het aantal mensen dat een beroep doet op een uitkering.
De groene scheuten mogen niet verbloemen dat de wereldeconomie langs de rand van de afgrond is gescheerd. Uit gegevens van de Amerikaanse historisch-economen Barry Eichengreen en Kevin O’Rourke, die vorige week zijn gepubliceerd op het weblog VoxEU, vertoont de krimp van de wereldeconomie de afgelopen twaalf maanden schrikbarend veel overeenkomsten met de economische ontwikkeling aan het begin van de Grote Depressie.
Toch zal, als het economisch herstel zich doorzet, deze crisis gauw weer vergeten zijn. De uitverkiezing van Gerrit Zalm tot beste minister van Financiën sinds 1900 door economen en financieel journalisten „omdat hij in goede tijden de hand op de knip hield” is het beste bewijs dat het bijster slecht gesteld is met het collectieve geheugen van mijn vakgenoten. Het is daarom des te zorgelijker dat er tot nog toe slechts halfslachtige voorstellen zijn gedaan voor de hervorming van de financiële regelgeving.
Terwijl Gordon Brown vasthoudt aan Londen als regelarm financieel centrum van Europa, heeft de Amerikaanse minister van Financiën, Timothy Geithner, tenminste een plan voor de hervorming van de financiële regelgeving ontvouwd. Hoewel het er een aantal goede aanzetten bevat, in zit, gaan de aangekondigde maatregelen lang niet ver genoeg. Zo moeten kredietverstrekkers in het voorstel van Geithner 5 procent van het risico blijven lopen op de leningen die ze verstrekken, en vervolgens in pakketjes doorverkopen. Maar volgens superspeculant George Soros zou het te lopen risico minimaal 10 procent moeten bedragen.
Het Amerikaanse stelsel van centrale banken (Fed) moet volgens Geithner zeggenschap krijgen over alle financiële instellingen die systematisch belangrijk worden geacht, dat wil zeggen waarvan een faillissement tot chaos op de financiële markten zou kunnen leiden, ongeacht de vraag of het om een traditionele depositobank gaat of om een zakenbank zoals voorheen Lehman Brothers of om een verzekeraar als AIG. De Fed moet aan deze instellingen extra hoge minimumkapitaal- en liquiditeitseisen gaan stellen, wat een impliciete belasting op ‘te groot’ is.
Wat opzichtig ontbreekt in het plan van Geithner zijn strenge regels voor de bestuurdersbeloningen, terwijl die uitdrukkelijk worden aangewezen als de oorzaak van de financiële chaos. Volgens president Obama hebben de excessieve bonussen tot een ‘cultuur van onverantwoordelijkheid’ geleid. Maar het Geithner-plan zegt niet meer dan dat de toezichthouders met ‘normen en richtlijnen’ moeten komen om de beloningspraktijk op de lange termijn af te stemmen. Dat lijkt in al zijn vaagheid akelig veel op het ‘duurzame beloningsbeleid’ dat minister van Financiën Wouter Bos (PvdA) predikt – maar niet handhaaft.
De herziening van de financiële regelgeving kan niet eindigen met de aanscherping van het beloningsbeleid, maar zou er wel mee moeten beginnen, zo schreef Martin Wolf afgelopen woensdag in de Financial Times. Hij wees daarbij op de recente studie van Harvard-economen Lucian Bebchuk en Holger Spamann, Regulating Bankers’ Pay. Bij de financiële instellingen die voor het overgrote deel met schulden zijn gefinancierd (leverage), lopen niet de aandeelhouders, maar de crediteuren het grootste risico. Omdat de managers zelf vaak grote aandelenpakketten bezitten en dus volop profiteren als ze goed gokken, is het aanlokkelijk om buitensporige risico’s te nemen.
Wolf tekent daarbij aan dat dit zich in gewone bedrijfstakken zou vertalen in hogere risicomarges c.q. hogere rentelasten en dus minder winst. Maar doordat systematisch belangrijke financiële instellingen het afgelopen jaar met vele miljarden van de belastingbetaler zijn gered, treedt dat mechanisme hier niet in werking. Integendeel. Er is juist een moral hazard van jewelste ontstaan: crediteuren weten nu immers dat aan een obligatie Citigroup in wezen niet meer risico kleeft dan aan een staatsobligatie. Dat betekent dat de risicomarge c.q. rente omlaag zal gaan, hetgeen tot nog meer schuldfinanciering zal leiden en tot een nog buitensporiger risicovoorkeur bij het management.
Het curieuze is dat terwijl deze analyse breed wordt gedragen, er toch geen wetgeving in de maak is om de bestuurdersbeloningen te beperken. Aan de publieke opinie kan het niet liggen. Onderzoek van TNS-NIPO wees twee jaar geleden al uit dat driekwart van de Nederlanders (76 procent) zich kwaad maakt over de hoogte van de beloningen die topbestuurders ontvangen en dat bijna alle Nederlanders vinden dat de hoogte van de beloningen aan banden moet worden gelegd (91 procent). Met name linkse politici (lees: Wouter Bos) zouden dus aan populariteit kunnen winnen als ze daadkracht zouden tonen op dit punt. Dus toch nog maar eens de vraag: wat let Wouter?
Zou zijn eigen hebzucht hem in de weg zitten? Hoopt hij dat hem aan het eind van zijn politieke loopbaan (dat inmiddels wel in zicht lijkt) zelf een goudgerande toekomst in de financiële wereld wacht? Ik schrijf dit zonder een spoor van plezier. Maar waarom voetstoots aannemen dat onze politieke voormannen van een zuiverder morele graad zijn dan de vermaledijde bankbestuurders? Dat Wouter Bos zijn voorganger Gerrit Zalm als topman heeft benoemd bij ABN Amro, die vervolgens oud-staatssecretaris van Financiën Joop Wijn binnenhaalde, versterkt die indruk alleen maar.
Het trio laat zien dat het old boys network zich stevig heeft genesteld in de Haagse politiek. Geen wonder dat het graaien niet ophoudt.
Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/mees
(Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)
vrijdag 26 juni 2009, 17:23 uur
Ten halve eens. De analyse van Willem Buiter op zijn blog maverecon vond ik scherper. Hij ging daar in op de werkelijke moral hazard die gaande is. Natuurlijk kan je achteraf concluderen dat goed is geweest dat banken werden gered. In zichzelf genomen zijn die reddingen echter niet goed te praten. Politiek handelen moet er daarom op gericht zijn banken die ‘too big to fail’ zijn terug te brengen naar een grootte die de markt kan verwerken. Wat me opvalt is hoeveel vertrouwen er wordt gesteld in overheidstoezicht. Marktwerking moet toch de belangrijkste toezichthouder zijn.
In Nederland willen we dat natuurlijk niet horen omdat we van die kolossale bankgebouwen hebben opgetrokken. Hoge salarissen en onacceptabele risico’s zijn mijns inziens beide het resultaat van uit hun voegen gegroeide financiële instituties. Dat moet aangepakt worden, het belemmert echte marktwerking.
vrijdag 26 juni 2009, 21:49 uur
In haar column “Zo bleven zij graaien” laat Heleen Mees wederom zien dat zij een goed inzicht in de financiele wereld paart aan een scherpe pen. Zij stelt de goede vraag, waarom er -ondanks goede argumenten vanuit de financiele werelden en brede steun vanuit de bevolking – toch geen wetgeving wordt voorbereid om de beloningen van financiele topbestuurders aan banden te leggen. Zij hekelt de Amerikaanse minister van Financien, Geitner, dat hij hieraan niets doet en meent dat het “duurzame beloningsbeleid” van de Nederlandse minister Bos op dit punt meer woorden dan daden bevat. Zij vraagt zich waarom Wouter Bos hier geen daadkracht toont, terwijl het zijn populariteit zou kunnen verhogen. Een scherpe analyse, die uitmondde in de vraag: Wat let Wouter? Afgezien van het feit dat Nederland geen eiland is en concurrentie een rol kan spelen zouden ook de moeizame coalitieverhoudingen hierin een rol kunnen spelen. Mees kiest echter voor een andere verklaring en vraagt zich af of zijn eigen hebzucht Bos in de weg zou kunnen zitten. Het old boys network: Bos benoemt Zalm bij ABN Amro en die haalt Joop Wijn binnen, versterkt die indruk alleen maar, meent zij. Deze week zag ik een interview van Frenk van der Linden met Heleen Mees. Hij stelde haar de vraag wat zij zou willen doen om die arme PvdA van de ondergang te redden. Bij mij wekte Heleen Mees sterk de indruk dat zij -indien gesmeekt- bereid zou zijn namens deze partij de eerste, vrouwelijke premierskandidaat te willen worden. Mees’ veronderstelling dat het einde van Bos’ politieke loopbaan in zicht is, deed daarom bij mij de vraag rijzen, of in haar column haar persoonlijke ambitie misschien met haar op de loop is gegaan. Of is deze suggestie van mij net zo’n oneerlijke aantijging als die van haar tegen Bos?
zaterdag 27 juni 2009, 2:40 uur
In het vooruitzicht (a) dat de financiële crisis aan het wegebben is c.q. zou zijn, (b) de economische crisis, het gevolg daarvan, pas in de 2de helft van 2009 echt ‘voelbaar’ zal gaan worden – oud-testamentische profeten verbleken bij al die vrolijk voor zich uit articulerende economiegoeroe’s – (c) de diplomacultuur in de politieke personeelsbezetting het Nederlandse parlement het begrip ‘volksvertegenwoordiging’ allang tot farce heeft gemaakt, daar waar kop-in-het-zand-steken norm is, (d) er toch echt geen verschil in aanzien is tussen hiv-hoer, kinderverkrachtiger en bonussenbankier en (e) Old Boy Wouter Bos inderdaad lijkt op te stomen naar Iets Leuks in de financiële wereld na zijn uitermate pijnlijk verlopen politieke leiderschap van het doctorandussenfenomeen PvdA (voorheen: sociaal-democratisch), resteert slechts deze vraag:
Wanneer Behaalt Wilders De Absolute Meerderheid
In Dat kietel-je-mij-dan-kietel-ik-jou Parlement?
Heel snel hoop ik.
zaterdag 27 juni 2009, 22:12 uur
Groene scheuten kunnen reclame zijn.
Ze berusten op voorspellingen,maar die komen in rustige tijden al vaak niet uit,hoe zou dat dan wel kunnen als in de verste verte niet voldaan is aan de ceteris paribus voorwaarde?
Zoals je waarschuwende modellen hebt,heb je ook geruststellende modellen.
Nog steeds is men te veel bezig met die banken.
Met de aanleiding tot de financiele crisis,maar niet met de reele achtergrond,waar je niet zo lekker naar zondebokken kunt wijzen.
Waarom deden die banken eigenlijk zo raar?.Dat was door gebrek aan normale financieringsverzoeken van ondernemers.De rente daalde daardoor.Om de activiteit toch te vethogen ging Greenspan ze nog verder verlagen,Nog niets,want er waren geen belangrijke innovaties.
Door de lage rente gingen wel de prijzen van aandelen en huizen omhoog en hier was nieuwe handel.
Als er groene scheuten zijn,dan moeten er m.i. dan wel projecten zijn bij ondernemers en nogwel doorbraak innovaties om a la Schumpeter de economie een nieuwe impuls te geven.Hebt u deze ondernemers gezien,hun projecten? hun baanbrekende innovaties,wetenschappers met gloednieuwe ideeen? Ik vermoed van niet.
De macht verschuift in ons land en tussen de landen Chinezen bijv kopen grote bedrijven op,ze hebben al een groot deel van de staatsschuld van de V.S.in handen.Zijn dat groene scheuten,door de hulp uit het Verre Oosten of worden wij in Europa een soort Venetie, machteloos,vol nostalgische herinneringen bij de ouderen,en een nieuw toneel voor immigranten ,die geen boodschap hebben aan dat vroegereuitvoeriger beschreven door Caldwell.?
zondag 28 juni 2009, 8:13 uur
Het feit dat Frank de Grave na korte tijd de DSB bank verliet doet mij vermoeden dat hij hier een beleid aantrof waarvoor hij niet medeverantwoordelijk wilde worden, ondanks het feit dat dit zijn mogelijkheid was het grote geld binnen te halen. Zalm heeft er kennelijk een andere afweging gemaakt en mag als beloning van Wouter Bos de nieuwe ABN gaan leiden. Dit feit maakt het door Heleen Mees geschetste scenario mbt het trio politici, dat in eerste instantie wellicht wat vergezocht overkomt, een stukje geloofwaardiger. Gelukkig blijken er dan ook nog uitzonderingen te zijn. Zoals al opgemerkt in Kopspijkers: Nobody fucks with Frank de Grave.
zondag 28 juni 2009, 21:43 uur
Waarom schrijft Heleen Mees dat de Wereldbank voor China dit jaar een economische groei voorspelt van 8 procent, terwijl de Wereldbank haar groeiraming voor China slechts verhoogde van haar eerdere raming van 6,5 procent naar 7,2 procent? Bijna een heel procentpunt lager dan Heleen Mees meldt. Ik verwijs naar het persbericht van de Wereldbank van 18 juni. Zo’n vergissing verzwakt de overtuigingskracht van een kritisch betoog over de financiële sector.
maandag 29 juni 2009, 10:02 uur
Hm (reagerend op Jan de Vries), ik heb het cynische commentaar gehoord dat het geen toeval is dat De Grave en Hoogervorst (AFM) partijgenoten zijn. Zou de een de ander getipt hebben dat een dienstverband niet erg verstandig is? Overigens, zijn er meer mensen die de BBC documentaire hebben gezien over Madoff? Het zou aardig zijn als mevr. Mees op het vinketouw gaat zitten voor wat betreft de gelijkenis tussen het boevige waarmee producten zijn aangesmeerd in de VS en in Nederland. Zult u misschien zeggen: da’s toch een groot verschil, een Ponzi scheme in de VS en het aansmeren van financiele producten w.o. veel te hoge hypothecaire leningen in Nederland, met name door de DSB?
Maar is dat zo? Overeenkomsten zijn de ‘wishful thinking’, het gebrek aan accountability en aan deugdelijke toezicht. Ben benieuwd wat daar de follow-up gaat worden na de veroordeling van Madoff. Zitten de SEC en de Nederlandse Bank niet in een vergelijkbare positie? Zouden beide organisaties niet intuitief gedacht hebben: “Don’t rock the boat? Het gaat goed zolang het goed gaat. Na mij de zondvloed”. De SEC schijnt in 1996 al zware aanwijzingen te hebben gekregen dat Madoff niet deugt. Nout Wellink gaf ruiterlijk toe z’n vraagtekens te hebben gehad t.a.v. Isesave, maar geen signaal te hebben willen geven waardoor een ‘run’ op die bank zou kunnen ontstaan… Ik zie in beide gevallen grond voor een behoorlijke claim.
Eerder betoogd: zakendoen is een kwestie van vertrouwen. Je zou kunnen zeggen: met name bij het aan de man brengen van (behoorlijk abstract geworden) financiele producten, of het nu gaat om leningen of om beleggingsfondsen. Het vertrouwen is weg. Ook tussen banken. Go figure. Ga dat maar eens goedmaken. Moeilijk.
maandag 29 juni 2009, 10:37 uur
Gordon Gekko regeert onverstoorbaar verder, en met hem zijn adagium: ‘Greed is good’. Dat althans moet de conclusie zijn als je -terecht- de inzichten van Heleen Mees deelt dat er niets wezenlijk zal veranderen in het perverse beloningssysteem binnen het financieel stelsel. De verdachtmakingen aan het einde van haar column vind ik overigens weinig chic, en eigenlijk NRC-H onwaardig. Machteloosheid van staten, c.q. overheden tegenover de leiding van en cultuur binnen (te) grote (inter)nationale financiële instellingen lijkt mij een plausibeler verklaring. De remedie dient dan ook in internationale wetgeving (te beginnen met Europese richtlijnen) te worden gezocht. Geithner pakt de huidige recessie aan zoals destijds de Japanners in de jaren tachtig en negentig de hunne: op zeer inadequate wijze, waardoor de neergang slechts dieper en langduriger zal zijn. Er zou veel meer openheid en inzicht moeten zijn in de werkelijke diepte van de insolventie van financiële instellingen, hun frauduleuze ceo’s en directe trawanten zouden ontslagen en beboet moeten worden en vervangen door integere bankiers, die de zaken echt goed moeten uitzoeken en redresseren binnen het kader van wat in de VS ‘receivership’ heet, een constructie tussen faillissement en nationalisering in, die de eventuele paniek bij spaarders kan dempen. Dat is althans de opvatting van de Amerikaanse Prof. William K. Black, een in dezen zeer deskundig man. In de jaren 80 was hij financieel toezichthouder, loste met zijn team binnen drie jaar de Savings and Loan-affaire zodanig op, dat opeenvolgende Amerikaanse regeringen zijn grondige en open aanpak ten voorbeeld stelden aan de Japanners. Die luisterden overigens niet, met de bekende langdurige malaise tot gevolg. Black is nu van mening dat de huidige onmachtige en halfslachtige aanpak van Geithner á la Japonaise, en de consequenties daarvan, de mislukking van het presidentschap van Obama zullen inleiden. Dit lijkt mij een voorspelling om in het achterhoofd te houden. Zie Bill Moyers interview met Black, en, niet te vergeten, dat van The Young Turks met hem.
maandag 29 juni 2009, 16:29 uur
Chapeau voor de vlijmscherpe diagnose van Heleen Mees!
Nu zou ik nog graag van haar een daarop aansluitende even heldere
therapeutische aanpak willen horen. Is dat vragen om de kwadratuur van de cirkel?
Ik dacht het niet, maar we moeten daarvoor nog iets dieper spitten. Achtergrond van het graaien is namelijk het heel algemene, menselijke egoïsme. De narigheid is dat dit veld wint en standhoudt door bekwaam wensdenkend zelfbedrog.
Een bestuur of regering dat geen serieuze maatregelen neemt tegen de neiging tot wishful thinking ini eigen boezem, is onverantwoordelijk bezig.
Maar is er ooit een regering geweest die daartegen adequate maatregelen nam?
Dat vereist (ped)agogische attitude en kundigheid van de bewindslieden die ervoor verantwoordelijk zijn en mee belast worden.
Van jong tot oud en van laag tot hoog moeten ambtenaren, maar ook de burgers bij – en nascholing krijgen in integriteit.
Eigenlijk een job voor minister Maria van de Hoeven als oud minister voor Onderwijs!
Laat ze beginnen in haar eigen departement voor alle hoge ambtenaren cursussen en trainingen te organiseren in integriteit. In inzicht in zelfmisleiding en in de preventie en aanpak ervan in zich zelf.
(Het zou een logisch vervolg zijn op het werk van de commissie Dijsselbloem.)
(Er zou ook een besluit genomen moeten worden dat geen ingrijpende besluiten en wetten aangenomen mogen worden,.. zonder voorafgaande proefpolders. Ook in de EU.)
maandag 29 juni 2009, 17:55 uur
Aan J.M.A. Hosman:
Ik bedoelde de voorspelling van de OECD (persbericht van 24 juni, 2009). De OECD voorziet voor dit jaar een groei van China’s economie met 7,7 procent zal groeien (i.p.v. 6,3 procent zoals werd voorspeld afgelopen maart). Dat percentage heb ik afgerond naar 8.
http://www.oecd.org/document/41/0,3343,en_2649_34109_43123241_1_1_1_37443,00.html
zondag 5 juli 2009, 9:42 uur
Pecuniose
Wat ik heb gemist ? De link naar de man van de
“exhibitionistische zelfverrijking”.U weet wel ,
een van de illustere voorgangers van Wouter . Met
zijn achtergrond als vakbondsleider , minister van
financiën , premier en commissaris ING wellicht
de man bij uitstek voor de bruggenbouw tussen de sociaal-democratie , de geldwereld en het electoraat.
Of zo U wilt , tussen de factor arbeid en de factor
kapitaal . Maar misschien heeft hij indertijd wel gedacht : “If you can’t beat them ….join them ”
Wat let jullie ….Wim en Wouter ??
zaterdag 25 juli 2009, 5:15 uur
Na lezing van de laatste alinea’s blijken de wortels van deze New Yorkse transplant hun oerHollandse trekken te hebben behouden. Mees, Marijnissen en Wilders lijken zo op het eerste gezicht op hetzelfde spoor te zitten in hun analyse van de Haagse “regenten”cultuur: iedere politicus is bezig met zijn volgend baantje en de daarbij behorende beloningen, zodat de goede en nobele zaak even moet wachten: een iewat simplistische redenering die in ieder geval niet lijkt te passen bij de pretenties van de PvdA.
Mees stopt namelijk juist waar het naar mijn gevoel interessant wordt: hoe dient de koppeling tussen de hoogte van beloningen en het beheersen van risico’s te worden geregeld en gemodelleerd? En hoe doe je dat passend bij de Nederlandse verhoudingen, met de wetenschap dat de Nederlandse banken vooral slachtoffer in plaats van mede-initiator van deze crises waren (in haar columns wekt Mees soms de indruk dat de Nederlandse bancaire sector geheel op Wall Streetse leest is geschoeid).
Dat lijken mij lastig te beantwoorden vragen waarbij nieuwe inzichten vanuit de VS zoals Bebchuk en Spamann’s paper een welkome bijdrage kunnen leveren. De vraag waar Bos zich naar mijn mening voor gesteld ziet, is hoe de Nederlandse bancaire sector concurrerend blijft binnen de EU, waarbij Bos beseft dat bij het realiseren van zijn idealen met handen en voeten is gebonden aan allerlei EU richtlijnen. Met het invoeren van een “populistische” regelgeving bestaat het gevaar dat Bos juist het tegenovergestelde gaat bereiken van wat hij wil: talentvolle bankiers die richting London gaan om van daaruit voor niet Nederlandse banken het meest lucratieve deel van de Nederlandse markt te bewerken, tegen natuurlijk een aantrekkelijke beloning. Een toeristisch bezoek aan de eens florerende Italiaanse financiele centra (waar mede de grondslagen voor de groei van de moderne financiele markten zijn gelegd) zegt voldoende. De hartekreet van Mees vind ik dus te gemakkelijk: het probleem dat om haar frisse bijdragen vraagt is hoe je dat effectief zou kunnen vormgeven, zonder de Nederlandse bancaire sector onbedoeld op achterstand te zetten.
woensdag 27 oktober 2010, 23:53 uur
Het is voor mij onbegrijpelijk dat zo weinigen op de onderliggende mathematische grenzen van het systeem wijzen waarop wij nu gestuit zijn: het fractioneel reserve systeem van fiat geld creatie vraagt om oneindige exponentiele groei. De planeet is niet in staat om deze oneindige groei te voeden.
We proberen om artificieel de boel aan de gang te houden, wat voornamelijk blijkt in te houden zoveel mogelijk “hard assets” in zo min mogelijk handen te spelen d.m.v. “monetaire verruiming”.
Alleen de idee van evenwicht kan uitkomst bieden: evenwicht tussen consumptie en produktie, ie neutrale handelsbalanzen, evenwicht in produktie en natuurlijke hulpbronnen, en niet te vergeten evenwicht in militaire machtprojectie.