Perverse prikkels
De vijf grootste bedrijven op Wall Street hebben in de afgelopen vijf jaar meer dan drie miljard dollar betaald aan de topmanagers die verantwoordelijk waren voor de verpakking en verkoop van slechte leningen. Daardoor balanceerde het financiële wezen deze week op de rand van de afgrond.
Merrill Lynch, de zakenbank die onlangs met hulp van het Amerikaanse stelsel van centrale banken (Fed) werd overgenomen door Bank of America, betaalde het meest. Zijn chief corporate executive (CEO) Stanley O’Neal ontving van 2003 tot 2007 172 miljoen dollar. O’Neals opvolger, John Thain, heeft 86 miljoen dollar verdiend sinds hij afgelopen december begon te werken, inclusief de bonus die hij kreeg voor het tekenen van het contract.
Vandaag stemt het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden naar verwachting ten langen leste in met het reddingsplan van 700 miljard dollar. De koersdaling op de Amerikaanse beurzen, de Dow Jones verloor in de laatste uren voor sluiting maar liefst 777 punten, zal zelfs de meest recalcitrante congresleden ervan hebben doordrongen dat buitengewone omstandigheden om buitengewone maatregelen vragen. In het reddingsplan zijn ook maatregelen opgenomen die de managementbeloningen aan banden leggen bij de bedrijven die een beroep doen op het noodfonds.
Het merkwaardige is dat de maatregelen met name toezien op de golden parachutes, oftewel gouden handdrukken, die de falende en mogelijk ook frauderende topmannen meekrijgen. Vanuit het oogpunt van rechtvaardigheid is dat begrijpelijk: waarom zou er ook maar één cent belastinggeld gaan naar degenen die in hoge mate schuldig zijn aan het financiële debacle? Maar als het erom gaat zulke rampen in de toekomst te voorkomen, moeten ook de reguliere bonussen en beloningen worden aangepakt, want die wakkeren de speculatieve bubbels aan.
Ga maar na. Een CEO zal het bedrijf waarover hij presideert niet zo gauw te gronde richten om een gouden handdruk te kunnen incasseren (zo’n scenario is in de publieke sector plausibeler). De economische verstoring als gevolg van de gouden handdrukken is derhalve minimaal. Maar zakenbanken als Merrill Lynch, Bear Stearns en Lehman Brothers zijn wel degelijk ten onder gegaan aan de hebzucht van de topmannen. Die namen onverantwoorde risico’s teneinde de jaarwinst, en zo hun eigen bonussen, op te stuwen. Vaak bedroeg het vaste salaris van zo’n CEO minder dan één miljoen dollar, maar daar kwam elk jaar nog 40 tot 50 miljoen dollar bij uit hoofde van aan winst en omzet gekoppelde bonussen, aandelen en optieplannen.
Nu het allemaal is misgelopen en de financiële sector op kosten van de Amerikaanse belastingbetaler met honderden miljarden dollars van de ondergang moet worden gered, kunnen de drie miljard dollar die de topmannen van de vijf grootste Wall Street zakenbanken de afgelopen jaren opstreken niet meer worden teruggevorderd. Dat zal minister van Financiën Bos (PvdA) ook in het geval van voormalig Fortis-topman Votron nog lang niet meevallen. Bovendien, de schade aan het financiële stelsel wordt ermee niet ongedaan gemaakt (net zomin als de opsplitsing van ABN Amro kan worden teruggedraaid).
Om een nieuwe financiële ramp te voorkomen moet de politiek een einde maken aan deze perverse prikkels, zoals SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan het afgelopen dinsdag bij het televisieprogramma Pauw & Witteman verwoordde, desnoods door een absoluut plafond voor bestuurdersbeloningen vast te leggen. Dat plafond mag dan best wat hoger liggen dan het jaarsalaris van de minister-president. In ieder geval moet worden vastgelegd dat de variabele beloning in een jaar niet hoger mag zijn dan de vaste beloning.
Vorige week werd bekend dat de Amerikaanse federale recherche FBI onderzoek doet naar mogelijke fraude door topmanagers van Fannie Mae, Freddie Mac, AIG en Lehman Brothers, de financiële instellingen die door de kredietcrisis in problemen zijn gekomen. De FBI wil weten of de instellingen en hun topbestuurders hypotheekfraude hebben gepleegd en met opzet onjuiste informatie hebben verstrekt. Twee maanden geleden werden al twee voormalig fondsenbeheerders van Bear Stearns opgepakt vanwege misleiding van investeerders en geldschieters over de financiële toestand van de hedgefondsen onder hun beheer. Beide mannen hangt een celstraf van 25 jaar boven het hoofd.
Toevalligerwijs zijn deze weken bij het Gerechtshof in Amsterdam ook getuigenverklaringen afgelegd in het hoger beroep dat is ingesteld in de Aholdzaak tegen voormalig bestuursvoorzitter Cees van der Hoeven en chief financial officer (CFO) Michiel Meurs. Volgens Meurs was het Van der Hoevens idee om de zogenoemde side letters, waarin Ahold ontkende dat het de baas was bij zijn gezamenlijke buitenlandse dochterbedrijven, voor de accountant achter te houden. Daardoor kon Ahold jarenlang een veel hogere winst en omzet rapporteren. In de weken na de onthullingen over het bedrog bij Ahold in februari 2003 zakte de AEX beneden de 220 punten, eenderde lager dan de stand van de AEX deze week.
De Amsterdamse rechtbank achtte in 2006 in de rechtszaak tegen Van der Hoeven valsheid in geschrifte en oplichting meermalen bewezen. Ondanks dat harde oordeel kwam Cees van der Hoeven weg met een voorwaardelijke gevangenisstraf en een geldboete. Volgens de verantwoordelijk officier van justitie pleitte het in Van der Hoevens voordeel dat hij niet uit was geweest op persoonlijk financieel gewin. Maar is er iemand in Nederland die denkt dat Cees van der Hoeven ook met de side letters zou hebben geknoeid als hij niet zoveel aandelenopties in zijn bezit had gehad?
vrijdag 3 oktober 2008, 21:49 uur
Het lijkt er op dat die “verantwoordelijke” officier van justitie een slippendrager was van die man die uit eigen belang oplichtte.
Uit eigenbelang, waarom zou je dat als baas anders doen?
Zeker is dat deze officier van justitie met zijn geslijm onvoldoende oog heeft voor zijn taak om het publieke belang te dienen.
Ik hoop dat deze meesmuilende officier inmiddels van zijn “verantwoordelijke” taak ontheven is.
Die boete die van der Hoeven is opgelegd voor zo’n man een fooi.
Schande: dergelijke kromspraak van justitie.
Het is klassejustitie voor goed in het pak zittende hoge heren.
zaterdag 4 oktober 2008, 11:43 uur
Geheel juist. De prikkels werden uitgedeeld voor omzet en winst, waarbij risico’s werden gelopen door de aandeelhouders en klanten. En nu, zoals het er naar uitziet, de belastingbetaler.
Ere wie ere toekomst: minister Bos heeft om deze reden een wetsvoorstel op de plank om bonussen pas vijf tot tien jaar na het referentiejaar uit te laten betalen, met de hoogte afhankelijk van de langetermijngevolgen van de beleidsbeslissingen van de h.h. carrièremakers.
zaterdag 4 oktober 2008, 13:51 uur
Geachte mevrouw Mees,
Uw column ‘Perverse prikkels’ heb ik met belangstelling gelezen. Maar één zin, of liever gezegd: bijzin, kan ik ook na een paar keer lezen maar niet begrijpen. U schrijft: ‘Een CEO zal het bedrijf waarover hij presideert niet zo gauw te gronde richten om een gouden handdruk te kunnen incasseren’. En dan komt het, tussen haakjes: ‘zo’n scenario is in de publieke sector plausibeler’. Het gaat me om die zin tussen haakjes. Is het in de publieke sector plausibeler dat een CEO (Hebben we die daar? De minister? De schooldirecteur?) een bedrijf (Bij de overheid? Een ministerie?) te gronde richt (Failliet? Bij de overheid?) om een gouden handdruk (Wachtgeld? Gouden?) te kunnen incasseren? Ik begrijp het niet, echt niet.
Met groet,
Roel Bekker
zondag 5 oktober 2008, 18:32 uur
Geachte mevrouw Heleen Mees,
Ik ben het eens met de strekking van uw column. Graag wil ik u, ter ondersteuning van uw betoog, nog wijzen op een artikel in Harvard Business Reviews van Charles Handy: “What’s a Business For?” (December 2002 – pagina’s 49 t/m 54). Handy is een bekend criticaster van het Anglo-Amerikaanse business-model. Ik ben het niet eens met zijn idealistische remedies, maar zijn analyses en diagnoses snijden wel hout.
Verder. U zegt dat Ahold, door het achterhouden van de non-management side letters bij niet – 100% – deelnemingen in companies, jarenlang een veel te hoge winst en omzet kon rapporteren. M.b.t. de winst is dit echter niet juist, omdat Ahold de winst wel corrigeerde voor het winstaandeel van derden-aandeelhouders bij de betreffende companies.
Door het geharrewar over de toepassing van accounting-regels is er veel mist ontstaan. De essentie is in de publiciteit noch bij de juridische procedures niet of nauwelijks naar voren gekomen. Deze betreft de externe en interne misleiding vanwege de vermeende management-say. Het laatste suggereert beslissende invloed van Ahold op de aansturing van de betrokken deelnemingen, waardoor potentieel meer winst mogelijk is. Bijvoorbeeld door gezamelijke inkoop met andere Ahold ondernemingen af te dwingen en daardoor betere condities te krijgen bij de “Unilever’s” van deze wereld.
Het is daarom dat in het algemeen aan aandelen met management-say relatief meer waarde wordt toegekend. Bij Ahold had dit uiteraard ook een een positieve invloed op de waarde van de Ahold-moeder aandelen en opties daarop. De top van Ahold was zich daar ongetwijfeld van bewust. Daarnaast “staat het ook beter” om te zeggen dat dat er sprake is van een strategisch i.p.v. een passief belang, ook dat paste precies bij de ijdele en ambitieuze Ahold-top.
Ik heb in deze aangelegenheden uitgebreide ervaring opgedaan als bestuurder van (beurs) vennootschappen.
MVG Jan Nijhuis – Meerssen.
zondag 5 oktober 2008, 22:44 uur
Hoewel ik na mijn ban op deze deftige NRC-site had besloten nooit meer een letter in te sturen, kan ik toch de verleiding niet weerstaan om te reageren.
In haar weblog grijpt Heleen Mees nog eens terug op het graaigedrag van voormalig Ahold-topman Van der Hoeven. Hierover schrijft ze:
“De Amsterdamse rechtbank achtte in 2006 in de rechtszaak tegen Van der Hoeven valsheid in geschrifte en oplichting meermalen bewezen. Ondanks dat harde oordeel kwam Cees van der Hoeven weg met een voorwaardelijke gevangenisstraf en een geldboete. Volgens de verantwoordelijk officier van justitie pleitte het in Van der Hoevens voordeel dat hij niet uit was geweest op persoonlijk financieel gewin.”
Mees laat in elk geval zien dat ze de knip- en plakknop beheerst, want eerder, op 8 februari 2008, schreef ze op deze site: “De Amsterdamse rechtbank achtte in 2006 in de rechtszaak tegen Van der Hoeven valsheid in geschrifte en oplichting meermalen bewezen. Ondanks dat harde oordeel kwam Cees van der Hoeven weg met een voorwaardelijke gevangenisstraf en een geldboete. Volgens de verantwoordelijk officier van justitie Anita van Dis-Setz pleitte het in Van der Hoevens voordeel dat hij niet uit was geweest op persoonlijk financieel gewin.”
Hoe naïef kan een officier van justitie zijn, vroeg Mees zich toen af?
Het antwoord op die retorische vraag kwam van Dis-Setz zelf. In het requisitoir stond namelijk: “Het OM is van mening dat de ten laste gelegde feiten in onderlinge samenhang zodanig ernstig zijn dat zware straffen in aanmerking komen. Ter relativering daarvan moet worden opgemerkt dat niet is komen vast te staan dat verdachten hebben gehandeld om persoonlijk financieel voordeel te behalen. Dat neemt uiteraard niet weg dat verdachten – via aandelen en optiebezit – indirect hebben geprofiteerd van hoge beurskoersen die mede gebaseerd waren op ten onrechte geconsolideerde cijfers”. Het OM eiste in eerste aanleg hoge onvoorwaardelijke gevangenisstraffen, schreef Dis-Setz. Géén speld tussen te krijgen, lijkt me.
Mees had dus gewoon haar huiswerk niet gedaan, vond de officier terecht. Een half jaar later overigens nog steeds niet, blijkens haar knip-en-plak-actie. (Zelfs de grammaticale fout wordt gerecycled.) Wel laat zij nu de persoonlijke aanval op Dis-Setz achterwege, maar komt ze prompt met een nieuwe drogreden op de proppen: “is er iemand in Nederland die denkt dat Cees van der Hoeven ook met de side letters zou hebben geknoeid als hij niet zoveel aandelenopties in zijn bezit had gehad?” Deze populariteitsdrogreden (niemand vindt dat ..) maakt Mees’ punt niet echt sterker: al vindt heel Nederland tot aan de goegemeente van Lutjebroek toe dat na ampel beraad Van der Hoeven niet alleen op de kleintjes, maar vooral op het grote geld lette, dan nog moet dat wel bewezen worden. Zelfs al vindt Heleen Mees herself dat Van der Hoeven moet hangen.
De reactie van J. Hoogwerf (vrijdag 3 oktober 2008, 21:49 uur) is eveneens onheus. Nog afgezien van het feit dat Hoogwerf de officier van justitie ter plekke ombouwt tot een man (Dis-Setz is een Anita), gaat ook Hoogwerf eraan voorbij dat de “meesmuilende slippendrager met zijn (haar, dus) geslijm” gewoon haar werk adequaat deed: feiten en causaal verband tussen oorzaak en gevolg moeten namelijk ook nog een keer bewezen worden en dat vergt toch net iets meer dan het recyclen van een column. “Het is klassejustitie”, briest Hoogwerf, “voor goed in het pak zittende hoge heren.” Klassenjustitie? Wat dacht Hoogwerf van een onderbouwing in plaats van de grove beledigingen?
dinsdag 7 oktober 2008, 11:01 uur
Mees vraag: “Maar is er iemand in Nederland die denkt dat Cees van der Hoeven ook met de side letters zou hebben geknoeid als hij niet zoveel aandelenopties in zijn bezit had gehad?”
Dan zeg ik nee. Verhoeven was accountant en die wist natuurlijk donders goed waarmee hij bezig was. De logica van de vragende veronderstelling van Mees lijkt mij 100% correct als enige mogelijke verklaring van de sideletters, als Verhoeven inderdaad als enige verantwoordelijk was voor deze truc. Het oordeel blijft geheel bij de rechter en wie er nog meer bij betrokken waren, maar Mees waarschuwt terecht voor klassejustitie.
Zie de huidige ( “crimineel” grote ) gevolgen in de kredietcrisis van onder andere het graaigedrag van CEO’s die de windhandel in aandelen opjagen en niet zelden ook valse facades ophouden. ( Enron )
Dat CEO’s veel verdienen is prima, maar wel ethisch en verantwoord blijven handelen en beloningen scheiden van korte termijnresultaten van bedrijven/aandelen.
Onder voorbehoud van alle rechten en weren , want ik ken natuurlijk niet alle feiten en ben ook maar een krantenlezende leek.
dinsdag 7 oktober 2008, 16:19 uur
Correctie op 6: Verhoeven is natuurlijk Cees van der Hoeven. Excuus.
dinsdag 7 oktober 2008, 21:09 uur
‘t Is wel eens leuk om dit soort perverse prikkels op de werkvloer aan te snijden. hoewel een aardige peer, beste vent en leuke collega valt zo’n M. toch aardig door de mand, want hij vindt, nee, hij is ervan overtuigt dat datgene wat de markt vindt dat een voetballer of wie dan ook waard is het waard moet zijn.
de markt als orakel, als feilloos meetinstrument en vooral, als talentenjager en talentenspotter ineen. maar nee, de markt is een groot dictator, bevolkt door vele zetbazen, penozepooiers en, ehm, door bankiers.
nu gebleken is dat de centrale bankiers zo happig zijn een catastrofe af te wenden geeft dat te denken. zíj weten klaarblijkelijk hoe diep de stront onder de oppervlakte zit: heel diep, blijkbaar. alle centrale bankiers zijn dan ook als kleine, locale bankiertjes begonnen.’t is een grote gedegenereerde bende, dat is zo’n beetje ‘t enige wat me duidelijk is geworden.
pecunia non olet, dank je de koekkoek!
donderdag 9 oktober 2008, 1:09 uur
Hallo! hier een Nederlander die dat inderdaad denkt.
In het Ahold jaarverslag 2002 (oudere versie is niet direct on-line beschikbaar) staan op bladzijde 138 ev de optie posities van onder andere van der Hoeven en Meurs (in 2002 heeft van der Hoeven geen en Meurs wel opties uitgeoefend (die in het AFM register zo lijkt het tenminste zijn opgenomen als aankoop en zolang Meurs meldingsplichtig was niet zijn verkocht)). Wanneer je de gemiddelde uitoefenprijs van de in dat jaarverslag opgenomen opties ziet (vanaf 1998 vrijwel altijd (ruim) boven de EUR 30) en dat afzet tegen het koersverloop vanaf 1998 (ruwe indicaties op blz 217), dan wordt duidelijk dat van der Hoeven en Meurs zeer waarschijnlijk vrijwel geen plezier aan hun Ahold opties hebben beleefd, terwijl ze bovendien over die opties onder het oude regime voor werknemersopties waarschijnlijk ook nog inkomstenbelasting hebben betaald. Mees’ stelling suggereert dat van der Hoeven en Meurs vanaf medio de 90′er jaren regelmatig hebben zitten broeden op hoe ze de Ahold koers omhoog dan wel minder omlaag konden krijgen omdat dan hun opties pas wat waard worden of hun waarde behouden: I don’t buy it, een oorzakelijk verband valt naar mijn mening niet aan te tonen.
De side- en controlletter problematiek werd met name gedomineerd door in de tweede helft van de jaren 90 geleidelijk doorgevoerde veranderingen in US GAAP waarbij steeds strengere eisen werden gesteld aan een volledige consolidatie. Het startpunt was dat naar zowel US als NL GAAP volledig kon worden geconsolideerd: naar verloop van tijd werd dat steeds moeilijker en tot slot onmogelijk om naar US GAAP te volledig te consolideren op basis van de samenwerkingsovereenkomsten die Ahold had gesloten . Zoals uit de strafrechtelijke procedure blijkt, zijn de effecten van de side letters bij Ahold op de jaarrekening in beginsel beperkt en verhoogt alleen onder US GAAP de omzet (de jaarrekening van Ahold wordt opgesteld naar NL GAAP met een aansluiting naar US GAAP als bijlage): de netto winst blijft onder US GAAP bij volledige consolidatie gelijk omdat het minderheidsbelang in het resultaat moet worden geelimineerd (van der Hoeven en Meurs zijn tot op heden ook niet veroordeeld voor een onjuiste presentatie van de netto-winst). De side en controlletters hadden in beginsel geen effect op de Nederlandse consolidatie naar NL GAAP: daar konden de joint ventures wel volledig worden geconsolideerd (alhoewel dit punt wel een onderdeel van de strafrechtelijke procedure vormt en wordt betwitst: het staat in de aanklacht maar bij de rechtbank is niemand op dit punt veroordeeld). Een en ander is na te lezen in brondocumenten op de website van het FD in het Ahold dossier.
Verder:
1. de vijf grootste bedrijven op Wall Street betreffen de 5 (voormalige) investment banks. De suggestie wordt mede gewekt dat deze banks alleen maar bezig waren met het verpakken van leningen en dat het bonusbedrag voor de topmanagers alleen hierop betrekking heeft (de impliciete stelling dat alleen deze “dirty 5″ de kredietcrises hebben veroorzaakt laat ik rusten). Wanneer onder “topmanagers” de leden van de executive board van deze bedrijven wordt verstaan, heeft die bonus betrekking op alle activiteiten waaronder het verpakken van leningen (en de fixed income business (waaronder de gewraakte leningen ook bekend als oa CDO’s vallen) heeft betrekking op ongeveer 30-40% van de inkomsten: het ligt gecompliceerd omdat na de emissie van oa CDO Notes ook nog voor eigen rekening en risico in die Notes wordt gehandeld). De bonusbedragen per topman van de afzonderlijke business unit (zoals bijvoorbeeld het verpakken van leningen) zijn voorzover mij bekend niet openbaar.
2. de bedoelde bonussen zijn niet – zoals wellicht wordt gesuggereerd – in alle gevallen geheel uitbetaald in cash maar in de meeste gevallen grotendeels in restricted stock (pas na een bepaalde periode vrij te verkopen, bijvoorbeeld de nu door Bos voorgestelde 5 of 10 jaar) en stock options (die in de VS een zogenaamde vestingperiode kennen en pas na bepaalde tijd uitoefenbaar zijn). Die hebben vandaag natuurlijk vrijwel geen waarde meer, hetgeen ondermeer de werknemers en CEO van Lehman kunnen bevestigen. De opzet van bonussen bij sommige bedrijven op Wall Street bevat dus al in ruwe trekken de karakteristieken van de maatregelen die oa Bos nu wil voorstellen.
3. de forse bedragen die worden “betaald” (namelijk vaak ook weer in de vorm van restricted stock en opties) bij het tekenen van een contract hebben in vrijwel alle gevallen betrekking op compensatie voor het verlies van benefits bij het bedrijf waar men vertrekt (bijvoorbeeld een jaareinde bonus die men mis gaat lopen: nu het basissalaris voor “topbankiers” vaak tussen de US$ 200,000 – 300,000 schommelt is dat dus een belangrijk punt).
4. een absoluut plafond voor bonussen is een mooie suggestie, maar eenvoudig te omzeilen door het salaris over meerdere landen en rechtspersonen te spreiden. Om dit weer te pareren kun je eenzijdig als Nederlandse overheid niet anders dan met een gedrocht van een regel komen, waarbij je als Nederlandse staat ook nog gaat inmengen in rechtsstelsels van andere jurisdicties: een recept voor ellende en een mogelijkheid voor planning omdat dergelijke regels altijd verre van waterdicht blijken.
donderdag 11 december 2008, 9:41 uur
Ik ben een eenvoudige huisvrouw en d.m.v. zegels plakken, had ik via het AH Vaste Klanten Fonds aandelen gespaard.
Nadat ex-topman Cees Van der Hoeven van Ahold d.m.v. fraude Ahold naar de rand van de afgrond had gebracht waren mijn AH-aandelen praktisch niets meer waard.
Ik heb nog geprobeerd om via de Ahold Claims Administrator een een deel van mijn geld terug te krijgen.
Maar dat was voor mij als leek te ingewikkeld zodat ik het uiteindelijk maar gelaten heb.
Wat ik overgehouden heb is een enorme woede en haat gericht op Van der Hoeven.
Vooral als ik dan de Google-Earth luchtfoto’s zie van zijn kapitale villa in het Gooi.
Mijn geld heeft hij gestolen, een ordinaire dief is hij.
En met het geld dat hij van mij en van andere kleine spaarders heeft gestolen, kan hij nu een financieel rijk leven leiden. Moreel zit hij natuurlijk wel finaal aan de grond.
Maar dit soort mannen zal wel niet over een geweten beschikken.
In de gevangenis hoort hij thuis en niet in een landgoed in het Gooi, dit soort dieven.
Ik hoop dan ook van harte dat hij en zijn compaan Michel Meurs, via het Hoger Beroep alsnog tot een echte gevangenisstraf worden veroordeeld.
Dit is volgens mij de enige manier om dit soort misdadigers een lesje te leren.