Vlakbij de plek waar in 1966 boze bouwvakkers en sympathiserende provo’s het toenmalige hoofdkantoor van De Telegraaf bestormden, nam een bijzonder trio vanmiddag de eerste exemplaren in ontvangst van een lijvig boek over de historie van de krant van wakker Nederland. Topman Ad Swartjes van de Telegraaf Media Groep, oud-VVD-leider en Telegraaf-vriend Hans Wiegel en ex-provo en Telegraaf-hater Roel van Duijn ontvingen in het Betty Asfaltcomplex aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam het boek Het geheim van De Telegraaf.

Auteur is Mariëtte Wolf, communicatiewetenschapper en oud-directeur van het Persmuseum. Zij promoveerde eerder vanmiddag aan de Universiteit van Amsterdam op het onderzoek dat meer dan vijf jaar in beslag nam en leidde tot een rijk geïllustreerd boek van 565 pagina’s.

Wolf behandelt de gehele geschiedenis van De Telegraaf. Vanaf de start als linkse krant tegen het establisment in 1883, de felle anti-Duitse koers tijdens de Eerste Wereldoorlog, de positie in de Tweede Wereldoorlog, de rellen, de primeurs en de tv-plannen.

Belangrijke vraag: was De Telegraaf nu fout in de oorlog? Ja en nee, is min of meer het antwoord van Wolf. De krant was zeker fout in het laatste halfjaar van de oorlog, sinds oktober 1944. De Telegraaf laat zich dan volgens Wolf ,,eenvoudig kwalificeren als een SS-hetzeblad”. Fout was de krant ook als men kijkt naar de houding van de directie, vader Hak en zoon Hakkie Holdert. En fout was het blad zeker wanneer wordt gekeken naar het antisemitische commentaar ‘Ter Overdenking’ van mei 1942. ,,Een absoluut dieptepunt in de oorlogscommentaren van de krant.”

Maar, zo blijkt uit het boek van Wolf, De Telegraaf was niet fouter dan sommige andere dagbladen tijdens de oorlog. Veel kranten kenden felle pro-Duitse schrijvers maar ook collega’s die er het beste van probeerden te maken in moeilijke omstandigheden.

Waarom wordt De Telegraaf de positie tijdens de oorlog dan tot op de dag van vandaag nog nagedragen, vraagt Wolf zich af. ,,Dat komt mede”, schrijft zij, ,,door de reputatie die De Telegraaf al voor de oorlog genoot als een beginselloze en puur op winst gerichte krant. Het is een beeld dat de tegenstanders van De Telegraaf na de bevrijding, wanneer de kaarten opnieuw worden geschud, maar al te graag als troef hebben uitgespeeld.” De krant kreeg een verschijningsverbod na de oorlog en mocht pas weer uitkomen op 12 september 1949.

Het geheim van De Telegraaf is een lezenswaardige verzameling historische feiten over de grootste krant van Nederland (rond het jaar 2000 lag de oplage zelfs boven de 800.000 exemplaren, nu iets boven de 700.000 stuks). Uit het relaas van Wolf blijkt bijvoorbeeld dat de geschiedenis van De Telegraaf zich regelmatig herhaalt. Al voor de oorlog had De Telegraaf plannen om een publieke omroep te beginnen. Omroep WNL, voorheen Wakker Nederland, die nu een kans maakt om in het bestel te komen en waarvan De Telegraaf zich nu enigszins moet distantiëren om werkelijk toegelaten te worden, is dus niks nieuws.

Het geheim van De Telegraaf, Mariëtte Wolf, uitgeverij Boom, 565 pagina’s, ISBN 978 90 8506 765 8

Dit verhaal is geplaatst op woensdag 14 oktober 2009 om 21:22 uur.