Na vijf afleveringen van de nieuwe rubriek Moraalridders (EO) is de formule me nog steeds niet helemaal duidelijk, vrees ik. Toch is het van belang die te doorgronden, want het lijkt een voorbeeld te zijn van de benadering van de actualiteit op levensbeschouwelijke grondslag, die de publieke omroep ons vanaf september in het vooruitzicht stelt.

 

Het eerste probleem is de titel, die een omkering beoogt van de gebruikelijke betekenis. Volgens Van Dale is ‘moraalridder’ de ironische aanduiding van „iemand die veel nadruk legt op bepaald gewenst gedrag.” Maar Andries Knevel en Tijs van den Brink definiëren de term juist in positieve zin. Ze zijn op zoek naar voorbeelden, naar mensen die met ere die titel kunnen dragen, door hun eigen morele hoogstaandheid.

De gasten met wie het duo zich in de studio onderhoudt voldoen echter zelden aan die omschrijving.

Gisteren waren het minister Ronald Plasterk (PvdA, Onderwijs) en voormalig VVD-leider Frits Bolkestein. En een moeder van een anorectische dochter, die heel wat heeft moeten doorstaan, maar die meer in het profiel van voorganger Het elfde uur paste.

Plasterk noch Bolkestein getuigde van ethische voortreffelijkheid. De eerste werd ondervraagd over zijn wens tot een zo links mogelijke regering, hetgeen Knevel duidde als een vorm van overspel, als je nu in een coalitie zit met CDA en ChristenUnie: een wat gezochte vorm van moraal.

Bolkestein stond nog verder af van het gewenste gedrag. Hij verklaarde het gebrek aan zelfvertrouwen van de Europese beschaving, althans in overwegend protestantse landen, uit de christelijke neiging om vijanden de andere wang toe te keren. Niet voor niets had Nietzsche het christendom „een slavengodsdienst” genoemd. Zo ging nu de hele erfenis van imperialisme en kolonialisme verloren. Hij kende geen enkele historische cultuur die aan ontwikkelingssamenwerking deed.

Het leek een mooi uitgangspunt voor een discussie over moraal, maar daar kwam het niet van. In plaats daarvan bedankte Knevel Bolkestein voor zijn vele Bijbelcitaten, alsof het hem erom te doen was Nietzsche door dit slaafse gedrag gelijk te geven.

Er zit nog  een fascinerend technisch aspect aan Moraalridders. De regie heeft bedacht dat het aardig zou zijn om de gast ook in beeld te houden, wanneer de camera gericht is op Knevel of Van den Brink. Er staat een verticaal scherm achter de tafel, een soort spiegel, waarop dan de gast wordt geprojecteerd. Leuk idee, zo’n labyrint. Maar beeld en geluid van de projectie zijn asynchroon, en dat staat heel slordig. Dus zien we de spiegel alleen als de gast zwijgt. Ook dit is het nog niet helemaal.

Dit verhaal is geplaatst op woensdag 3 februari 2010 om 07:23 uur.